VẬN DỤNG CHỦ TRƯƠNG CỦA ĐẢNG VỀ BẢO VỆ TỔ QUỐC TỪ SỚM, TỪ XA TRONG GIẢNG DẠY Ở CÁC NHÀ TRƯỜNG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY

1. Đặt vấn đề

Nằm ở vị trí địa chiến lược quan trọng từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây của khu vực châu Á - Thái Bình Dương, lịch sử hàng ngàn năm của dân tộc Việt Nam là lịch sử dựng nước và giữ nước. Qua các giai đoạn lịch sử, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc là nhiệm vụ chiến lược, lâu dài, xuyên suốt, có ý nghĩa quyết định đến vận mệnh của quốc gia - dân tộc. Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nắm vững bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước, trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có đường lối, chủ trương lãnh đạo đúng đắn, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa khẳng định sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng, là thành tựu quan trọng về lý luận, phát huy vai trò trong chỉ đạo thực tiễn, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Vận dụng chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong giảng dạy ở các nhà trường quân đội hiện nay là hết sức cần thiết.

Những người lính Trường Sa bảo vệ chủ quyền biển, đảo thiêng liêng

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc thắng lợi, cả nước bước vào thời kỳ độc lập, thống nhất và tiến lên chủ nghĩa xã hội nhưng phải đối mặt với nhiều khó khăn, thử thách. Vấn đề nêu cao tinh thần cảnh giác cách mạng, tích cực, chủ động củng cố quốc phòng, an ninh để sẵn sàng đối phó với các hoạt động bành trướng xâm lược, chống phá của các thế lực thù địch đã được Đảng đặc biệt coi trọng lãnh đạo. Bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện, đồng bộ trên tất cả các lĩnh vực, chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc liên tục được bổ sung, phát triển. Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 17/12/1998, của Bộ Chính trị khóa VIII về “Chiến lược an ninh quốc gia” nêu rõ: “Phải quán triệt thực hiện tốt quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ xa”. Nghị quyết Trung ương 8 khóa IX về “Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới xác định: “Chủ động phòng ngừa, sớm phát hiện và triệt tiêu những nhân tố bên trong có thể dẫn đến những đột biến bất lợi”. Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI định hình rõ về mục tiêu, quan điểm, phương châm chỉ đạo, nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Trong đó, phải “Nắm vững và vận dụng nhuần nhuyễn bài học của cha ông ta: “Dựng nước đi đôi với giữ nước”; “giữ nước từ khi nước chưa nguy”; có kế sách ngăn ngừa, loại bỏ các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa”. Tại Đại hội XII, Đảng tiếp tục hoàn thiện chủ trương chiến lược về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa “Có kế sách ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa; chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và triệt tiêu các nhân tố bất lợi, nhất là các nhân tố bên trong có thể gây ra đột biến”[3, tr.149]. Ngày 16/4/2018, Bộ Chính trị khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về “Chiến lược Quốc phòng Việt Nam” và Kết luận số 31-NQ/TW về “Chiến lược Quân sự Việt Nam”, trong đó bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy trở thành tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt của hoạt động quân sự, quốc phòng Việt Nam trong thời kỳ mới. Vấn đề bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, từ khi nước chưa nguy càng được Đại hội XIII quan tâm, coi trọng với phương hướng: “Có kế sách ngăn ngừa các nguy cơ chiến tranh, xung đột từ sớm, từ xa”[4, tr.156-157]; “Nâng cao năng lực dự báo chiến lược, giữ vững thế chủ động chiến lược; không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống”[4, tr.157]. Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII (10/2023) chỉ rõ phương hướng bảo vệ Tổ quốc là: “Kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tăng cường đầu tư thích đáng cho việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân, lực lượng vũ trang nhân dân, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; giữ nước từ khi nước chưa nguy; tuyệt đối không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống”[6, tr.2].

2.2. Nội dung bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa từng bước được phát triển, hoàn thiện mới một số vấn đề như sau: Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa là giữ vững môi trường hòa bình ổn định, phát triển, không để đất nước bị động, bất ngờ trong mọi tình huống; không để đất nước xảy ra chiến tranh, xung đột, bất ổn. Phương châm bảo vệ Tổ quốc là chủ động ngăn chặn, đẩy lùi các nguy cơ xung đột, chiến tranh. Bảo vệ Tổ quốc được thực hiện trên tất cả các mặt của đời sống xã hội, bảo vệ toàn diện lịch sử, tự nhiên, chính trị, xã hội, bảo vệ lợi ích của quốc gia - dân tộc, của cộng đồng và của từng cá nhân. Phát huy sức mạnh tổng hợp trong nước và quốc tế, lấy sức mạnh trong nước là nhân tố quyết định. Lực lượng bảo vệ Tổ quốc là toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta, lấy lực lượng vũ trang nhân dân làm nòng cốt; tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của bạn bè quốc tế, nhân dân tiến bộ, yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Phương thức bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa là đấu tranh toàn diện trên các mặt, kết hợp đấu tranh vũ trang và phi vũ trang làm thất bại âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch. Đẩy mạnh ngăn chặn và đẩy lùi nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” ngay từ trong nội bộ để bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Hội thảo khoa học “Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; giữ nước từ khi nước chưa nguy”

2.3. Vận dụng chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong giảng dạy ở các nhà trường quân đội

Để đáp ứng sự nghiệp xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc, Bộ Quốc phòng đã xây dựng hệ thống học viện, trường, đáp ứng yêu cầu đào tạo sĩ quan, hạ sĩ quan, nhân viên nghiệp vụ ở mọi cấp, ngành: chỉ huy tham mưu, chính trị, hậu cần, kỹ thuật, tình báo, công nghiệp quốc phòng; các quân chủng: Lục quân, Hải quân, Phòng không - Không quân, Biên phòng, Cảnh sát biển. Đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ, đào tạo kỹ sư, cử nhân khoa học, nhân viên kỹ thuật; nghiên cứu khoa học, công nghệ nói chung và khoa học, công nghệ quân sự nói riêng. Các nhà trường quân đội vừa mang tính chất chung của trường đại học trong hệ thống giáo dục quốc dân, vừa mang tính chất đặc thù đào tạo cán bộ theo chức vụ đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của lực lượng vũ trang. Bộ Quốc phòng đã có nhiều chủ trương, giải pháp tạo nguồn đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nhằm đáp ứng nhu cầu về số lượng, hoàn thiện cơ cấu và nâng cao chất lượng đào tạo. Xác định rõ đối tượng, tiêu chuẩn tuyển chọn học viên; phát triển nhà trường theo hướng chuẩn hóa góp phần đưa hệ thống các học viện, trường sĩ quan quân đội hòa nhập vào hệ thống giáo dục quốc dân trong giai đoạn mới, đáp ứng yêu cầu đào tạo gắn với sử dụng, bố trí sắp xếp, bổ nhiệm chức vụ sau đào tạo đúng mục tiêu và chuyên ngành. Cùng với đào tạo cơ bản, các học viện, trường sĩ quan quân đội đã chú trọng đưa cán bộ vào hoạt động thực tiễn lãnh đạo, chỉ huy, quản lý bộ đội, huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu… tạo điều kiện môi trường tốt để cán bộ phát triển.

Trong bối cảnh mới, thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo, “chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”, vận dụng chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong giảng dạy ở các nhà trường quân đội, cần tập trung thực hiện một số nội dung sau:

Một là, tiếp tục quán triệt những yếu tố tác động đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong tình hình mới

Công tác giảng dạy ở các nhà trường quân đội cần xây dựng cho người học những kiến thức về tình hình thế giới, khu vực, trong nước; hình thành và phát triển khả năng đánh giá tác động, dự báo xu thế trong quan hệ quốc tế, khu vực, sự biến đổi của tình hình đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa. Trong chương trình đào tạo, cần xây dựng kế hoạch và tổ chức giảng dạy các chuyên đề về quan hệ quốc tế, khu vực, các vấn đề an ninh truyền thống, phi truyền thống, về kết quả gần 40 năm thực hiện công quốc đổi mới ở Việt Nam; kết quả thực hiện đường lối quân sự, quốc phòng, an ninh bảo vệ Tổ quốc,… Qua đó, cung cấp cho người học những kiến thức về các yếu tố tác động đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa như: Xu hướng hoà bình, hợp tác và phát triển; sự điều chỉnh chiến lược của các nước lớn, cạnh tranh, xung đột tôn giáo, sắc tộc, ly khai, chiến tranh cục bộ, bạo loạn chính trị, can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn sẽ diễn ra gay gắt; tranh chấp lãnh thổ, chủ quyền biển đảo còn diễn biến phức tạp; an ninh phi truyền thống diễn biến phức tạp. Sau gần 40 năm đổi mới, thế và lực, uy tín quốc tế của Việt Nam, cũng như niềm tin của nhân dân vào sự nghiệp đổi mới ngày càng nâng cao. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt; dân chủ trong xã hội tiếp tục được mở rộng. Tuy nhiên, 4 nguy cơ mà Đảng chỉ ra vẫn hiện hữu, có mặt diễn biến phức tạp, gay gắt hơn. Các thế lực thù địch đẩy mạnh “diễn biến hòa bình”,… tạo ra các khó khăn, thách thức, tiềm ẩn nguy cơ có thể gây phương hại đến lợi ích quốc gia - dân tộc, gây khó khăn đối với củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Những thách thức của tình hình biển Đông, chủ nghĩa dân túy, các vấn đề an ninh phi truyền thống,… đòi hỏi phải có chủ trương và tổ chức giải quyết hiệu quả.

Hai là, nâng cao nhận thức, xây dựng thái độ, trách nhiệm cho người học đối với sự nghiệp quốc phòng, xây dựng Quân đội nhân dân làm nòng cốt bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa

Thông qua giảng dạy, khẳng định nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt đối với sự nghiệp quốc phòng, xây dựng quân đội nhân dân. Đảng lãnh đạo sự nghiệp quốc phòng bằng đường lối, quan điểm, chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo cả trên phương diện chính trị, tư tưởng và tổ chức; cả về quân sự, chính trị, hậu cần, kỹ thuật; công tác tư tưởng và chính sách. Nhà nước quản lý đối với sự nghiệp quốc phòng là quá trình thể chế hóa đường lối, quan điểm, chủ trương lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng trong từng thời kỳ thành luật, nghị định, pháp lệnh, chính sách mang tính pháp quy, buộc các tổ chức, lực lượng trong hệ thống chính trị phải chấp hành, thực hiện theo đúng chúc năng, nhiệm vụ, quyền và nghĩa vụ của mình đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Trên cơ sở đường lối, quan điểm, chủ trương của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước, sự lãnh đạo của cấp ủy cùng cấp, sự hướng dẫn của cấp uỷ và chính quyền cấp trên về công tác quân sự, quốc phòng và các nội dung liên quan đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, hệ thống chính quyền các cấp thực hiện chức năng quản lý nhà nuớc theo phạm vi quyền hạn quy định cho từng cấp.

Cần thống nhất nhận thức xây dựng nền quốc phòng toàn dân là nhằm giữ gìn hòa bình, ngăn chặn, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh xâm lược, không để đất nước bị động, bất ngờ, chủ động ứng phó thắng lợi trước mọi tình huống. Chủ trương xây dựng nền quốc phòng toàn dân vững mạnh, xây dựng quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại không chỉ để chuẩn bị ứng phó với chiến tranh xâm lược, mà vấn đề căn bản và lâu dài là giữ gìn hòa bình, ngăn chặn, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, không để đất nước bị động, bất ngờ, chủ động ứng phó thắng lợi mọi tình huống an ninh truyền thống và phi truyền thống.

Tăng cường nhận thức về kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng và phát triển bền vững nền quốc phòng toàn dân với đấu tranh quốc phòng là phương thức xây dựng nền quốc phòng toàn dân, chuẩn bị tiềm lực quốc phòng ở nước ta trong tình hình mới; từng bước chuẩn bị tiềm lực và sức mạnh quốc phòng một cách tối ưu để bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong mọi tình huống. Kết hợp giữa xây dựng và phát triển bền vững nền quốc phòng toàn dân với đấu tranh quốc phòng là thiết thực xây dựng thế trận quốc phòng toàn dân vững chắc và thế trận chiến tranh nhân dân rộng khắp.

Nâng cao nhận thức về kết hợp phát triển kinh tế - xã hội với quốc phòng, an ninh và đối ngoại là sự kết hợp đồng thời các lĩnh vực, các lực lượng, các mặt đấu tranh chủ yếu nhằm tạo thế, tạo lực, tạo thời cơ, tranh thủ cơ hội, giữ vững hòa bình, mở rộng hợp tác, nâng cao thế và lực của đất nước góp phần quan trọng đưa sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đi đến thành công. Quốc phòng, an ninh, đối ngoại vững chắc là để bảo vệ hòa bình, ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội; kinh tế phát triển bền vững là nền tảng vật chất cho tăng cường tiềm lực quốc phòng, sức mạnh an ninh và mở rộng đối ngoại. Bối cảnh quốc tế, khu vực và trong nước đang đặt ra nhiều nội dung mới, hình thức mới toàn diện hơn về nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; làm cho sự gắn kết giữa các thành tố này càng chặt chẽ, thống nhất trong mục tiêu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Đó còn là phương thức hiệu quả nhất để xây dựng và phát triển bền vững nền quốc phòng toàn dân. Trên cơ sở nhận thức đúng đắn, để hình thành thái độ, trách nhiệm của người học đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Ba là, gắn giảng dạy với nghiên cứu khoa học, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch đối với chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa của Đảng

Chú trọng đẩy mạnh nghiên cứu và ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa vào trong giảng dạy. Nghiên cứu, làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về quân sự, quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc. Nghiên cứu tổng kết quá trình phát triển nhận thức, đường lối, chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc qua các thời kỳ lịch sử, về bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong tình hình mới. Nghiên cứu làm rõ thành tựu, hạn chế trong thực hiện chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, rút ra nguyên nhân, bài học kinh nghiệm; nghiên cứu dự báo các nhân tố tác động đến nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa và định hướng mục tiêu, quan điểm, giải pháp bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa trong tình hình mới. Trong quá trình nghiên cứu, đội ngũ cán bộ, giảng viên đã tìm tòi, khảo cứu nhiều nguồn tài liệu để làm chủ tri thức, đưa ra những nhận định, đánh giá, cập nhật những nội dung mới, toàn diện cả về kiến thức lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, qua đó, nâng cao chất lượng giảng dạy, huấn luyện, diễn tập. Kết quả nghiên cứu chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa là cơ sở để Đảng ủy, Ban giám đốc (Ban giám hiệu) các nhà trường tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện “Mẫu mực, tiêu biểu” đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Quá trình giảng dạy về chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa của Đảng cũng là quá trình cung cấp những luận cứ để trực tiếp đấu tranh chống các luận điệu tuyên truyền sai trái của các thế lực thù địch. Hiện nay, các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị đã dùng nhiều thủ đoạn chống phá ngày càng công khai, trực diện, xuyên tạc, bóp méo trắng trợ quan điểm, đường lối của Đảng về quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đòi xóa bỏ vai trò lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với lĩnh vực quốc phòng, an ninh, lực lượng vũ trang, phi chính trị hóa lực lượng vũ trang xuyên tác đường lối của Đảng về xây dựng lực lượng vũ trang, xây dựng nền quốc phòng toàn dân; bóp méo tình hình an ninh trật tự, đường lối đối ngoại về quốc phòng, an ninh của Việt Nam. Các nhà trường Quân đội cần đa dạng hóa các hình thức đấu tranh, đưa cán bộ, giảng viên, học viên trở thành lực lượng nòng cốt trong đấu tranh, trở thành địa chỉ đỏ trong đấu tranh tư tưởng lý luận, bảo vệ chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

3. Kết luận

Bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa là chủ trương chiến lược của Đảng, đòi hỏi phải phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh trong nước với sức mạnh quốc tế, tiến hành đồng bộ, toàn diện các nhiệm vụ, giải pháp để giữ vững độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, lợi ích quốc gia, dân tộc trong bối cảnh mới. Với chức năng, nhiệm vụ được giao, hiện nay, các nhà trường quân đội cần tích cực vận dụng chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa vào trong công tác giảng dạy, qua đó, xây dựng, bồi dưỡng, định hướng cho học viên các vấn đề nhân tố tác động, quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp; gắn kết giảng dạy với nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng lý luận bảo vệ chủ trương của Đảng./.

Tài liệu tham khảo

[1]. Trần Đăng Bộ, Nguyễn Văn Quang - Đồng chủ biên (2019), Tư tưởng bảo vệ Tổ quốc từ xa trong lịch sử dân tộc Việt Nam, Nxb CTQGST, Hà Nội.

[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết hội nghị lần thứ Tám, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I, II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[5]. Nguyễn Văn Quang (2015), Một số vấn đề về bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa từ xa trong tình hình mới, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[6]. Nguyễn Phú Trọng (2023), “Một số vấn đề về đường lối quân sự, chiến lược quốc phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới”, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2023.

Trung tá, TS Trần Thùy Linh

Phòng Khoa học quân sự, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng