1. Đặt vấn đề
Nam nữ bình đẳng là một trong những quyền cơ bản, thiêng liêng của con người. Đấu tranh cho nam nữ bình quyền, giải phóng phụ nữ luôn gắn liền với các cuộc cách mạng xã hội. Bình đẳng đối với phụ nữ chính là thước đo trình độ phát triển, tiến bộ của xã hội. Ở Việt Nam, thực hiện bình đẳng giới là chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước ta. Trong thực tiễn, các hoạt động bình đẳng giới nhìn chung đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, góp phần tích cực vào sự phát triển, hoàn thành các nhiệm vụ chính trị của đơn vị. Tuy nhiên, trong xu thế hội nhập, hợp tác quốc tế và bối cảnh phát triển mới của xã hội, của quân đội đòi hỏi phải đổi mới nâng cao hơn nữa cả về nhận thức và phương thức hoạt động bình đẳng giới. Bài viết này xin được đề xuất một số giải pháp nâng cao nhận thức và đổi mới phương thức hoạt động bình đẳng giới ở Học viện Chính trị hiện nay.
Khu trưng bày tài liệu tuyên truyền, giáo dục về bình đẳng giới
2. Những bất cập trong nhận thức và thực hiện bình đẳng giới hiện nay
Thực tế hiện nay, nhận thức về bình đẳng giới trong cán bộ, hội viên phụ nữ nói chung, cán bộ hội viên phụ nữ ở Học viện Chính trị nói riêng vẫn còn tồn tại một số vấn đề bất cập. Một bộ phận cán bộ, hội viên còn bị ảnh hưởng những hủ tục lạc hậu, suy nghĩ ko chuẩn trong nhận thức về bình đẳng giới; cá biệt vẫn còn định kiến giới, phân biệt đối xử nam nữ vẫn tồn tại làm cho hội viên phụ nữ gặp không ít khó khăn, thiệt thòi trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội. Quan niệm không đúng, cho rằng phụ nữ không cần học cao, học nhiều; không phải tham gia công tác xã hội, mà ngược lại, cần chú trọng công việc nội trợ gia đình, nuôi dạy con cái. Một số cấp ủy đảng, tổ chức chỉ huy, các đoàn thể chưa thực sự quan tâm đến công tác phụ nữ và bồi dưỡng, phát triển cán bộ, hội viên phụ nữ. Các chế độ, chính sách, mục tiêu quốc gia của Nhà nước đã ban hành vì sự tiến bộ của phụ nữ có lúc, có nơi chưa triển khai đồng bộ. Số cán bộ, hội viên phụ nữ của Học viện tham gia cấp ủy, lãnh đạo, quản lý còn ít. Trình độ học vấn, chuyên môn, nghiệp vụ, tay nghề của các hội viên phụ nữ nhìn chung chưa cao. Công tác tuyên truyền về bình đẳng giới có lúc chưa thường xuyên, chậm đổi mới nội dung, hình thức. Mặt khác, có số ít hội viên phụ nữ Học viện còn tư tưởng an phận, ngại phấn đấu, tư tưởng tự ti, mặc cảm vì định kiến, sinh con thứ ba...
Trong những năm tới, trước yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng quân đội, nhất là việc điều chỉnh tổ chức lực lượng, tinh giản biên chế theo hướng tinh, gọn, mạnh, sắp xếp đổi mới, cổ phần hóa các doanh nghiệp quân đội… đã và đang tác động rất lớn đến nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, giảng viên, học viên, nhân viên, chiến sĩ Học viện Chính trị, trong đó có nhận thức về bình đẳng giới của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ ở Học viện. Do vậy, đòi hỏi cấp ủy, chỉ huy các cấp của Học viện cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ trong bối cảnh mới đạt hiệu quả cao nhất.
3. Giải pháp nâng cao nhận thức, thực hiện bình đẳng giới
Một là, đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của các chủ thể về bình đẳng giới ở Học viện Chính trị hiện nay
Đây là điều kiện tiên quyết đối với việc thực hiện bình đẳng giới ở Học viện Chính trị hiện nay. Bởi vì, theo quy luật khách quan, trong hoạt động thực tiễn của con người, nhận thức đúng mới có hành động đúng. Nhận thức không những giữ vai trò quan trọng, định hướng mà còn chỉ đạo hoạt động của chủ thể, là cơ sở, tiền đề cho sự chuyển biến tích cực, đồng bộ, thống nhất trên tất cả các khâu, các bước của quá trình. Muốn thực hiện có hiệu quả nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ ở Học viện Chính trị hiện nay trước hết phải nâng cao nhận thức của các chủ thể.
Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục về bình đẳng giới phải được thực hiện thường xuyên, liên tục theo chương trình, kế hoạch xác định. Trước hết, phải nâng cao nhận thức của đội ngũ cán bộ chủ chốt ở các cơ quan, đơn vị đầu mối trực thuộc Học viện. Lấy cán bộ chủ chốt làm nòng cốt, trên cơ sở đó tiếp tục tuyên truyền, giáo dục lan tỏa đến các đối tượng khác trong toàn Học viện.
Hai là, đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp thực hiện bình đẳng giới ở Học viện Chính trị
Thực hiện giải pháp này trước hết lãnh đạo, chỉ huy các cấp nhất là chỉ huy các phòng, ban, khoa phải căn cứ tình hình đặc điểm của cán bộ, hội viên phụ nữ, nhiệm vụ của Học viện để xây dựng kế hoạch, bồi dưỡng nâng cao khả năng thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, cũng như kiến thức về bình đẳng giới. Tính khoa học của kế hoạch thể hiện trước hết ở việc đánh giá, phân loại đúng đối tượng. Hiện nay, chất lượng nguồn bổ sung vào đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ khác nhau, trình độ kiến thức, kĩ năng của họ được trang bị cũng khác nhau, nên khả năng thực hiện bình đẳng giới cũng khác nhau. Việc phân loại đúng đối tượng là cơ sở, căn cứ để xác định nội dung, hình thức và biện pháp sao cho phù hợp, tránh chồng chéo. Kế hoạch xây dựng đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ bao gồm kế hoạch chung của Học viện, kế hoạch của phòng, ban, khoa và kế hoạch riêng của mỗi cá nhân. Kế hoạch cần xác định rõ mục tiêu, nội dung, hình thức, biện pháp, thành phần tham gia, tiến trình thời gian, kết quả đạt được, điều kiện vật chất đảm bảo... thực sự khoa học, khả thi thì mới mang lại hiệu quả thiết thực.
Trên cơ sở kế hoạch, đối tượng, nội dung đã xác định ở trên, để hoạt động nhận thức về bình đẳng giới mang lại hiệu quả, cần phải đa dạng hình thức, biện pháp tiến hành. Hoạt động này có thể diễn ra ở nhiều cấp độ, nhiều hình thức khác nhau ứng với mỗi đối tượng, mỗi hoàn cảnh cụ thể. Học viện có thể tổ chức Hội thảo khoa học, tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm và phương pháp tiến hành, cập nhật các thông tin từ Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt nam.
Tăng cường cho cán bộ, hội viên phụ nữ tham quan, học tập, giao lưu, nghiên cứu thực tế, dự nhiệm ở đơn vị cơ sở để tích lũy kinh nghiệm thực tiễn. Mạnh dạn đưa giảng viên, cán bộ nữ vào nguồn quy hoạch, kiên quyết đưa ra khỏi nguồn những trường hợp không đủ điều kiện, tiêu chuẩn; thực hiện “có lên, có xuống”, “có ra, có vào” trong xây dựng đội ngũ cán bộ, giảng viên nữ ở Học Viện. Bên cạnh đó, lãnh đạo, chỉ huy các cấp cần quan tâm tổ chức các phong trào thi đua, các hội thi hướng vào nâng cao thực hiện bình đẳng giới trong xây dựng, phát triển đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ.
Trau dồi cách thức thực hiện bình đẳng giới thông qua thực tiễn công việc. Tin tưởng và giao những nhiệm vụ mới cho cán bộ, hội viên phụ nữ, khuyến khích cán bộ, hội viên phụ nữ mở rộng kiến thức và tổng hợp kiến thức xã hội với năng lực chuyên môn. Thông qua nghiên cứu khoa học để thực hiện bình đẳng giới trong xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ. Nghiên cứu khoa học vừa là yêu cầu nhiệm vụ đồng thời là cơ hội để cán bộ, hội viên phụ nữ rèn luyện, nâng cao tri thức, phương pháp tư duy hướng vào sáng tạo tri thức mới. Hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học của cán bộ, hội viên phụ nữ có mối quan hệ mật thiết với nhau, bổ sung cho nhau để nâng cao trình độ tri thức và phương pháp tư duy khoa học. Đây là dịp để năng lực của cán bộ, hội viên phụ nữ bộc lộ, tự khẳng định khi đã tích lũy được một lượng tri thức khoa học, kinh nghiệm thực tiễn quân sự nhất định.
Tăng cường hơn nữa việc bố trí, sắp xếp đưa cán bộ, hội viên phụ nữ đi thực tế ở đơn vị cơ sở. Theo quy định của Bộ quốc phòng, hằng năm, các học viện, trường sĩ quan quân đội chủ động liên hệ với cơ quan chức năng cấp trên và các đơn vị trong toàn quân xây dựng kế hoạch đưa cán bộ, giảng viên đi thực tập, thực tế ở các đơn vị cơ sở. Đây là hoạt động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp họ nhanh chóng trưởng thành vững vàng trong hoạt động chuyên môn ở môi trường quân sự. Vì thế, thời gian đi thực tế cần bố trí cho hợp lí, có thể từ 1 đến 2 năm. Thông qua thực tế, cán bộ, hội viên phụ nữ vừa có kinh nghiệm quản lý, chỉ huy vừa có cơ hội tích lũy thêm kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn, rèn luyện phương pháp tư duy, cách truyền đạt ý tưởng.
Bản thân cán bộ, hội viên phụ nữ phải nỗ lực, tích cực, chủ động trải nghiệm thực tiễn quân sự. Những yếu tố sinh học tuy có vai trò to lớn trong việc hình thành, phát triển phương pháp làm việc của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ nhưng chỉ là khả năng. Để khả năng biến thành hiện thực thì việc tích cực rèn luyện thông qua thực tiễn quân sự của họ luôn đóng vai trò quan trọng quyết định.
Ba là, tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa lãnh đạo, chỉ huy, cơ quan chuyên trách của Học viện với cấp ủy, chính quyền địa phương đối với việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ
Một trong những nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới được đề cập trong Luật Bình đẳng giới, đó là: “Thực hiện bình đẳng giới là trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, gia đình, cá nhân”. Vì vậy, thực hiện bình đẳng giới là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, song trách nhiệm trước hết thuộc về các tổ chức Đảng, chỉ huy và các cơ quan chức năng. Nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ là một nội dung rộng lớn, không thể một sớm một chiều và khó thực hiện, đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp. Vì vậy, cần làm tốt công tác phối kết hợp giữa lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, khoa, hệ quản lý học viên và đơn vị, cơ quan chuyên trách của Học viện với cấp ủy, chính quyền địa phương trong quá trình thực hiện.
Bốn là, phát huy tính tự giác học tập và rèn luyện của cán bộ, hội viên phụ nữ trong việc tự nâng cao nhận thức về bình đẳng giới
Phát huy tính tự giác của cán bộ, hội viên phụ nữ ở Học viện chính trị trong quá trình công tác, rèn luyện là một giải pháp mang tính quyết định đến việc nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của cán bộ, hội viên phụ nữ. Đối với người quân nhân cách mạng, nhận thức về bình đẳng giới là một phẩm chất chính trị - đạo đức cần có ở mỗi quân nhân, và nhận thức về bình đẳng giới của người cán bộ, hội viên phụ nữ không nằm ở ngoài yếu tố đó. Thực chất tính tự giác học tập, rèn luyện của cán bộ, hội viên phụ nữ là sự nỗ lực, tự nguyện, tự giác của họ nhằm trau dồi, tích luỹ tri thức, kinh nghiệm, củng cố niềm tin, hoàn thiện nhân cách, bình tĩnh xử lý, giải quyết đúng đắn các vấn đề nảy sinh. Tính tự giác là đặc trưng cơ bản trong nhận thức về bình đẳng giới của cán bộ, hội viên phụ nữ, phản ánh khả năng và trình độ nhận thức, nhằm tự định hướng và tự điều chỉnh hành vi bản thân đáp ừng yêu cầu nhiệm vụ.
Phát huy tính tự giác tu dương và rèn luyện nhận thức về bình đẳng giới đòi hỏi người cán bộ, hội viên phụ nữ phải luôn luôn có thái độ nghiêm túc, trách nhiệm cao, tự giác, say mê với động cơ nội tại bên trong thúc dục tham gia các hoạt động để tiếp nhận thông tin, tri thức, những kinh nghiệm để rèn luyện bản lĩnh, ý chí, quyết tâm... Đồng thời, cần có sự định hướng, tạo điều kiện giúp đỡ của các tổ chức, các lực lượng, nhất là cấp ủy và người chỉ huy trực tiếp để quá trình tự học tập, rèn luyện của người cán bộ, hội viên phụ nữ mới đạt hiệu quả thiết thực. Để góp phần nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của cán bộ, hội viên phụ nữ, biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo đòi hỏi người lãnh đạo, chỉ huy, cán bộ các cấp phải thường xuyên quan tâm, động viên giúp đỡ mọi mặt nhằm tác động đến tính tự giác của học viên trong quá trình công tác ở Học viện chính trị.
4. Kết luận
Bình đẳng giới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Để thực sự được bình đẳng như nam giới, bên cạnh những tác động tích cực, phụ nữ phải chịu không ít những tác động tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình nỗ lực học tập, lao động để vươn lên khẳng định vai trò, vị trí của mình trong gia đình và xã hội. Những tác động tiêu cực như: hệ thống các văn bản pháp luật, chính sách chưa đồng bộ; nhận thức của một số cán bộ cấp ủy đảng về giới và bình đẳng giới chưa đầy đủ; việc thực thi chính sách còn nhiều bất cập, vấn đề định kiến giới, tư tưởng trọng nam khinh nữ ... đang trở thành rào cản đối với sự phát triển của phụ nữ. Các giải pháp nêu trên là một chỉnh thể thống nhất tác động qua lại, hỗ trợ lẫn nhau, tạo điều kiện cho nhau trong quá trình nâng cao nhận thức về bình đẳng giới của cán bộ, hội viên phụ nữ ở Học viện Chính trị.
Tài liệu tham khảo
[1]. Trần Thị Vân Anh (2010), “Những trở ngại đối với sự phấn đấu của nữ lãnh đạo”, Tạp chí Nghiên cứu Gia đình và Giới, số 2, tr.19-21.
[2]. Phạm Minh Anh (2012), Vai trò của cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở trong việc thực hiện mục tiêu bình đẳng giới ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[3]. Ban Chấp hành Trung ương (2018), Chỉ thị của Ban Bí thư về tiếp tục đẩy mạnh công tác phụ nữ trong tình hình mới, Số: 21-CT/TW, Hà Nội, ngày 20 tháng 01 năm 2018.
[5]. Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ, (2022), Báo cáo Tổng kết công tác vì sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới trong Quân đội năm 2022, Hà Nội.
Thiếu tá, ThS Trần Thị Xuyên
Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng
