Tóm tắt: Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, vấn đề cán bộ, công tác cán bộ là nội dung lớn được đặc biệt quan tâm, quan trọng và thường xuyên được nhắc đến trong các bài phát biểu, bài viết của Người. Đặc biệt trong hai tác phẩm là “Đường Kách mệnh”(1927) và “Sửa đổi lối làm việc”(1947). Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu giáo dục, đào tạo của các học viện, nhà trường quân sự.
Từ khóa: Cán bộ quản lý giáo dục; đào tạo, bồi dưỡng; học viện, trường sĩ quan.
1. Đặt vấn đề
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng vai trò của đội ngũ cán bộ. Người chỉ rõ: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” [3, tr. 309], “muôn việc thành công hay thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém” [3, Tr.280] (4). Khi đề cập tới cán bộ và công tác cán bộ, Người đã chỉ ra nhiều vấn đề khác nhau từ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của cán bộ, công tác cán bộ; tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; đánh giá, sử dụng cán bộ và thực hiện chính sách cán bộ… Trong đó, tư tưởng của Người về “huấn luyện cán bộ” là một nét độc đáo, một cống hiến có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với Đảng và Quân đội ta trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nhận thức được vai trò vị trí quan trọng của đội ngũ cán bộ và sự cần thiết phải đào tạo, huấn luyện cán bộ, chuẩn bị về mặt tổ chức cho cuộc cách mạng xã hội, từ năm 1924 đến năm 1929, Nguyễn Ái Quốc đã gửi 27 thanh niên Việt Nam sang đào tạo ở Trường Đại học Phương Đông (Liên Xô), trong đó có Trần Phú, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập, Lý Tự Trọng, Phạm Văn Đồng… Cũng trong thời gian từ năm 1924 đến năm 1927, khi hoạt động ở Quảng Châu, Nguyễn Ái Quốc tổ chức các lớp huấn luyện chính trị cho thanh niên yêu nước Việt Nam. Lớp đầu tiên mở vào khoảng cuối năm 1925, đầu năm 1926 với 10 học viên. Mỗi lớp khoảng một tháng rưỡi. Nguyễn Ái Quốc trực tiếp huấn luyện 75 học viên. Tổng số học viên cho đến tháng 4-1927 là 10 lớp với khoảng 250-300 học viên. Đại đa số học viên học xong đã trở việt Nam, về Xiêm hoạt động cách mạng. Một số được gửi đi học tiếp ở Đại học Phương Đông. Đó là lực lượng nòng cốt ban đầu của cách mạng Việt Nam.
Ngay từ những ngày đầu mới giành được chính quyền và trong suốt cả thời kỳ kháng chiến dù khó khăn, gian khổ đến mấy, Hồ Chí Minh vẫn thường xuyên chăm lo công tác cán bộ. Các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng huấn luyện cán bộ được tiến hành thường xuyên, xen kẽ trong quá trình chiến đấu. Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ đã được hình thành trong thực tiễn, được kiểm nghiệm trong thực tiễn và được khái quát thành lý luận chỉ đạo cách mạng Việt Nam.
2. Khái quát những nội dung chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ
Thứ nhất, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người trung thành và vận dụng sáng tạo tư tưởng của các lãnh tụ giai cấp công nhân, nhất là tư tưởng của V.I. Lênin về cán bộ và công tác cán bộ, tiếp thu tinh hoa tư tưởng nhân loại và truyền thống dân tộc Việt Nam về coi trọng nhân tố con người, coi trọng nhân tài, hiền tài của đất nước và Người đã phát triển quan điểm về cán bộ trong điều kiện mới vừa thể hiện tính khoa học, tính thực tiễn, vừa có tính nghệ thuật và sát với điều kiện nước ta. Theo Hồ Chủ tịch, “cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng” [3, tr.309]. Cán bộ là lực lượng nòng cốt của Đảng cũng như của mọi tổ chức, mọi lực lượng, là lực lượng chính trong xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và thực hiện mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.
Cán bộ có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp cách mạng, cả trước, trong và sau khi giành chính quyền, Đảng ta trở thành đảng cầm quyền. Do vậy, Người khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc” [3, tr.309], là gốc của cách mạng, là yếu tố suy đến cùng quyết định sự thành bại của cách mạng Việt Nam. Trong công tác cán bộ thì “huấn luyện cán bộ” là nền tảng, là cơ sở để tiến hành các khâu, các bước khác trong quy trình của công tác cán bộ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh “huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” [3, tr.309]. Do vậy, Đảng, Nhà nước, các tổ chức, các lực lượng muốn hoàn thành nhiệm vụ, công việc trôi chảy, uy tín trong tổ chức và ngoài xã hội được củng cố thì tất yếu phải quan tâm tới công tác cán bộ, trước hết là nhiệm vụ huấn luyện cán bộ. Đây là nhiệm vụ trọng yếu, phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, chặt chẽ, hiệu quả. Bởi vì, theo quan niệm của Người, “con người ta không phải thánh thần”, không phải cái gì cũng hay, cái gì cũng tốt, việc gì cũng giỏi; cán bộ lại có nhiều loại, công tác ở nhiều cương vị khác nhau, nhiệm vụ cách mạng liên tục phát triển; vì thế, ai ai cũng phải học, cán bộ nào cũng cần được huấn luyện. Đây đồng thời cũng là con đường cơ bản, biện pháp thiết thực nhất, phổ biến nhất để xây dựng đội ngũ cán bộ đủ về số lượng, bảo đảm chất lượng, có cơ cấu phù hợp. Trong bài nói chuyện tại Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội, ngày 21-6-1960, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, phải có con người xã hội chủ nghĩa và có tư tưởng xã hội chủ nghĩa” [4, tr.604].
Thứ hai, huấn luyện cán bộ phải toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với chức trách, nhiệm vụ và điều kiện, hoàn cảnh cụ thể
Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, Người đề cập tới rất nhiều nội dung sâu sắc, toàn diện về vấn đề huấn luyện cán bộ. Theo đó, nội dung huấn luyện cán bộ phải toàn diện, nhưng có trọng tâm, trọng điểm, phải thiết thực, phù hợp với chức trách, nhiệm vụ, trình độ đối tượng và điều kiện, hoàn cảnh cụ thể. Huấn luyện về chính trị, quân sự, văn hóa, lý luận, cả đức và tài, trong đó lấy đức là gốc. Trong huấn luyện cán bộ, phải hướng vào các nhiệm vụ trọng tâm đó là: huấn luyện nghề nghiệp, huấn luyện chính trị, huấn luyện văn hóa và huấn luyện lý luận.
Huấn luyện nghề nghiệp: tức là huấn luyện kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ. Do vậy, cán bộ lĩnh vực nào, bộ phận nào coi trọng huấn luyện chuyên môn đó để thành thạo công việc ấy. “Phải thực hành khẩu hiệu: làm việc gì học việc ấy” [3, tr.309]. Các cơ quan, đơn vị phải quan tâm trong lựa chọn đối tượng, lựa chọn nội dung huấn luyện, cán bộ huấn luyện, chuẩn bị đầy đủ tài liệu, vật chất, địa điểm… để tiến hành huấn luyện, bồi dưỡng nghề nghiệp cho cán bộ của mình; gắn huấn luyện với sử dụng, “học đi đôi với hành”, “học đi đôi với rèn”, “làm gì học nấy”; mọi người cùng học, thực hiện phương châm gắn huấn luyện với huấn luyện lại; đào tạo, bồi dưỡng gắn với tự đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ nghề nghiệp của từng cán bộ và cả đội ngũ cán bộ.
Huấn luyện chính trị, theo Hồ Chí Minh cần tập trung huấn luyện cả về mặt chính trị, thời sự, đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Huấn luyện chính trị môn nào cũng phải học, cán bộ nào, đối tượng nào cũng phải học. Nhưng chú ý phải tùy đối tượng, tùy công việc và điều kiện mà huấn luyện chính trị với chương trình, nội dung, thời gian và phương pháp khác nhau, yêu cầu khác nhau. “Thí dụ: cán bộ chuyên môn về y tế, về văn nghệ, v.v., thì ít hơn. Cán bộ về tuyên truyền, tổ chức, v.v., thì phải nghiên cứu chính trị nhiều hơn” [3, tr.311].
Huấn luyện văn hóa, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh đây là việc trọng yếu, nhất là đối với những cán bộ còn kém văn hóa do ảnh hưởng bởi hậu quả nặng nề của chính sách “Ngu dân” của thực dân, phong kiến, đế quốc tay sai để lại. Ngoài ra, phải huấn luyện văn hóa cho cán bộ vì nhiệm vụ cách mạng rất mới mẻ, yêu cầu rất cao, công việc rất nhiều nên cán bộ phải học và có thể phải “thay phiên nhau đi học”. Đặc biệt, trong tổ chức và quản lý lớp học văn hóa, Người chỉ rõ “phải theo trình độ văn hoá cao hay thấp mà đặt lớp, chứ không theo cấp bậc cán bộ cao hay thấp” [3, 311].
Huấn luyện lý luận cho cán bộ, đây là công việc được Chủ tịch Hồ Chí Minh rất coi trọng. Người không những chỉ rõ vai trò của lý luận, sự cần thiết của việc học tập lý luận đối với cán bộ, mà còn nêu lên phương thức “dạy bảo lý luận” cho cán bộ. Hồ Chủ tịch nêu lại luận điểm nổi tiếng của V.I. Lênin trong tác phẩm “Làm gì”, đó là: “Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng”, người cách mạng sẽ không thể làm tròn nhiệm vụ của người chiến sĩ tiên phong nếu không có lý luận, không được trang bị bằng lý luận cách mạng. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh, không có lý luận thì không có phương hướng cho hành động của cán bộ, cho cách mạng Việt Nam, Người ví: “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi” [3, tr.274].
Thứ ba, huấn luyện cán bộ phải quán triệt nguyên tắc lý luận gắn với thực tiễn, lý thuyết đi đôi với thực hành, lấy thực hành là chính
Hồ Chí Minh là lãnh tụ, là anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, đảm đương những cương vị cao nhất của Đảng, Nhà nước ta, song bản thân Người rất gần gũi, rất thực tế cả trong lời nói và việc làm, trong công tác và sinh hoạt. Vì vậy, trong huấn luyện cán bộ, Người cũng rất thực tế và khoa học khi cho rằng: học phải đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, lý thuyết đi đôi với thực hành, lấy thực hành là chính. Người đồng thời chỉ ra những “căn bệnh” trong huấn luyện, học tập của cán bộ, đảng viên ta thường hay mắc phải, đó là “chứng kém lý luận trong bệnh chủ quan”, là bệnh “lý luận suông” hoặc “chủ nghĩa kinh nghiệm”. Người yêu cầu “mỗi cán bộ, mỗi đảng viên phải học lý luận, phải đem lý luận áp dụng vào công việc thực tế. Phải chữa cái bệnh kém lý luận, khinh lý luận và lý luận suông” [3, tr.274-275].
Như vậy, tư tưởng về “huấn luyện cán bộ” của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nội dung rất quan trọng trong công tác cán bộ. Người chỉ rõ vị trí, vai trò, nội dung, phương châm và nguyên tắc trong huấn luyện cán bộ của Đảng. Đây là những tư tưởng có giá trị lý luận và ý nghĩa chỉ đạo thực tiễn sâu sắc trong tiến hành công tác cán bộ của Đảng nói chung và trong Quân đội, đặc biệt là trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay.
3. Vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh về huấn luyện cán bộ trong đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay
Hiện nay, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc có những yêu cầu mới, cao hơn, toàn diện hơn, phức tạp hơn. Đòi hỏi, quá trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ nói chung và cán bộ quản lý giáo dục nói riêng phải trung thành và vận dụng sáng tạo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “huấn luyện cán bộ”, quan điểm của Đảng ta về cán bộ, công tác cán bộ và công tác giáo dục, đào tạo nói chung, nhất là Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19 tháng 5 năm 2018 về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ năng lực, phẩm chất và uy tín, ngang tầm nhiệm; Nghị quyết số 109-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương, ngày 11 tháng 02 năm 2019 về xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cấp chiến dịch, chiến lược đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, v.v… Theo đó, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiên nay cần phải quán triệt và thực hiện tốt một số vấn đề cơ bản sau đây:
Thứ nhất, phải quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục, đào tạo, thực sự coi đây là “nhiệm vụ chính trị trung tâm”, “là khâu then chốt” trong thực hiện các nhiệm vụ của các học viện, trường sĩ quan quân đội. Trên cơ sở đó, cấp ủy, cán bộ chủ trì, cơ quan chức năng các cấp nâng cao nhận thức, trách nhiệm trong thực hiện công tác cán bộ, đặc biệt là huấn luyện cán bộ, tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ mọi mặt cho cán bộ, nhất là về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, chuyên môn, nghiệp vụ, ngoại ngữ, tin học, các kỹ năng mềm, phương pháp tác phong công tác, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ theo từng cương vị, chức trách được giao.
Thứ hai, nội dung, chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phải toàn diện cả về quân sự, chính trị, hậu cần, kỹ thuật, tài chính, song đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục cần tập trung vào kiến thức khoa học quản lý, khoa học xây dựng Đảng và chính quyền Nhà nước, công tác đảng, công tác chính trị và kỹ thuật, chiến thuật binh chủng hợp thành ở đơn vị cơ sở, các kỹ năng mềm, kinh nghiệm chỉ huy, quản lý, nắm và giải quyết tình hình tư tưởng của bộ đội.
Thứ ba, kết hợp giáo dục với đào tạo, trang bị kiến thức với bồi dưỡng kỹ năng, truyền thụ kinh nghiệm, bồi dưỡng năng lực với giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và học viên đào tạo cán bộ quản lý ở các học viện, trường sĩ quan quân đội theo mục tiêu, yêu cầu đào tạo của mỗi nhà trường cũng như yêu cầu của thực tiễn hoạt động quân sự ở các cơ quan, đơn vị toàn quân.
Thứ tư, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế chính sách đãi ngộ thỏa đáng đối với đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và học viên đào tạo ở các học viện, trường sĩ quan quân đội; tăng cường trang bị, bồi dưỡng kiến thức, kinh nghiệm, kỹ năng quản lý, kỹ năng thực hành công tác đảng, công tác chính trị; kỹ năng mềm, trình độ ngoại ngữ và công nghệ thông tin cho học viên cũng như cán bộ quản lý giáo dục ở các học viện, trường sĩ quan quân đội tiếp cận cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ Tư (Cách mạng công nghiệp 4.0), góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quân đội và xây dựng các học viện, trường sĩ quan chính quy, tiên tiến, mẫu mực, xây dựng quân đội vững mạnh toàn diện, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao./.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2018), Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 19 tháng 5 năm 2018 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược đủ năng lực, phẩm chất và uy tín, ngang tầm nhiệm, Hà Nội.
[3]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 5.
[4]. Hồ Chí Minh, Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 12, tr. 604.
[5]. Quân ủy Trung ương (2019), Nghị quyết số 109-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương, ngày 11 tháng 02 năm 2019 về xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cấp chiến dịch, chiến lược đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Hà Nội.
Trung tá, TS Cấn Thanh Sơn
Khoa Công tác đảng, Trường Sĩ quan Lục quân 1
.jpg?md5=RxrN71DtSR2Ox5SdO0awyA&expires=1784973720){kind=link}