Thông tư 05/2023/TT-BLĐTBXH (thay thế cho Thông tư số 36/2017/TT-BLĐTBXH) được ban hành ngày 15/6/2023 và có hiệu lực từ ngày 30/7/2023. Với nội dung này, những học sinh, sinh viên học một số nghề học nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm do Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định thuộc đối tượng được giảm 70% học phí, cho giáo dục nghề nghiệp (GDNN) trình độ Trung cấp và Cao đẳng.
Về mặt thuận lợi
Đây là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, mang ý nghĩa nhân văn, nhận được nhiều sự ủng hộ của xã hội, tuy nhiên, khi bước vào triển khai thực hiện, không tránh khỏi những bất cập trong việc tuyển sinh bởi các ngành học và nguồn nhân lực bị mất cân đối.
Phóng viên đã có dịp trao đổi về nội dung này với ông Đồng Văn Ngọc - Hiệu trưởng trường Cao đẳng cơ điện Hà nội.
Ông Đồng Văn Ngọc-Hiệu trưởng Cao đẳng cơ điện Hà Nội
Ông Ngọc đã thẳng thắn chia sẻ: Cơ chế chính sách liên quan đến GDNN hay còn gọi là dạy nghề, về cơ bản đến tại thời điểm này, chúng ta thấy Đảng và Nhà nước đang rất quan tâm, nó được thể hiện ở các điểm: ưu tiên thứ nhất, BLĐTBXH hành Thông tư 05/2023/TT-BLĐTBXH về việc Nhà nước cấp học phí (hỗ trợ 70%) cho những người học các ngành nghề mà nhà nước đang ưu tiên (là các ngành, nghề học nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm) bắt đầu từ năm học 2023; ưu tiên thứ hai, tất cả các em học sinh sau khi tốt nghiệp lớp 9 mà không tiếp tục học lên THPT ở các trường PT mà học văn hóa bậc THPT ở các trường nghề thì được Nhà nước hỗ trợ 100% học phí (với những đối tượng này là rất ưu đãi so với thực tế vì vừa không mất học phí vừa đơn giản trong việc xét duyệt hồ sơ); ưu tiên thứ ba, các con em thuộc diện chính sách như: dân tộc miền núi; mồ côi cha mẹ; hoàn cảnh đặc biệt khó khăn… còn được Nhà nước cấp tiền cho đi lại 2 lần trong năm, ăn tết cũng có hỗ trợ; KTX ở không mất tiền. Đây là những chính sách phải thừa nhận rằng rất rõ ràng và nhân văn, góp phần khích lệ tinh thần cho các đối tượng học.
Khó khăn liên quan đến thể chế:
Về vấn đề này, Hiệu trưởng Đồng Văn Ngọc chia sẻ: những em thuộc diện đối tượng học xong lớp 9 vào các trường trong hệ thống GDNN, các em được học 02 chương trình song song đó là chương trình văn hóa THPT 10, 11,12, đây là chương trình rút gọn học 07 môn (GDTX) và học trình độ Trung cấp. Theo luật giáo dục nghề nghiệp hiện nay, các cơ sở đào tạo cao đẳng là không được giao về vấn đề quản lý GDTHPT trong các trường CĐ, TC mà phải liên kết với một Trung tâm giáo dục thường xuyên (TTGDTX) trên địa bàn do mình chọn.
Theo ông Ngọc, đơn vị đào tạo thì phải quản lý, chịu trách nhiệm đối với Nhà nước về nội dung mà đơn vị đào tạo nhưng đối với trường hợp này thì lại bắt buộc phải liên kết với một TTGDTX. Mặc dù nội dung này, trong các cuộc họp đã được cấp lãnh đạo đưa ra ý kiến nhằm tháo gỡ, tuy nhiên, nó là quy định của luật giáo dục nên chỉ có tạo điều kiện chứ không thể thay đổi vì vấn đề này.
Với quan điểm cá nhân, để có thương hiệu, mỗi trường sẽ một cách quản trị riêng, nhưng với đối tượng học này thì học một nơi nhưng quản lý lại nơi khác, Cao đẳng thì chỉ được quản lý phần học nghề, điều này, làm cho hoạt động của đơn vị cũng như khâu quản lý đối tượng học bị rườm rà, bởi một đối tượng hai đơn vị quản lý.
Hiệu trưởng Đồng Văn Ngọc cho biết thêm “nhà trường trong mấy năm gần đây cũng tạo dựng được thương hiệu, thuận lợi thì bao trùm nhưng cũng vẫn có khó khăn đó là mất cân đối ngành nghề.
Như trường Cơ điện chúng tôi, liên quan chính đến cơ khí, điện, tự động hóa lĩnh vực về công nghệ, kỹ thuật là thế mạnh, tuy nhiên những lĩnh vực khác thì số lượng tuyển sinh bị thấp so với ngành nghề thế mạnh của nhà trường, việc này ảnh hưởng không nhỏ tới đội ngũ giáo viên”
Bất cập trong Thông tư 05/ 2023 TT-BLĐTBXH
Theo ông Đồng Văn Ngọc, Trong Thông tư nêu rõ, những ngành nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm tuy nhiên theo quan điểm của tôi, có một số ngành nghề chỉ là đặc thù chứ không độc hại, ví dụ như: tuồng, chèo, múa dân gian…không thể nói là độc hại chỉ có thể là ngành nghề cần phải bảo tồn nét đặc trung của văn hóa. Trường tôi tuyển sinh 20 ngành nghề trong đó có 6 ngành nghề thuộc phạm vi hỗ trợ theo Thông tư 05, mặc dù trong đó có những ngành nghề không phải nặng nhọc và không phải là độc hại nhưng cũng được xét trong Thông tư 05, về mặt nhân văn là người học được hưởng lợi, tuy nhiên đối với đơn vị đào tạo là bị mất cân đối.
Ví dụ: học sinh cũng học nhóm ngành điện, tính chất gần như nhau nhưng ngành được hỗ trợ học sinh sẽ vào đông hơn, khiến mất cân đối.
Thông tư 05 nhằm tạo điều kiện để người học và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được hưởng các chính sách hỗ trợ của nhà nước khi học tập và giảng dạy những ngành, nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, với chủ quan của tôi thì những ngành nghề đó không phải là độc hại, nó có thể là nặng nhọc một chút nhưng không độc hại. Vì vậy, chúng tôi rất khó tuyển sinh các ngành nghề khác, tạo áp lực, mất cân đối cho đơn vị tuyển sinh, ông Ngọc cũng chia sẻ.
Tiêu chí xác định ngành, nghề học là nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm được dựa trên sự kế thừa việc xây dựng và thực hiện Thông tư số 36/2017/TTBLĐTBXH của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Danh mục ngành, nghề học nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm trình độ trung cấp trình độ cao đẳng và trên cơ sở tổng kết, nghiên cứu thực tiễn, đề xuất từ các bộ, ngành, địa phương.
Theo đó, một ngành, nghề học được coi là ngành, nghề học nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm khi có thời gian thực hành, thực tập nghề nghiệp trong chương trình đào tạo có liên quan đến các công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm chiếm trên 50% so với tổng thời lượng của chương trình đào tạo của ngành, nghề đó.
Linh Tuệ
