(Basic measures to improve the quality of building a healthy military cultural environment in current military universities)
Phùng Văn Thắng
Trường Đại học Nguyễn Huệ Gmail:[email protected]
TÓM TẮT
Nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh ở các trường đại học quân sự hiện nay là hoạt động có ý nghĩa rất thiết thực, nhất là trong điều kiện huấn luyện căng thẳng, dài ngày đối với học viên hiện nay. Để làm tốt vấn đề này, lãnh đạo, chỉ huy các đơn vị cần thực hiện đồng bộ các giải pháp cơ bản đó là: thường xuyên giáo dục về vị trí, tầm quan trọng việc xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong Quân đội; tích cực đổi mới nội dung, hình thức hoạt động văn hóa, phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, các thiết chế văn hóa trong xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh; thường xuyên tổ chức tốt sơ, tổng kết rút kinh nghiệm trong xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh ở các đơn vị trong nhà trường; đề cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong xây dựng môi trường văn hóa trong sạch, lành mạnh, góp sức xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
ABSTRACT
Improving the quality of building a healthy military cultural environment in military universities today is a very practical activity, especially in the current stressful and long-term training conditions for students. To do this well, leaders and commanders of units need to synchronously implement basic solutions, which are: regularly educating about the position and importance of building a good, healthy and rich cultural environment in the Army; actively innovating the content and form of cultural activities, promoting the role of mass organizations and cultural institutions in building a good, healthy cultural environment; regularly organizing preliminary and final summaries to draw lessons from building a good, healthy cultural environment in units in the school; promoting the leadership and direction of Party committees and commanders at all levels in building a clean and healthy cultural environment, contributing to building a strong and comprehensive unit, excellently completing all assigned tasks.
TỪ KHÓA: Môi trường văn hóa quân sự lành mạnh; Nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa quân sự tích cực, lành mạnh; Các trường đại học quân sự.
ABSTRACT: Military cultural environment; Improve the quality of building a positive and healthy military cultural environment; Military universities.
1, MỞ ĐẦU
Xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong các trường đại học quân sự không chỉ là yêu cầu nhiệm vụ cơ bản của các nhà trường, mà còn làm chuyển biến mạnh mẽ nhận thức, tình cảm và nâng tầm cảm thụ về văn hóa của mọi quân nhân nói chung, đội ngũ học viên nhà trường nói riêng. Đặc biệt các mối quan hệ trong tập thể học viên được xử lý hài hòa, trong sáng, đúng quy định của Quân đội, phù hợp với thuần phong, mỹ tục Việt Nam, luôn thấm đượm tình đồng chí, đồng đội, gắn kết chặt chẽ cá nhân với tập thể, giữa cán bộ với học viên và nhân dân, đơn vị với địa phương. Đồng thời góp phần bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, lối sống, nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ mới.
2. NỘI DUNG
Quán triệt và thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người việt nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, những năm qua, bên cạnh thực hiện tốt nhiệm vụ trung tâm giáo dục - đào tạo, nghiên cứu khoa học, các trường đại học quân sự còn đặc biệt chú trọng việc xây dựng môi trường văn hóa quân sự tốt đẹp, lành mạnh và trở thành nhiệm vụ quan trọng trong xây dựng Quân đội và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, góp phần tạo sức mạnh tổng hợp để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Trên cơ sở đó từng đơn vị ở nhà trường đã tổ chức có hiệu quả các phong trào, các cuộc vận động như: “Xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú”, cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ” thời kì mới; Nghị quyết “Về phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới”. Qua đó tạo ra không khí vui tươi, lành mạnh, góp phần tích cực cổ vũ, động viên cán bộ, giảng viên và học viên hoàn thành tốt chức trách nhiệm vụ.
Kết quả nổi bật là cấp ủy, chỉ huy các cấp đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn việc xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp trong Quân đội thực sự đi vào nền nếp, đạt mục tiêu, yêu cầu đề ra, làm cho các giá trị văn hóa được lan tỏa, thấm sâu vào mọi hoạt động của mọi quân nhân; đồng thời làm ngời sáng hình ảnh “Bộ đội Cụ Hồ” trong lòng nhân dân. Việc xây dựng môi trường văn hóa đã bám sát yêu cầu xây dựng tổ chức đảng trong sạch, vững mạnh, đơn vị vững mạnh toàn diện, nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng nhân sinh quan, thế giới quan, phẩm chất, đạo đức, văn hóa cho mọi quân nhân; đồng thời cổ vũ, biểu dương cái tốt, cái đẹp, phê phán và lên án cái xấu, cái lạc hậu trong các đơn vị. Vì vậy, việc xây dựng đơn vị chính quy, “xanh, sạch, đẹp” là một trong những tiêu chí quan trọng trong xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, cải thiện chất lượng thể lực cho bộ đội.
Đã xuất hiện nhiều mô hình đơn vị có môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh như: “Sẵn sàng chiến đấu cao, gắn với xây dựng điều lệnh tốt, kỷ luật nghiêm”; “Dạy tốt, học tốt”. Nhiều cuộc vận động sáng tác, cuộc thi, trại sáng tác được tổ chức hướng về cơ sở, thu hút đông đảo tác giả trong và ngoài quân đội tham gia, cho ra đời những tác phẩm báo chí, văn học nghệ thuật chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu văn hóa, tinh thần của bộ đội. Các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị đã chủ động khai thác các nguồn kinh phí đầu tư nâng cấp, xây dựng mới, sửa sang doanh trại, hệ thống kho tàng, sân chơi thể thao, xây dựng cảnh quan môi trường văn hoá, tạo nên không gian thoáng mát, sạch đẹp, ngăn nắp, đảm bảo tốt đời sống bộ đội. Việc bảo đảm sách, báo, phim ảnh, phát thanh, truyền hình, thông tin nội bộ thường xuyên được quan tâm; mô hình xây dựng doanh trại “xanh, sạch, đẹp” được nhân rộng, làm cho khuôn viên của các đơn vị được chỉnh trang theo quy hoạch, tạo cảnh quan, môi trường chính quy, thống nhất; các tệ nạn tiêu cực đều được ngăn chặn, loại bỏ. Qua đó, đã tạo được môi trường văn hóa lành mạnh, giàu tính giáo dục vì mục tiêu xây dựng con người mới trong Quân đội; đẩy mạnh phong trào tu dưỡng, rèn luyện, nâng cao phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống, thực hiện nếp sống chính quy, thống nhất.
Với quan điểm, con người văn hóa là nhân tố cốt lõi của môi trường văn hóa trong Quân đội, các đơn vị quản lý học viên luôn quan tâm xây dựng tập thể quân nhân vững mạnh thông qua việc giáo dục tư tưởng - chính trị. Các cơ quan, đơn vị đã không ngừng nâng cao phẩm chất, đạo đức lối sống, bồi dưỡng tình đồng chí, đồng đội, tình quân - dân, rèn luyện ý thức chấp hành kỷ luật Quân đội, pháp luật Nhà nước; đồng thời triển khai thực hiện có hiệu quả phong trào thi đua “Quân đội chung sức xây dựng nông thôn mới”. Vì vậy thực sự trở thành “trường học lớn”, mái nhà chung cho mỗi cán bộ, giảng viên, học viên học tập, rèn luyện, phấn đấu, tu dưỡng hoàn thiện bản thân, góp sức xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Tuy nhiên, trong thực hiện xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh ở các trường đại học quân sự vẫn còn một số hạn chế cần khắc phục, như: nhận thức về sự cần thiết phải xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội của một số cán bộ chỉ huy cấp phân đội chưa sâu sắc, còn mắc bệnh hình thức, chạy theo thành tích, chưa chú ý đến chất lượng, hiệu quả; nội dung, hình thức tiến hành chậm đổi mới, thiếu linh hoạt. Một số cán bộ chuyên trách chưa bám sát thực tiễn, thiếu năng động, sáng tạo; nền nếp hoạt động các loại hình văn hóa chưa thường xuyên.
Những năm tới, nước ta tiếp tục hội nhập kinh tế thế giới sâu rộng, sự giao lưu, giao thoa văn hóa diễn ra mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến đời sống văn hóa, tinh thần của toàn xã hội trong đó có các trường đại học quân sự. Cùng với mặt trái cơ chế thị trường tác động ảnh hưởng không nhỏ đến các giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống; những biểu hiện thương mại hóa trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, báo chí làm nảy sinh những thị hiếu thấp kém, hạ thấp chức năng giáo dục tư tưởng, thẩm mỹ…vv. Trong khi đó các thế lực thù địch đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa, chống phá ta quyết liệt dưới nhiều thủ đoạn, hình thức tinh vi, thâm độc. Do đó, việc tập trung xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, văn hóa, làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp, sức mạnh chiến đấu, hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao có một ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây cũng là yêu cầu cốt lõi của xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong Quân đội, gắn với Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” của Quốc gia. Để nâng cao chất lượng xây dựng môi trường văn hóa quân sự tích cực, lành mạnh ở các trường đại học quân sự hiện nay cần tập trung thực hiện tốt một số biện pháp cơ bản sau:
Một là, coi trọng giáo dục nâng cao nhận thức trách nhiệm cho cán bộ, giảng viên, học viên nhà trường về vị trí, tầm quan trọng việc xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong Quân đội
Theo đó, công tác giáo dục cần tập trung nâng cao hiệu quả xây dựng chính trị tư tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa lành mạnh, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” cho các đối tượng. Thông qua xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú, đề cao vai trò, trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân trong thực hiện các nội dung, chỉ tiêu xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp; gắn “xây” với “chống”, ý thức với hành động, nói đi đôi với làm của mỗi quân nhân. Tạo phong trào rèn luyện tích cực, tự giác của mọi quân nhân theo những chuẩn mực đạo đức, văn hóa, thực hành ứng xử có văn hóa trong đơn vị, giải quyết mối quan hệ cấp trên, cấp dưới, đồng chí, đồng đội, giữa đơn vị với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương nơi đóng quân. Mỗi cán bộ, giảng viên, nhất là cán bộ chủ trì phải gương mẫu, đi đầu trong rèn luyện, phấn đấu theo các chuẩn mực về lối sống văn hóa, thực sự là tấm gương để học viên noi theo, đảm bảo cho mỗi đơn vị là một “Đơn vị văn hóa”, góp phần hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ.
Bên cạnh đó, thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước và Quân đội về công tác quản lý, kiểm tra, thẩm định biên tập, in ấn, phát hành, lưu hành, sử dụng các phương tiện nghe, nhìn, thiết bị điện tử kết nối Intơnet, gắn với phát huy dân chủ cơ sở, đấu tranh tự phê bình và phê bình, tạo cơ sở vững chắc cho việc ngăn chặn, vô hiệu hóa sự xâm nhập, thẩm lậu của các loại văn hóa độc hại vào đơn vị. Đồng thời, tích cực đấu tranh với mọi biểu hiện ứng xử thiếu văn hóa; tạo môi trường và điều kiện tốt nhất cho bộ đội tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu vươn tới các giá trị chân, thiện, mỹ, góp phần xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú trong Quân đội.
Hai là, tích cực đổi mới nội dung, hình thức hoạt động văn hóa, phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, các thiết chế văn hóa trong xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh ở đơn vị
Trên cơ sở kế hoạch đã xác định, các đơn vị cần cụ thể hóa bằng những hoạt động văn hóa phong phú, lành mạnh, phù hợp với sự phát triển của đời sống văn hóa xã hội, đặc thù của Quân đội và thị hiếu của bộ đội. Đồng thời, phải thường xuyên đổi mới nội dung, hình thức hoạt động văn hóa nhằm thu hút sự tham gia đông đảo của mọi đối tượng, góp phần xây dựng môi trường và đời sống văn hóa trong nhà trường. Đặc biệt cần tổ chức các hình thức vui chơi giải trí phải đa dạng, phong phú, hấp dẫn, phù hợp với điều kiện đặc điểm đơn vị và thực tiễn của nhà trường. Các hoạt động vui chơi giải trí, hoạt động sinh hoạt tập thể chủ yếu cần được tổ chức tốt đó là: hoạt động văn nghệ quần chúng, thi đấu giao hữu thể dục, thể thao, có trò chơi quân sự, hoạt động giao lưu truyền thống, kết nghĩa với đơn vị bạn. Mặt khác, vận dụng sáng tạo một số mô hình giải trí đã phát sóng trên truyền hình như: chúng tôi là chiến sĩ, chiếc nón kì diệu, theo dòng lịch sử, hành trình văn hóa...vv. Tuy nhiên, các loại hình này cần được cải tiến cho phù hợp với đặc thù nhiệm vụ đơn vị và thực tiễn nhu cầu, đặc điểm tâm, sinh lí lứa tuổi, khả năng nhận thức của từng đối tượng học viên đào tạo.
Trong tổ chức thực hiện, cần phát huy vai trò của các tổ chức quần chúng, nhất là Đoàn thanh niên; lấy chi đoàn làm nòng cốt để xây dựng các mô hình cho phù hợp với thực tiễn hoạt động, góp phần giữ vững và phát huy môi trường văn hóa lành mạnh. Đẩy lùi các tệ nạn xã hội, giảm thiểu vụ việc vi phạm kỷ luật thông thường, bảo đảm tốt tiêu chuẩn đời sống văn hóa, tinh thần của bộ đội theo Thông tư số 138/2020/TT-BQP, ngày 10/11/2020 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chế độ, định mức, tiêu chuẩn đời sống văn hóa, tinh thần trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Mặt khác, cần tiếp tục củng cố, nâng cao hiệu quả của các thiết chế văn hóa, nhất là tổ (đội) tuyên truyền văn hóa, bảo tàng, nhà truyền thống, thư viện phải được lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, thống nhất, hiệu quả. Tăng cường phối hợp hoạt động giữa các cơ quan báo chí, văn học, nghệ thuật trong và ngoài quân đội để sáng tạo nhiều tác phẩm có chất lượng, góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần cho bộ đội.
Ba là, thường xuyên tổ chức tốt sơ, tổng kết rút kinh nghiệm trong xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh ở các đơn vị trong nhà trường
Các trường đại học quân sự cần quán triệt và tổ chức thực hiện nghiêm túc Hướng dẫn 727/HD-TH, ngày 05/5/2017 và Hướng dẫn 1116/HD-CT, ngày 23/6/2017 của Tổng cục Chính trị về tổng kết 25 năm xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội. Công tác tổng kết cần được tiến hành qua từng cấp và để đảm bảo chất lượng, các cấp cần làm tốt công tác chuẩn bị mọi mặt, nhất là về nội dung, tổng kết phải thực chất, đánh giá đúng ưu điểm, hạn chế tồn tại, nguyên nhân và giải pháp khắc phục. Trên cơ sở rút ra những bài học kinh nghiệm để tiếp tục vận dụng nhằm tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh, phong phú ở đơn vị trong thời gian tới. Cấp ủy, chỉ huy các cấp phải xác định xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, từ đó đề cao trách nhiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện tổng kết việc xây dựng môi trường văn hóa làm cơ sở để tiếp tục xây dựng, đưa môi trường văn hóa trong nhà trường lên tầm cao mới, với tiêu chí, nội hàm ngày một phong phú hơn. Đồng thời có biện pháp, hình thức, cách làm mới để tiếp tục vận dụng, tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức và hành động của cán bộ, giảng viên, học viên trong xây dựng môi trường văn hóa tốt đẹp, lành mạnh trong giai đoạn mới.
Bốn là, đề cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp trong xây dựng môi trường văn hóa trong sạch, lành mạnh
Từ thực tiễn xây dựng môi trường văn hóa trong Quân đội những năm qua cho thấy, sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, người chỉ huy các cấp là yếu tố quyết định đảm bảo cho nhiệm vụ này đạt mục đích, yêu cầu đề ra, góp phần làm lành mạnh hóa đời sống tinh thần của bộ đội. Để làm được điều đó, hằng năm, cấp ủy các cấp cần xác định rõ mục tiêu, chủ trương, biện pháp lãnh đạo, xây dựng chương trình hành động sát đặc điểm, tình hình đơn vị. Trên cơ sở đó, cơ quan chính trị cụ thể hóa bằng kế hoạch tổ chức thực hiện với những chỉ tiêu, biện pháp phù hợp, có tính khả thi. Trong đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng môi trường văn hóa với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XII) về tăng cường xây dựng, chỉnh đốn Đảng; ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, những biểu hiện “tự diễn biến và “tự chuyển hóa” trong nội bộ; Kết luận số 21-KL/TW (Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII) về đẩy mạnh xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; kiên quyết ngăn chặn, đẩy lùi, xử lý nghiêm cán bộ, đảng viên suy thoái về chính trị, đạo đức, lối sống, biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”; Cuộc vận động “Phát huy truyền thống, cống hiến tài năng, xứng danh Bộ đội Cụ Hồ”; “Về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới”, thực hiện thắng lợi các mục tiêu đã xác định. Coi trọng gắn kết giữa thực hiện các chuẩn mực con người Việt Nam mới, “Đơn vị văn hóa” với đẩy mạnh phong trào thi đua Quyết thắng, xây dựng điển hình tiên tiến, gương “người tốt, việc tốt”. Kết hợp giữa bồi dưỡng, rèn luyện bản lĩnh chính trị với xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần của bộ đội, cảnh quan môi trường, nếp sống chính quy, rèn luyện kỷ luật ở đơn vị, làm cho các nhân tố chính trị, tư tưởng thẩm thấu sâu hơn, vững chắc hơn trong mọi hoạt động của bộ đội; đồng thời phê phán những nhận thức, suy nghĩ lệch lạc, những biểu hiện thiếu trách nhiệm trong xây dựng môi trường văn hóa ở đơn vị cơ sở hiện nay.
3. KẾT LUẬN
Xây dựng môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh ở các trường đại học quân sự vừa là tiêu chí thể hiện bản chất, truyền thống tốt đẹp của Quân đội nhân dân Việt Nam, vừa góp phần tạo nên môi trường rèn luyện, hoàn thiện nhân cách người sĩ quan tương lai. Thực tiễn cho thấy, phát triển nhu cầu văn hóa, tinh thần chính là giải pháp có hiệu quả nhằm cải thiện, nâng cao chất lượng xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Mặt khác, thực hiện tốt công tác bảo đảm đời sống vật chất, tinh thần là cơ sở để gia tăng sự gắn bó giữa các quân nhân với nhau. Qua đó hình thành tâm lí tập thể tích cực, đồng thuận, đoàn kết thống nhất, góp phần tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu, xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. ĐCSVN, Văn kiện Đại hội XIII, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Sự thật, H, 2021.
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị Trung ương 8 (Khóa XI), “Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế”, Nxb Chính trị quốc gia, H, 2013.
[3]. Kết luận số 01 - KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05 - CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII “Về Đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, H.
[4]. Thông tư số 138/2020/TT-BQP, ngày 10/11/2020 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quy định chế độ, định mức, tiêu chuẩn đời sống văn hóa, tinh thần trong Quân đội nhân dân Việt Nam, H.
