ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email:[email protected]
Tóm tắt: Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là giáo dục và đào tạo. Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ làm thay đổi phương thức tiếp cận tri thức mà còn đặt ra những yêu cầu mới đối với đội ngũ giảng viên, nhất là giảng viên trẻ trong các nhà trường quân đội. Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số giáo dục, việc bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy cho đội ngũ giảng viên trẻ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo; giảng viên trẻ; nhà trường quân đội; chuyển đổi số; giáo dục và đào tạo.
1. Đặt vấn đề
Những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những công nghệ nền tảng của quá trình chuyển đổi số trên phạm vi toàn cầu. Các công cụ AI thế hệ mới không chỉ hỗ trợ xử lý dữ liệu, phân tích thông tin mà còn có khả năng tạo sinh nội dung, xây dựng học liệu, hỗ trợ nghiên cứu khoa học và cá nhân hóa hoạt động học tập. Trong lĩnh vực giáo dục, AI đang từng bước làm thay đổi vai trò của người dạy, phương thức tổ chức dạy học và cách thức tiếp cận tri thức của người học.
Đối với các nhà trường quân đội, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nhằm đáp ứng mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong tình hình mới. Đội ngũ giảng viên trẻ với ưu thế về khả năng tiếp cận công nghệ, tư duy đổi mới và tinh thần sáng tạo là lực lượng nòng cốt trong quá trình chuyển đổi số giáo dục quân sự. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều giảng viên trẻ vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng ứng dụng AI trong giảng dạy, dẫn đến hiệu quả khai thác các công cụ công nghệ mới còn hạn chế. Vì vậy, bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy cho đội ngũ giảng viên trẻ là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn hiện nay.
2. Bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho giảng viên trẻ - yêu cầu khách quan trong chuyển đổi số giáo dục quân sự
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi căn bản trong hoạt động giáo dục và đào tạo. Nếu như trước đây giảng viên chủ yếu đóng vai trò truyền thụ tri thức thì hiện nay họ trở thành người tổ chức, định hướng, hỗ trợ và dẫn dắt quá trình học tập của người học. Trong bối cảnh đó, năng lực ứng dụng AI đã trở thành một thành tố quan trọng trong năng lực nghề nghiệp của người giảng viên hiện đại.
Đối với giảng viên trẻ ở các nhà trường quân đội, việc thành thạo các công cụ AI giúp nâng cao hiệu quả xây dựng bài giảng, thiết kế học liệu số, tổ chức lớp học thông minh, đánh giá kết quả học tập và nghiên cứu khoa học. Thông qua AI, giảng viên có thể tiết kiệm đáng kể thời gian xử lý các công việc mang tính kỹ thuật, từ đó tập trung nhiều hơn vào hoạt động chuyên môn và đổi mới phương pháp giảng dạy.
Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội to lớn, AI cũng đặt ra nhiều thách thức mới. Một bộ phận giảng viên trẻ còn thiếu kiến thức nền tảng về công nghệ AI, chưa hiểu rõ nguyên lý hoạt động, giới hạn và các nguy cơ tiềm ẩn của công nghệ này. Không ít người còn lúng túng trong việc lựa chọn công cụ phù hợp hoặc sử dụng AI theo hướng thay thế tư duy chuyên môn thay vì hỗ trợ nâng cao chất lượng giảng dạy. Trong môi trường quân đội, yêu cầu bảo đảm bí mật quân sự, an toàn thông tin và định hướng chính trị tư tưởng càng làm cho việc ứng dụng AI cần được thực hiện một cách khoa học, chặt chẽ và có kiểm soát.
Thực tiễn đó cho thấy bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng AI không chỉ nhằm trang bị công cụ công nghệ mà còn góp phần hình thành năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo và bản lĩnh nghề nghiệp cho đội ngũ giảng viên trẻ trong các nhà trường quân đội.
3. Một số giải pháp bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy cho đội ngũ giảng viên trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức về vai trò và ý nghĩa của trí tuệ nhân tạo đối với hoạt động giáo dục, đào tạo.
Nhận thức đúng là tiền đề quan trọng để hình thành động cơ và thái độ tích cực trong quá trình học tập, ứng dụng công nghệ mới. Các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chức năng và nhà trường cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến những xu hướng phát triển của AI trong giáo dục; làm rõ cơ hội, thách thức và yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ giảng viên trong thời kỳ chuyển đổi số. Qua đó giúp giảng viên trẻ nhận thức đầy đủ rằng AI không thay thế vai trò của người thầy mà là công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Hai là, xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng ứng dụng AI trong giảng dạy.
Nội dung bồi dưỡng cần được thiết kế theo hướng thiết thực, hiện đại và phù hợp với đặc thù giáo dục quân sự. Bên cạnh kiến thức cơ bản về AI, cần tập trung trang bị cho giảng viên kỹ năng khai thác các công cụ tạo sinh nội dung, xây dựng học liệu số, thiết kế bài giảng điện tử, xây dựng ngân hàng câu hỏi, đánh giá kết quả học tập và hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Đồng thời, cần chú trọng bồi dưỡng kỹ năng xây dựng câu lệnh (prompt engineering), kỹ năng kiểm chứng thông tin, đánh giá độ tin cậy của dữ liệu và phát hiện các sai lệch do AI tạo ra.
Ba là, tăng cường xây dựng môi trường thực hành và chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong nhà trường.
Việc hình thành các nhóm nghiên cứu, câu lạc bộ công nghệ số hoặc diễn đàn học thuật về AI sẽ tạo điều kiện để giảng viên trẻ trao đổi kinh nghiệm, cập nhật kiến thức mới và chia sẻ các mô hình ứng dụng hiệu quả. Thông qua các hội thi giảng viên giỏi, hội thảo khoa học, tọa đàm chuyên đề về chuyển đổi số, các nhà trường có thể tạo động lực thúc đẩy giảng viên chủ động nghiên cứu và ứng dụng AI vào thực tiễn giảng dạy.
Bốn là, phát huy vai trò tự học, tự nghiên cứu của đội ngũ giảng viên trẻ.
Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, hoạt động bồi dưỡng tập trung khó có thể đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu phát triển năng lực. Vì vậy, mỗi giảng viên trẻ cần xây dựng tinh thần tự học, chủ động cập nhật tri thức mới, thường xuyên nghiên cứu các công cụ AI hiện đại và vận dụng sáng tạo vào thực tiễn công tác. Đây là yếu tố quyết định giúp giảng viên thích ứng với môi trường giáo dục số và nâng cao năng lực nghề nghiệp một cách bền vững.
Năm là, bảo đảm an toàn thông tin và sử dụng AI đúng định hướng trong môi trường quân đội.
Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc trong quá trình ứng dụng AI tại các nhà trường quân đội. Các cơ sở đào tạo cần ban hành quy định cụ thể về khai thác, sử dụng và quản lý các công cụ AI; xây dựng cơ chế kiểm soát dữ liệu, bảo vệ bí mật quân sự và bảo đảm an ninh mạng. Đồng thời, cần giáo dục cho giảng viên ý thức trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và văn hóa số trong quá trình sử dụng trí tuệ nhân tạo, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ hoặc sử dụng AI một cách thiếu kiểm chứng.
Sáu là, gắn bồi dưỡng kỹ năng AI với đổi mới phương pháp dạy học và nghiên cứu khoa học.
Việc ứng dụng AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được tích hợp vào quá trình đổi mới toàn diện hoạt động giáo dục và đào tạo. Do đó, cần kết hợp chặt chẽ giữa bồi dưỡng kỹ năng AI với đổi mới phương pháp dạy học tích cực, phát triển năng lực người học, xây dựng lớp học số và nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học. Thông qua đó, AI trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo trong các nhà trường quân đội.
4. Kết luận
Bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy cho đội ngũ giảng viên trẻ ở các nhà trường quân đội hiện nay là yêu cầu khách quan xuất phát từ xu thế phát triển của khoa học công nghệ và nhiệm vụ đổi mới giáo dục, đào tạo trong thời kỳ chuyển đổi số. Quá trình bồi dưỡng không chỉ nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng công nghệ mới mà còn góp phần hình thành năng lực số, tư duy đổi mới sáng tạo và bản lĩnh nghề nghiệp cho đội ngũ giảng viên. Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp quản lý, các cơ sở đào tạo và mỗi giảng viên, qua đó góp phần xây dựng đội ngũ nhà giáo quân đội có phẩm chất, năng lực và trình độ đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại trong giai đoạn mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2]. Phạm Quang Hải (2025), “Phát huy năng lực ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy của giảng viên trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội”, Tạp chí Quản lý Nhà nước điện tử, ngày 12/6/2025.
[3]. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
[4]. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
ENHANCING ARTIFICIAL INTELLIGENCE APPLICATION SKILLS IN TEACHING FOR YOUNG LECTURERS IN MILITARY EDUCATIONAL INSTITUTIONS TODAY
M.A. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education – Hanoi University of Science and Technology
Abstract: The Fourth Industrial Revolution is generating profound transformations across all areas of social life, particularly in education and training. The rapid development of Artificial Intelligence (AI) has not only changed approaches to knowledge acquisition but has also created new demands for lecturers, especially young lecturers in military educational institutions. In the context of accelerating digital transformation in education, fostering AI application skills in teaching for young lecturers is of particular significance. It contributes to improving the quality of education and training, thereby meeting the requirements of building the Vietnam People's Army into a revolutionary, regular, elite, and modern force.
Keywords: Artificial Intelligence; young lecturers; military educational institutions; digital transformation; education and training.
