ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Kỹ năng mềm là một trong những yếu tố quan trọng cấu thành năng lực toàn diện của người sĩ quan quân đội. Trong bối cảnh xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, yêu cầu đối với đội ngũ sĩ quan cấp phân đội không chỉ dừng lại ở trình độ chuyên môn quân sự mà còn đòi hỏi khả năng giao tiếp, lãnh đạo, quản lý, phối hợp và xử lý các tình huống thực tiễn. Vì vậy, công tác bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay là vấn đề cấp thiết.
Từ khóa: Kỹ năng mềm; sĩ quan cấp phân đội; học viên quân đội; đào tạo cán bộ; nhà trường quân đội.
1. Đặt vấn đề
Trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đội ngũ sĩ quan cấp phân đội giữ vai trò trực tiếp tổ chức, quản lý, giáo dục, huấn luyện bộ đội ở cơ sở. Chất lượng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội không chỉ được thể hiện ở trình độ chuyên môn quân sự, năng lực tổ chức chỉ huy mà còn ở khả năng giao tiếp, ứng xử, phối hợp công tác, giải quyết mối quan hệ tập thể và xử lý các tình huống nảy sinh trong thực tiễn đơn vị.
Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, quá trình chuyển đổi số, sự đa dạng của môi trường xã hội và yêu cầu ngày càng cao đối với hoạt động quản lý bộ đội đặt ra những đòi hỏi mới đối với phẩm chất và năng lực của người sĩ quan trẻ. Trong đó, kỹ năng mềm trở thành một thành tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy, quản lý và giáo dục bộ đội.
Nhận thức được tầm quan trọng đó, các nhà trường quân đội đã chú trọng lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng mềm trong quá trình đào tạo. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội vẫn còn những hạn chế cần được nghiên cứu và khắc phục.
2. Thực trạng bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay
Trong những năm qua, quán triệt các nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, các nhà trường quân đội đã tích cực triển khai nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ quân đội. Nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm từng bước được quan tâm thông qua các hoạt động học tập, rèn luyện, thực hành và công tác đoàn thể.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội vẫn còn một số hạn chế sau:
Thứ nhất, nhận thức về vai trò của kỹ năng mềm ở một bộ phận cán bộ quản lý, giảng viên và học viên chưa thật đầy đủ. Trong quá trình đào tạo, nhiều học viên vẫn tập trung chủ yếu vào kiến thức chuyên ngành quân sự, coi nhẹ việc rèn luyện các kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm và giải quyết tình huống.
Thứ hai, nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm chưa được thiết kế thành hệ thống thống nhất, còn phân tán trong các môn học và hoạt động giáo dục. Một số kỹ năng cần thiết đối với sĩ quan cấp phân đội như kỹ năng lãnh đạo nhóm, kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng giải quyết xung đột, kỹ năng truyền đạt mệnh lệnh chưa được rèn luyện thường xuyên và chuyên sâu.
Thứ ba, phương pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng mềm ở một số nhà trường còn nặng về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng đầy đủ đến hoạt động trải nghiệm, thực hành và xử lý tình huống. Điều này dẫn đến khoảng cách giữa tri thức được học với năng lực vận dụng trong thực tiễn.
Thứ tư, môi trường thực hành kỹ năng mềm cho học viên còn hạn chế. Nhiều hoạt động huấn luyện, học tập chủ yếu diễn ra trong khuôn khổ lớp học, chưa tạo được nhiều cơ hội để học viên phát huy vai trò chủ thể, rèn luyện kỹ năng lãnh đạo, tổ chức và phối hợp tập thể.
Thứ năm, việc đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng mềm còn gặp nhiều khó khăn. Hệ thống tiêu chí đánh giá chưa thật cụ thể, chủ yếu dựa vào nhận xét định tính nên chưa phản ánh đầy đủ mức độ hình thành và phát triển các kỹ năng của học viên.
Những hạn chế trên nếu không được khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội cũng như khả năng hoàn thành chức trách, nhiệm vụ của học viên sau khi ra trường.
3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức của các lực lượng về vai trò của kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
Nhận thức là cơ sở định hướng hành động. Vì vậy, nâng cao hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng mềm trước hết phải bắt đầu từ việc nâng cao nhận thức cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, giảng viên, cán bộ đơn vị và học viên về vị trí, vai trò của kỹ năng mềm đối với quá trình hình thành phẩm chất, năng lực của người sĩ quan tương lai. Thực tiễn cho thấy, sĩ quan cấp phân đội sau khi ra trường không chỉ thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu mà còn trực tiếp quản lý, giáo dục, duy trì kỷ luật và giải quyết các mối quan hệ trong tập thể quân nhân. Do đó, các kỹ năng như giao tiếp, thuyết phục, lãnh đạo, tổ chức công việc, quản lý cảm xúc và giải quyết tình huống có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Các nhà trường quân đội cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục thông qua các hoạt động chính khóa và ngoại khóa nhằm giúp học viên nhận thức rõ kỹ năng mềm là một bộ phận cấu thành năng lực nghề nghiệp của người sĩ quan. Đồng thời, cần khắc phục nhận thức phiến diện coi trọng kiến thức chuyên môn quân sự nhưng xem nhẹ các kỹ năng bổ trợ. Trên cơ sở đó, hình thành động cơ học tập đúng đắn, ý thức tự giác rèn luyện và nhu cầu tự hoàn thiện kỹ năng mềm cho học viên trong suốt quá trình đào tạo.
Hai là, hoàn thiện chương trình, nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm theo hướng chuẩn hóa và gắn với chức trách của đội ngũ sĩ quan cấp phân đội.
Nội dung bồi dưỡng kỹ năng mềm cần được xây dựng trên cơ sở chuẩn đầu ra và yêu cầu thực tiễn hoạt động của người sĩ quan ở đơn vị cơ sở. Theo đó, các nhà trường cần rà soát, bổ sung và chuẩn hóa hệ thống kỹ năng mềm cốt lõi, bảo đảm tính đồng bộ giữa mục tiêu đào tạo với yêu cầu sử dụng cán bộ sau khi tốt nghiệp.
Trọng tâm là bồi dưỡng các nhóm kỹ năng như: kỹ năng giao tiếp và ứng xử quân sự; kỹ năng thuyết trình, báo cáo; kỹ năng làm việc nhóm; kỹ năng tổ chức, điều hành hoạt động tập thể; kỹ năng quản lý thời gian; kỹ năng giải quyết xung đột; kỹ năng ra quyết định và xử lý tình huống; kỹ năng thích ứng với môi trường công tác mới và chuyển đổi số trong quân đội. Việc xây dựng chương trình cần bảo đảm tính hệ thống, liên thông giữa các năm học, tránh tình trạng trùng lặp hoặc bỏ sót nội dung. Đồng thời, cần tăng cường lồng ghép các nội dung giáo dục kỹ năng mềm trong các môn học chuyên ngành quân sự, hoạt động công tác đảng, công tác chính trị và các hoạt động thực hành nghề nghiệp.
Ba là, đổi mới phương pháp bồi dưỡng kỹ năng mềm theo hướng tăng cường trải nghiệm, thực hành và giải quyết các tình huống thực tiễn.
Kỹ năng mềm chỉ được hình thành và phát triển thông qua quá trình trải nghiệm, rèn luyện thường xuyên trong các hoạt động thực tiễn. Vì vậy, việc đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học viên có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng bồi dưỡng kỹ năng mềm.
Các nhà trường cần đẩy mạnh áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại như dạy học tình huống, mô phỏng, đóng vai, học tập dự án, tranh biện học thuật, diễn đàn thanh niên và thảo luận nhóm. Nội dung các tình huống cần xuất phát từ thực tiễn quản lý, chỉ huy bộ đội ở đơn vị cơ sở như xử lý vi phạm kỷ luật, giải quyết mâu thuẫn nội bộ, tổ chức sinh hoạt tập thể, giáo dục chiến sĩ hoặc ứng phó với các tình huống khẩn cấp. Thông qua quá trình phân tích, xử lý tình huống và phản biện lẫn nhau, học viên không chỉ được củng cố kiến thức mà còn từng bước hình thành năng lực tư duy độc lập, kỹ năng giao tiếp, khả năng phối hợp và giải quyết vấn đề trong môi trường quân sự.
Bốn là, phát huy vai trò của môi trường giáo dục quân sự trong quá trình rèn luyện kỹ năng mềm cho học viên.
Môi trường quân sự là môi trường giáo dục đặc thù với tính tổ chức, tính kỷ luật và tính tập thể cao. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành và phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho người sĩ quan tương lai. Do đó, cần khai thác hiệu quả các hoạt động học tập, huấn luyện, công tác và sinh hoạt tập thể như một "môi trường thực hành" kỹ năng mềm thường xuyên cho học viên.
Các nhà trường cần gắn việc rèn luyện kỹ năng mềm với thực hiện chức trách của cán bộ khung học viên, cán bộ lớp, cán bộ đoàn và các nhiệm vụ được giao trong học tập, huấn luyện. Đồng thời, thông qua các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, diễn đàn thanh niên, hội thi học thuật, hoạt động tình nguyện và công tác xã hội để tạo điều kiện cho học viên rèn luyện khả năng giao tiếp, tổ chức, lãnh đạo và làm việc tập thể. Quá trình đó giúp học viên tích lũy kinh nghiệm thực tiễn, nâng cao khả năng thích ứng với môi trường công tác sau khi ra trường.
Năm là, đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng kỹ năng mềm theo hướng toàn diện và thực chất.
Kiểm tra, đánh giá có vai trò quan trọng trong việc định hướng quá trình học tập và rèn luyện của học viên. Tuy nhiên, do đặc thù của kỹ năng mềm nên việc đánh giá không thể chỉ dựa trên các bài kiểm tra lý thuyết mà cần được thực hiện thông qua quá trình quan sát, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ trong thực tiễn.
Các nhà trường cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể đối với từng nhóm kỹ năng, phù hợp với mục tiêu đào tạo và chuẩn đầu ra của từng ngành học. Việc đánh giá cần kết hợp nhiều chủ thể như giảng viên, cán bộ quản lý, tập thể học viên và bản thân người học; đồng thời kết hợp giữa đánh giá thường xuyên với đánh giá định kỳ. Bên cạnh đó, cần gắn kết quả rèn luyện kỹ năng mềm với đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, bình xét thi đua và xem xét các tiêu chí phát triển đảng viên. Qua đó tạo động lực để học viên tích cực tự học tập, tự rèn luyện và không ngừng hoàn thiện năng lực nghề nghiệp của bản thân.
4. Kết luận
Bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là yêu cầu khách quan xuất phát từ mục tiêu xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có phẩm chất, năng lực toàn diện đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song công tác này vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Vì vậy, việc triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng mềm, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[2]. Quân ủy Trung ương. (2026). Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07 tháng 01 năm 2026 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
[3]. Vũ, T. G. (2021). Đặc điểm bồi dưỡng kỹ năng mềm trong xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật cho học viên các trường sĩ quan quân đội. Tạp chí Thiết bị Giáo dục, (1).
SOFT SKILLS TRAINING FOR CADET OFFICERS AT PLATOON-LEVEL OFFICER TRAINING IN MILITARY SCHOOLS TODAY
M.A. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education, Hanoi University of Science and Technology
Email: [email protected]
Abstract: Soft skills constitute one of the essential components of a military officer’s comprehensive competence. In the context of building a revolutionary, regular, elite, and modern Vietnam People’s Army, the requirements for platoon-level officers extend beyond military expertise to include effective communication, leadership, management, coordination, and the ability to handle practical situations. Therefore, fostering soft skills among cadets undergoing platoon-level officer training in military educational institutions has become an urgent and necessary task.
Keywords: Soft skills; platoon-level officers; military cadets; officer training; military schools.
