TRƯỜNG HỌC HẠNH PHÚC HƯỞNG TỚI SỰ YÊU THƯƠNG AN TOÀN VÀ TÔN TRỌNG

1. Đặt vấn đề

Trường học hạnh phúc hướng tới việc hình thành các giá trị cốt lõi là yêu thương, an toàn và tôn trọng. Ở ngôi trường này từng thành viên đều cảm thấy mỗi ngày đến trường là một ngày vui, trường học như gia đình. Trong đó mỗi thành viên đều được phát huy hết năng lực cá nhân để trưởng thành hơn và đóng góp nhiều hơn cho ngôi trường. Để làm được điều đó mỗi thành viên trong nhà trường đều giữ vai trò chủ chốt và cần có sự thay đổi tư duy tích cực, hành động tích cực hoàn thành tốt trách nhiệm của mình.

Bài viết xin đề cập khải quát về trường học hạnh phúc, những điều kiện trong xây dựng và những mong muốn đạt được từ trường học hạnh phúc.

Đoàn cán bộ của Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục

tham dự hội thảo khoa học về Xây dựng trường học hạnh phúc

tại huyện Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh, ngày 23/12/2023

2. Nội dung

2.1. Sự ra đời của trường học hạnh phúc

Khởi đầu là một dự án của UNESCO vào năm 2014 nhằm mục đích thúc đẩy hạnh phúc và sự phát triển toàn diện người học, coi trọng và nuôi dưỡng các tài năng đa dạng hơn kết quả học tập. Vì lâu nay các nhà trường thường chú trọng vào các môn học chính thống, các môn thể thao, rèn luyện kỹ năng sống chưa được chú trọng.

Trường học hạnh phúc còn được hiểu là ở đó không có bạo lực học đường, không có hành vi vi phạm đạo đức nhà giáo, không có những xúc phạm danh dự, nhân phẩm, thân thể thầy cô giáo và học sinh. Mô hình “trường học hạnh phúc” được hưởng ứng lan rộng, năm 2018 được triển khai thí điểm ở một số trường học tại thành phố Huế. Ngày 22/4/2019 Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động, triển khai kế hoạch nâng cao năng lực ứng xử sư phạm, đạo đức nhà giáo vì một trường học hạnh phúc. Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo nếu ra ba yếu tố cốt lõi trong một trường học hạnh phúc đó là yêu thương, an toàn và tôn trọng. Hiện nay phong trào đang được nhân rộng ở các trường học trong cả nước.

Đoàn công tác của Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục

thăm và làm việc với các trường mầm non tỉnh Lào Cai

2.2. Thế nào là trường học hạnh phúc

Đã có nhiều nhà khoa học, nhà giáo dục đưa ra khái niệm về trường học hạnh phúc. Cơ bản thống nhất.

Trường học hạnh phúc là một môi trường giáo dục mà ở đó thầy cô giáo, học sinh, cũng như phụ huynh học sinh đều cảm thấy hạnh phúc trong quá trình dạy và học. Là nơi tình yêu thương giữa các nhà giáo, giữa thầy và trò, giữa học sinh với nhau được trân trọng và bồi đắp hằng ngày.

Những yếu tố cốt lõi của trường học hạnh phúc:

- Yếu tố yêu thương: Yêu thương là một trong những yếu tố cốt lõi của giáo dục, yêu thương cảm hóa học sinh, lôi cuốn học sinh làm theo cái tốt lẽ phải, xa lánh xóa bỏ đi những cái sâu những cái gì chưa tốt. Yêu thương cũng là công cụ là sức mạnh của giáo dục, là tấm lòng, là tình cảm của thầy cô giáo dành cho học sinh. Từ tình yêu thương mà thầy cô giáo lắng nghe thấu hiểu được học sinh từ đó xây đắp lên tình cảm tích cực hành động tích cực.

- Yêu tố an toàn: Trường học hạnh phúc phải là nơi an toàn về thể chất và tinh thần cho giáo viên và học sinh. Giáo viên và học sinh phải được bảo vệ, không có sự xúc phạm về tinh thần và thể xác ở nhà trường, ở nhà, ngoài cộng đồng xã hội. Sống trong sự an toàn, giáo viên và học sinh được học tập làm việc theo năng lực sở thích của chính mình.

- Yếu tố tôn trọng: Trong nhà trường mọi thành viên từ Ban giám hiệu, thầy cô giáo, học sinh, các thành viên khác phải được tôn trọng. Tôn trọng sự khác biệt từ vị trí, việc làm đến cả nhân, sự khác đó đã tạo nên sự đa dạng về bản sắc của nhà trường. Tôn trọng sự khác biệt, không áp đặt, không lấy giá trị của một số cá nhân thành những giá trị chung buộc mọi cá nhân phải tuân theo.

2.3. Mục tiêu tạo dựng trường học hạnh phúc

Trường học hạnh phúc nhằm làm cho các thành viên từ Ban giám hiệu, giáo viên, học sinh và mọi thành viên trong nhà trường cảm thấy hạnh phúc trong làm việc, trong dạy và học để đạt mục tiêu cao nhất. Chính vì vậy, nhà trường trở thành trường học hạnh phúc. Ở đó mọi thành viên đều được sống, làm việc, học tập trong vui vẻ và đạt được ý nguyện. Mang đến hạnh phúc cho học sinh là mục tiêu cao nhất của trường học hạnh phúc.

Trường học hạnh phúc không chỉ mang đến cho thầy cô giáo và mọi thành viên trong trường cảm nhận được hạnh phúc trong học tập, làm việc mà con từ nơi ấy hạnh phúc được lan tỏa đến phụ huynh học sinh, gia đình và toàn xã hội nơi nhà trường đứng chân. Nhà trường hạnh phúc góp phần tạo dựng nên một môi trường xã hội tốt đẹp đầy yêu thương, yên bình. Vì vậy xây dựng trường học hạnh phúc không chỉ là mục tiêu của nhà trường, mà còn là mục tiêu của cộng đồng, của xã hội.

Trường học hạnh phúc là trường học thân thiện, đem đến sự hài lòng đáp ứng tốt nhu cầu, quyền được học tập, giáo dục, rèn luyện của người học một cách toàn diện về thể chất thể chất, tinh thần, trí tuệ và thẩm mỹ, tạo động lực để người học không ngừng nỗ lực vươn lên khẳng định mình mong muốn được cống hiến nhiều hơn cho gia đình và xã hội. Để người học có được niềm vui, niềm hạnh phúc mỗi khi đến trường, những người có trách nhiệm (cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên) phải biết trao đi những yêu thương bằng hành động cụ thể: quan tâm đến từng học sinh về tâm sinh lý, hoàn cảnh sống, năng lực, sở thích để có những giải pháp cụ thể. Người thầy giáo phải thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, học tập để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phương pháp dạy học, giáo dục tạo niềm tin tưởng với học trò. Xây dựng trường học hạnh phúc là tạo ra sự an toàn trước hết là cho người học. Học sinh được bảo vệ, được học tập, rèn luyện trong môi trường lành mạnh, đậm tính nhân văn. Thành viên trong trường học hạnh phúc được bảo đảm an toàn về thân thể, không bị áp lực về những hành vi, hiện tượng nguy hiểm, bạo lực. Vì vậy xây dựng trường học hạnh phúc cũng là đồng thời loại bỏ được bạo lực học đường.

2.4. Điều kiện để xây gần trường học hạnh phúc

2.4.1. Các thành viên trong nhà trường

Để xây dựng trường học hạnh phúc mỗi thành viên trong trường đều giữ vai trò chủ chốt, phát huy tốt nhất vai trò của mình, hoàn thành công việc một cách tốt nhất. Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục vừa là người quản lý, người lãnh đạo cần hoàn thành tốt nhất trách nhiệm của mình, cần thay đổi tư duy tích cực để thích ứng và phù hợp với cuộc cách mạng thời kỳ công nghiệp 4.0. Người cán bộ quản lý cần có cách nghĩ, cách làm mới để phát huy tốt nhất tiềm năng của người dậy, người học, vượt ra khỏi áp lực quản lý theo kiểu giáo dục giáo điều, thích ứng với những yêu cầu mới của thời kỳ đổi mới giáo dục.

Đội ngũ thầy cô giáo trong xây dựng trường học hạnh phúc phải là những người có hiểu biết về sư phạm, nắm bắt tâm sinh lý học sinh trong thời đại 4.0. Giáo viên phải tích cực học tập, rèn luyện để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ, không để mình lạc hậu với thời cuộc. Thầy cô giáo nên biết uy tín, sự tín nhiệm của mình với học trò là tổng hòa của năng lực, học vấn chuyên môn, của năng lực phương pháp sư phạm, của sự quan tâm, hiểu biết tâm lý và ứng xử thân thiện với học trò. Trong bối cảnh hiện nay, người giáo viên cần có tâm thế vững vàng, giữ vững tâm thể của người thầy, ứng xử phù hợp với thời cuộc. Trong việc đổi mới giáo dục, thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, những thách thức, đổi mới đòi hỏi thầy cô giáo phải thích ứng được, phải làm tốt trách nhiệm của người thầy cô giáo với cả nhiệt huyết và lòng tình yêu học trò.

Đối với học sinh trong trường hạnh phúc các em thực sự là những chủ nhân có trách nhiệm với nhiệm vụ trong học tập, rèn luyện mục tiêu là phấn đấu để hoàn thành và phát triển năng lực tự chủ, tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, các phẩm chất yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực. Học sinh là trung tâm của nhà trường, của quá trình dạy học và giáo dục. Mang lại niềm vui, hạnh phúc cho học sinh là mục tiêu lớn nhất trong xây dựng trường học hạnh phúc. Làm cho học sinh nhận biết được, thực hiện tốt nhiệm vụ của mình là trách nhiệm, là nghệ thuật trong giáo dục của thầy cô giáo. Quan trọng nhất là sự đồng cảm, tình yêu nghề, mến trẻ của thầy cô giáo sẽ là tiêu điểm mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho học sinh.

2.4.2. Sự đồng thuận, chung tay của gia đình và xã hội

Mục tiêu xây dựng trường học hạnh phúc không chỉ nhằm làm cho giáo viên, học sinh cảm thấy hạnh phúc trong quá trình dạy học, giáo dục mà từ nơi đây hạnh phúc còn lan tỏa đến phụ huynh, đến gia đình và xã hội. Muốn xây dựng nên ngôi trường hạnh phúc cho con em mình được hạnh phúc trong học tập, rèn luyện, không chỉ nhà trường làm nên. Đó là sự chung sức đồng tình của cha mẹ học sinh, của cộng đồng, xã hội.

Học sinh chỉ vui vẻ, hồn nhiên, hòa nhập niềm vui, hạnh phúc với thầy cô, bè bạn khi các em được sống trong một gia đình hòa thuận, êm ấm. Mái ấm gia đình, cha mẹ là trường học, thầy dạy đầu đời của các em. Các em sẽ trưởng thành, thuận lợi hơn khi đến trường học tập, tiếp thu sự truyền dạy của thầy cô giáo, của nhà trường mỗi khi được sự truyền dạy của những bậc phụ huynh thực sự yêu thương, đồng thuận với nhau trong dạy bảo các con. Phụ huynh đồng hành cùng nhà trường trong hành trình giáo dục, hình thành, phát triển nhân cách học sinh. Như vậy từ nhà đến trường học sinh luôn được học hỏi cách hành xử nhân văn, luôn được đồng viên làm những việc tốt, học những điều hay lẽ phải.

Xây dựng trường học hạnh phúc, một trong những yếu tố quan trọng nhất là an toàn: thầy cô giáo, học sinh phải được bảo vệ an toàn về thân thể, tính mạng, không thể để xảy ra tình trạng nguy hiểm, mất an ninh trật tự. Chính quyền, công an địa phương và cộng đồng dân cư đồng thuận cùng nhà trường xây dựng trường môi trường sống an ninh trật tự, an toàn để ngôi trường thật sự hạnh phúc.

2.4.3. Cơ sở vật chất

Trong bối cảnh hiện nay, nhà trường không thể đứng độc lập, không thể tự thân vận động nếu không có sự ủng hộ, chia sẻ chung tay xây dựng của cả cộng đồng, xã hội. Môi trường hạnh phúc không thể là những môi trường tạm bợ, nghèo nàn, xuống cấp, thiếu thiết bị, đồ dùng để dạy học đầy đủ các môn học, các hoạt động giáo dục, nhất là theo chương trình giáo dục phổ thông mới 2018.

Trường học hạnh phúc tạo cơ hội cho học sinh phát triển toàn diện, chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đưa vào nhiều nội dung, môn học, hoạt động nhằm phát triển toàn diện về Đức, Trí, Thể, Mỹ. Để thực hiện được điều đó nhà trường cần:

- Có cơ sở vật chất đầy đủ, đáp ứng cho nhu cầu phát triển toàn diện người học, đáp ứng yêu cầu học đi đôi với hành, học theo STEAM, có nhà đa năng để đảm bảo các hoạt động giáo dục toàn diện.

- Có khuôn viên thân thiện với môi trường Xanh - Sạch - Đẹp. Có sân chơi, bãi tập, vườn hoa cây cảnh tạo nên cảnh quan đẹp, trong lành.

- Trường có nội trú, bán trú cần đảm bảo nuôi dưỡng học sinh theo các tiêu chí dinh dưỡng đảm bảo sức khỏe, có khu vực vệ sinh đủ tiện nghi, sạch sẽ, có phòng y tế chăm sóc sức khỏe học sinh.

- Có chương trình, hoạt động tư vấn học đường về sức khỏe, tâm sinh lý, tình cảm, hướng nghiệp, tư vấn giúp các em về mọi mặt tâm sinh lý trong suốt quá trình học tập, rèn luyện.

3. Kết luận

Trường học hạnh phúc hướng tới việc hình thành các giá trị cốt lõi là: Yêu thương, an toàn và tôn trọng. Trong đó mỗi thành viên đều thấy mỗi ngày đến trường là một ngày vui, được nói lên những tâm tư, nguyện vọng, có điều kiện phát huy hết năng lực cá nhân. Để làm được điều đó, không chỉ nhà trường mà là sự chung tay của gia đình và toàn xã hội.

Trong thư gửi ngành giáo dục đăng báo Nhân dân ngày 24/10/1955 Bác Hồ nhấn mạnh: “Giáo dục các em là việc chung của gia đình, trường học và xã hội. Bố mẹ, thầy giáo và người lớn phải cùng nhau phụ trách, trước hết là phải làm gương mẫu cho các em trong mọi việc”.

Tài liệu tham khảo.

1. Bộ GD&ĐT (2017), Chương trình giáo dục phổ thông. NXBGD 2017.

2. Hồ Chí Minh: Tuyển tập – tập 1,2. NXB Sự thật 1980.

3. Tạp chí lý luận Chính trị và Truyền thống: Xây dựng trường học hạnh phúc (7/12/2023).

4. Nguyễn Phú Tuấn: Một số vấn đề về giáo dục phổ thông trong thực hiện Nghị quyết 29/NQ-TW Khóa XI.

NGƯT. TS Nguyễn Phú Tuấn

Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục