TCGCVN - Hiện nay, nhu cầu học liệu điện tử ngày càng tăng cao, với nhiều trang web và ứng dụng "nở rộ" cung cấp sách giáo khoa phổ thông dưới dạng file PDF, bản scan hoặc tài liệu trích dẫn. Tuy nhiên, nhiều nguồn tài liệu này vi phạm bản quyền khi tự ý phát hành mà không có sự cho phép từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Phụ huynh và học sinh đang đối mặt với một "ma trận" học liệu với chất lượng không đảm bảo, dễ gây nhầm lẫn và thiếu chính xác trong quá trình học tập.
Trích dẫn sách giáo khoa và nơi tải về bản mềm sách giáo khoa lớp 7 trên website onluyen.vn và ihoc.vn
Có con vào lớp 6 tại một trường THCS ở quận Long Biên, Hà Nội, chị Hà Thu Phương đã đặt mua sách giáo khoa theo hướng dẫn của giáo viên, đồng thời tìm kiếm các học liệu điện tử hỗ trợ con trong suốt những năm học cấp II. Khi tìm kiếm sách giáo khoa trên mạng, điện thoại của chị Phương liên tục được gợi ý nhiều ứng dụng và trang web cung cấp sách giáo khoa, học liệu điện tử, tài liệu tham khảo và bài giảng mẫu.
Trên các trang web chị truy cập, sách giáo khoa được trình bày đa dạng: từ văn bản text, bản scan thành file PDF, đến bản ghi âm, video ghi hình và diễn họa có âm thanh. Nhiều phụ huynh, giống như chị Phương, đã phải "hoa mắt chóng mặt" vì số lượng sách giáo khoa điện tử quá nhiều.
Theo ông Đỗ Toàn Thắng, chuyên viên tại Phòng Giáo dục huyện Thạch Thất, Hà Nội: “Vấn đề về giáo trình sách giáo khoa trên mạng đã diễn ra từ lâu. Nhiều phụ huynh và học sinh nhầm lẫn không biết phân biệt đâu là tài liệu chuẩn do Nhà xuất bản ban hành. Tôi phản đối mạnh mẽ việc lưu hành sách lậu dưới dạng file PDF scan vì nó vi phạm bản quyền, đạo đức nghề nghiệp và pháp luật.”
Một ví dụ điển hình là website ihoc.vn, nơi phụ huynh có thể tìm thấy toàn bộ sách giáo khoa được scan thành file PDF, sao chép nguyên văn từ sách in. Chủ sở hữu website tự giới thiệu có trụ sở tại số 69 đường Nguyễn Sinh Sắc, quận Liên Chiểu, Đà Nẵng, với mục đích tạo ra một thư viện học tập online miễn phí. Tuy nhiên, họ không công khai danh tính của tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm phát hành các tài liệu này.
Tương tự, website sachgiaokhoa.online cũng scan toàn bộ sách giáo khoa bản in thành file PDF và cho phép tải miễn phí. Đổi lại, người dùng phải chờ đợi 20 giây và xem quảng cáo mới có thể tải về.
Ngoài ra, trang loigiaihay.com sử dụng dịch vụ lưu trữ Google Drive, tập hợp các bộ sách giáo khoa để người dùng tải về miễn phí. Định dạng tài liệu cũng tương tự như các trang khác: một cuốn sách giáo khoa được đóng gói thành một file duy nhất.
Trên website onluyen.vn và ứng dụng của họ, nhiều dịch vụ giáo dục có thu phí được cung cấp, với nội dung trích dẫn từ sách giáo khoa phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12. Ví dụ, bài tập về "Vẻ đẹp của ngôn ngữ nghệ thuật trong bài Tự tình (bài II) của Hồ Xuân Hương" được trích từ sách giáo khoa lớp 11 và trở thành nội dung của trang onluyen.vn. Mức phí của trang này là 899.000 đồng cho gói 1 năm, 499.000 đồng cho gói 6 tháng, và 99.000 đồng cho gói 1 tháng.
Một chuyên viên từ Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chia sẻ rằng khi dịch Covid-19 bùng phát năm 2020, việc học trực tuyến trở nên phổ biến. Lúc này, các loại sách giáo khoa điện tử cũng bắt đầu “bùng phát” trên mạng do nhiều tổ chức và cá nhân tự ý thiết lập website để lưu trữ.
Vào tháng 9/2021, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đã ra công văn khẳng định: “Việc đăng tải và cho phép tải về các phiên bản điện tử của sách giáo khoa khi chưa được phép là hành vi vi phạm bản quyền. Đồng thời, các phiên bản này không được kiểm soát về tính chính xác, khoa học và cập nhật.”
Sau ba năm, tình trạng sách giáo khoa điện tử không rõ nguồn gốc vẫn tồn tại và các website phát hành sách lậu ngày càng mạnh tay trong việc quảng cáo để tiếp cận phụ huynh và học sinh.
Luật sư Nguyễn Tiến Hùng, Trưởng Văn phòng Luật sư Tiến Hùng, Đoàn Luật sư Hà Nội, nhận định: “Theo điểm a, khoản 1, Điều 14 của Luật Sở hữu trí tuệ, sách giáo khoa là loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả. Đây là tài liệu chính thức phục vụ chương trình giáo dục phổ thông, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt. Các hành vi như xâm phạm quyền nhân thân, quyền tài sản và vi phạm nghĩa vụ đều bị coi là xâm phạm quyền tác giả theo Điều 28 của Luật Sở hữu trí tuệ.”
Với tình trạng hỗn loạn hiện tại, các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh tay hơn để bảo vệ quyền lợi của học sinh, phụ huynh và quyền lợi tác giả trong lĩnh vực giáo dục.
