1. Đặt vấn đề
Phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay là quá trình phát hiện, khơi dậy, làm lan tỏa tác dụng, chức năng và phát triển vị thế, ảnh hưởng của sĩ quan trẻ trong quá trình thay đổi phương pháp, cách thức quản lý và tổ chức dạy học trên nền tảng môi trường số và công nghệ số, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội trong tình hình mới.
Thượng tướng Lê Huy Vịnh kiểm tra công tác nghiên cứu khoa học,
và chuyển đổi số tại Học viện Chính trị
Thời gian qua, việc phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đã bước đầu có được những kết quả tích cực. Nhận thức của cấp ủy, tổ chức đảng, đội ngũ cán bộ, chỉ huy trong các học viện, trường sĩ quan quân đội về vấn đề này không ngừng được nâng lên; các chủ trương, giải pháp phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số không ngừng được hoàn thiện; vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội ngày càng được thể hiện rõ nét. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, việc phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, bất cập cả về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, cả về nội dung, hình thức, phương pháp thực hiện. Điều đó đã trở thành một phần nguyên nhân khiến cho quá trình chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội chưa đạt được kết quả như mong đợi.
Để góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của các nhà trường, đáp ứng với yêu cầu chuyển đổi số của quốc gia và Quân đội, phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay cần quán triệt các yêu cầu: Quán triệt và thực hiện các chỉ thị, quy định, hướng dẫn của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về chuyển đổi số trong quân đội; gắn phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số với việc thực hiện chức trách, nhiệm vụ của sĩ quan trẻ; gắn phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội với quá trình rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất đạo đức của sĩ quan trẻ; huy động sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, các lực lượng. Trên cơ sở đó, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội.
2. Nội dung giải pháp
2.1. Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì đơn vị trong phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Đẩy mạnh quán triệt, cụ thể hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước, sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, các chỉ thị, hướng dẫn của các cơ quan chức năng về chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội nhằm tạo sự thống nhất trong từng tổ chức đảng và đội ngũ cán bộ, là tiền đề bảo đảm đưa nghị quyết của Đảng, các chỉ thị, mệnh lệnh, quy định vào thực tiễn hoạt động của đơn vị, thông qua đó vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số được quan tâm khơi dậy, phát huy. Để nâng cao chất lượng nghiên cứu, quán triệt hệ thống các văn bản kể trên, các cơ quan, đơn vị ở học viện, trường sĩ quan quân đội cần chuẩn bị và tổ chức thật tốt các tài liệu, tổ chức lồng ghép việc quán triệt các nội dung này trong các đợt học tập, sinh hoạt chuyên đề về cải cách hành chính, chuyển đổi số, về tác động của Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư đến giáo dục - đào tạo, thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Nâng cao chất lượng xây dựng nghị quyết, kế hoạch, chỉ thị, hướng dẫn của tổ chức đảng, lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị đối với công tác phát huy vai trò sĩ quan trẻ phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay. Đội ngũ cán bộ chủ trì các đơn vị, căn cứ vào chỉ thị, hướng dẫn của cấp trên, căn cứ vào nghị quyết lãnh đạo của chi bộ, cần chú trọng xây dựng kế hoạch triển khai hành động kịp thời, có chất lượng. Kế hoạch, chương trình cần bám sát với đặc điểm nhiệm vụ của từng bộ phận, từng lĩnh vực chuyên môn, căn cứ vào yêu cầu, mức độ ứng dụng công nghệ số trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, bám sát thực tiễn trình độ, kỹ năng, phương pháp sử dụng công nghệ thông tin của sĩ quan trẻ, từ đó xây dựng các phương án chuyển đổ số phù hợp với cơ quan, đơn vị mình. Làm tốt công tác kiểm tra, giám sát gắn với sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm kịp thời công tác phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số.
2.2. Đa dạng hóa các nội dung, hình thức, phương pháp bồi dưỡng năng lực chuyển đổi số cho sĩ quan trẻ các học viện, trường sĩ quan quân đội
Đối với sĩ quan trẻ là giảng viên, giáo viên công tác ở các khoa, phòng thông tin quân sự, phòng khoa học quân sự, phòng đào tạo, ban khảo thí và bảo đảm chất lượng giáo dục và đào tạo cần được bồi dưỡng các kỹ năng như: kỹ năng mã hóa, số hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học, nhất là hệ thống giáo trình, tài liệu, sách tham khảo, chuyên khảo, bài giảng, ngân hàng đề thi, đáp án; các đề tài, sáng kiến khoa học trong các kho quản lý dữ liệu. Ứng dụng hệ thống các phần mềm giảng dạy, nghiên cứu khoa học trực tuyến, nghiên cứu tài liệu của cả học viên, giảng viên, nghiên cứu viên, cán bộ quản lý. Biết ứng dụng hệ thống kết cấu hạ tầng công nghệ trong dạy - học và nghiên cứu khoa học đồng bộ, hiện đại vừa đáp ứng yêu cầu hoạt động trực tiếp và trực tuyến.
Đối với sĩ quan trẻ công tác ở các cơ quan chức năng làm nhiệm vụ tham mưu, quản lý, hướng dẫn, phục vụ bảo đảm như: phòng chính trị, văn phòng, phòng hậu cần kỹ thuật cần tập trung vào bồi dưỡng, rèn luyện các kỹ năng mã hóa định danh nguồn nhân lực, số hóa toàn bộ thông tin, quyết định quản lý của Đảng ủy, Ban giám đốc Học viện, Ban giám hiệu nhà trường, các cơ quan, khoa và hệ hình thành một hệ thống cơ sở dữ liệu lớn, liên thông trong nội bộ học viện, trường sĩ quan quân đội, có độ mở và độ an toàn cao; đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng các phần mềm quản lý hiện đại, triển khai các dịch vụ công trực tuyến, quản lý thủ tục hành chính, ứng dụng các Công nghệ 4.0 (AI, blockchain, phân tích dữ liệu, ...) để quản lý, điều hành, dự báo, hỗ trợ ra quyết định quản lý giáo dục - đào tạo một cách nhanh chóng, chính xác, thuận tiện.
Phòng học thông minh tại Trường Sĩ quan Thông tin
Đối với sĩ quan trẻ ở các hệ, tiểu đoàn quản lý học viên, sĩ quan trẻ là học viên, cần tăng cường bồi dưỡng cho họ các kỹ năng khai thác dữ liệu số, sử dụng thành thạo mạng máy tính, tra cứu điện tử, đọc sách điện tử phục vụ cho quá trình học tập và nghiên cứu khoa học của học viên.
Về phương pháp bồi dưỡng, việc lựa chọn các phương pháp bồi dưỡng kỹ năng chuyển đổi số cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội phải căn cứ và đặc điểm, yêu cầu, nhiệm vụ của từng nhóm sĩ quan trẻ. Song, tiến hành bằng phương pháp cũng cần tiến hành bồi dưỡng một cách thường xuyên, liên tục, đều đặn để tạo sự thuần thục, hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho sĩ quan trẻ.
2.3. Đầu tư đồng bộ hệ thống cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm cho quá trình thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Chủ động làm tốt công tác chuẩn các nguồn lực xây dựng cơ sở hạ tầng khoa học - công nghệ phục vụ chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan. Xác định phương hướng áp dụng các công nghệ cốt lõi đối với những nội dung chuyển đổi số liên quan; xác định mục tiêu cần đạt được đối với các nội dung chuyển đổi số của của từng cơ quan, từng ngành cả trước mắt và lâu dài; đề xuất các giải pháp công nghệ, tài chính, nhân sự; xác định các chương trình, dự án, lộ trình thực hiện cụ thể. Đẩy mạnh tận dụng cơ sở hạ tầng số, nền tảng số 4G, 5G, hệ thống truyền dữ liệu số quân sự, các trung tâm dữ liệu, cloud quân sự và phải được đầu tư trang bị đủ các thiết bị máy tính, máy chủ, thiết bị sao lưu phục hồi, thiết bị mạng, thiết bị an ninh, bảo mật. Đẩy mạnh cập nhật các dữ liệu của đơn vị mình để khai thác, sử dụng thông tin số; có kế hoạch, triển khai cụ thể quá trình sử dụng thiết bị số hóa tự động chuyên dụng để tổ chức số hóa, đưa vào lưu trữ dữ liệu. Coi trọng đầu tư xây dựng và phát triển hệ thống phòng học tương tác thông minh, phòng thí nghiệm, thực hành hiện đại, ứng dụng công nghệ thực tế ảo, công nghệ dữ liệu lớn và công nghệ trí tuệ nhân tạo vào một số chuyên ngành đào tạo, tiến tới hoàn thành cơ bản xây dựng hạ tầng công nghệ thông tin quân sự đồng bộ, hiện đại và an toàn đáp ứng yêu cầu phát triển của các học viện, trường sĩ quan quân đội. Tập trung phát triển kho học liệu số dùng chung, phát triển các ứng dụng, nền tảng số phục vụ dạy học trực tuyến. Triển khai các phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học dựa trên công nghệ số, phát triển hệ thống ngân hàng đề thi, đáp án theo phương pháp thi trực tuyến (các nội dung thi, kiểm tra bằng hình thức trắc nghiệm được quản lí bằng phần mềm). Đẩy mạnh số hóa dữ liệu đào tạo và nghiên cứu khoa học như: giáo trình, tài liệu, sách chuyên khảo, tham khảo, luận án, luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học, ngân hàng câu hỏi đề thi. Chủ động xây dựng phương án, kế hoạch sử dụng vật chất, trang thiết bị phục vụ cho phát huy vai trò của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội. Quan tâm thực hiện chính sách phát triển nguồn nhân lực, bổ sung, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật tạo môi trường pháp lý để phát huy vai trò sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số.
2.4. Phát huy tính tích cực, tự giác của sĩ quan trẻ trong thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Cấp ủy, chỉ huy đơn vị quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị, định hướng tư tưởng góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức tốt, lối sống lành mạnh, có năng lực chuyên môn tốt, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong tình hình mới. Lồng ghép nội dung chuyển đổi số trong các bài giảng chuyên đề cho sĩ quan, nêu bật được giá trị, tầm quan trọng của chuyển đổi số trong nhà trường quân đội, vai trò của sĩ quan trẻ đối với hoạt động này; từ đó định hướng tư tưởng để sĩ quan trẻ vương lên làm chủ bản thân, tự khẳng định mình trước những sự phát triển yêu cùa nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ hiện đại. Lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị cần thường xuyên định hướng cho sĩ quan trẻ trong đơn vị ý thức tự giáo dục, tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao nhận thức và năng lực bản thân. Chú trọng tạo ra những điều kiện thuận lợi nhằm động viên sĩ quan trẻ tích cực tham gia vào các quá trình bồi dưỡng, huấn luyện nâng cao kỹ năng chuyển đổi số bảo đảm hiệu quả cao nhất. Điều kiện được hiểu ở đây chính là những yếu tố bảo đảm cho quá trình huấn luyện, rèn luyện, công tác của sĩ quan trẻ, như: tài liệu, thời gian, trang bị kỹ thuật công nghệ thống tin... Chú trọng việc xây dựng môi trường thi đua tích cực để khuyến khích mỗi sĩ quan trẻ không ngừng phấn đấu, rèn luyện. Công tác thi đua, khen thưởng phải được tiến hành nghiêm túc, chặt chẽ, kịp thời. kịp thời, kiên quyết chấn chỉnh các biểu hiện nhận thức, thái độ và hành động sai trái, lệch lạc trong thực hiện chuyển đổi số.
3. Kết luận
Chuyển đổi số nói chung, chuyển đổi số trong các học viện, trường sĩ quan quân đội nói riêng là một vấn đề mới, khó, đòi hỏi phải phát huy đồng bộ vai trò của tất cả các tổ chức, lực lượng, nhất là sĩ quan trẻ. Trên cơ sở đó, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp: Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, cán bộ chủ trì đơn vị ; tăng cường giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm, bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ cho sĩ quan trẻ; đầu tư đồng bộ hệ thống cơ sở vật chất và các điều kiện bảo đảm cho quá trình thực hiện chuyển đổi số ở các học viện, trường sĩ quan; phát huy tính tích cực, tự giác của sĩ quan trẻ. Mỗi giải pháp đều có vị trí, vai trò khác nhau, do đó trong quá trình triển khai thực hiện cần phải thực hiện đồng bộ, liên thông, không tuyệt đối hóa hoặc coi nhẹ bất cứ giải pháp nào./.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết số 29-NQ/TƯ, Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế. Văn phòng Trung ương Đảng. Hà Nội.
2. Học viện Chính trị (2019), Tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến đào tạo cán bộ chính trị trong Quân đội hiện nay, Kỷ yếu Hội thảo khoa học, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
3. Klaus Schwab (2017), Cuộc Cách mạng Công nghiệp Lần thứ tư, Diễn đàn kinh tế thế giới, Người dịch: Đồng Bích Ngọc và Trần Thị Mỹ Anh.
4. Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg, ngày 03/6/2020 Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
5. Trần Đình Tuấn (2023), Tác động của mạng xã hội, ChatGPT đến học sinh, sinh viên và giải pháp thích ứng của giáo dục. Kỷ yếu hội thảo khoa học toàn quốc, Hội Khoa học Tâm lý – Giáo dục, Nxb Lao động, HN 2023. Tr. 226-237.
Trung uý, ThS Nguyễn Huyền Anh
Phòng Khoa học quân sự, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
