ThS.Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt: Dân vận là một nội dung quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, chỉ huy, quản lý bộ đội và thực hiện chức năng đội quân công tác của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội, việc bồi dưỡng phương pháp dân vận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành phẩm chất, năng lực công tác quần chúng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Từ khóa: Dân vận; phương pháp dân vận; học viên quân đội; sĩ quan cấp phân đội; nhà trường quân đội.
Nhận bài: 03/6/2026; Biên tập: 03/6/2026; Phản biện: 04/6/2026; Duyệt đăng: 09/6/2026.
1. Đặt vấn đề
Công tác dân vận là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng, Nhà nước, hệ thống chính trị và Quân đội nhân dân Việt Nam. Đối với quân đội, dân vận không chỉ là một chức năng, nhiệm vụ chính trị mà còn là nhân tố quan trọng góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh hiện nay, trước những tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, dân tộc, tôn giáo và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, việc bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội càng trở nên cấp thiết. Đây là cơ sở quan trọng giúp học viên hình thành năng lực tiến hành công tác dân vận ngay từ quá trình học tập, rèn luyện, đáp ứng yêu cầu công tác sau khi tốt nghiệp ra trường.
2. Bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội
Quan niệm của về dân vận và phương pháp dân vận.
Trong bài báo “Dân vận” đăng trên Báo Sự thật ngày 15/10/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và Đoàn thể đã giao cho”[1].
Theo Hồ Chí Minh, mục đích của công tác dân vận là phát huy sức mạnh của nhân dân, tập hợp, tổ chức và hướng dẫn nhân dân thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ cách mạng. Chủ thể tiến hành dân vận không chỉ là các cơ quan dân vận chuyên trách mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị. Người nhấn mạnh: “Tất cả cán bộ chính quyền, tất cả cán bộ Đoàn thể và tất cả hội viên của các tổ chức nhân dân (Liên Việt, Việt Minh, v.v.) đều phải phụ trách dân vận”[2].
Không chỉ xác định rõ mục đích, chủ thể dân vận, Hồ Chí Minh còn đặc biệt quan tâm đến phương pháp dân vận. Theo Người, dân vận phải được tiến hành bằng phương pháp khoa học, dân chủ và gần gũi với nhân dân. Người yêu cầu cán bộ phải: “Óc nghĩ, mắt trông, tai nghe, chân đi, miệng nói, tay làm”[3]. Đây là phương châm hành động thể hiện yêu cầu người cán bộ phải sâu sát thực tiễn, hiểu dân, tôn trọng dân, lắng nghe dân, tuyên truyền thuyết phục nhân dân bằng hành động thực tiễn và nêu gương.
Từ tư tưởng Hồ Chí Minh có thể thấy, phương pháp dân vận là tổng thể cách thức, biện pháp mà chủ thể sử dụng để tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, tổ chức và hướng dẫn nhân dân thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh trên cơ sở phát huy vai trò làm chủ của nhân dân. Những phương pháp cơ bản bao gồm tuyên truyền, giáo dục; nêu gương; đối thoại, lắng nghe; tổ chức các phong trào hành động cách mạng; phối hợp giữa các lực lượng và trực tiếp giúp đỡ nhân dân giải quyết những vấn đề thiết thực trong cuộc sống.
Bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là nguồn cán bộ trực tiếp quản lý, chỉ huy bộ đội ở đơn vị cơ sở sau khi tốt nghiệp. Trong quá trình công tác, họ thường xuyên tham gia các hoạt động dân vận, xây dựng cơ sở chính trị địa phương, giúp dân phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và thực hiện chính sách hậu phương quân đội.
Bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể giáo dục nhằm bổ sung, hoàn thiện hệ thống tri thức, kỹ năng, kinh nghiệm và cách thức tiến hành công tác dân vận cho học viên, giúp họ hình thành năng lực vận dụng sáng tạo các phương pháp dân vận vào thực tiễn công tác ở đơn vị cơ sở sau khi ra trường.
Nội dung bồi dưỡng tập trung vào trang bị nhận thức về vị trí, vai trò của công tác dân vận; tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng về công tác dân vận; kỹ năng tuyên truyền, vận động quần chúng; kỹ năng nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân; kỹ năng phối hợp với cấp ủy, chính quyền và các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương; kỹ năng xử lý các tình huống phát sinh trong quá trình tiến hành công tác dân vận.
3. Giải pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội hiện nay
Thực tiễn giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội thời gian qua cho thấy công tác bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội đã được quan tâm triển khai thông qua môn học công tác đảng, công tác chính trị, các hoạt động thực tế, thực tập và hành quân dã ngoại làm công tác dân vận. Nhờ đó, đa số học viên đã hình thành được nhận thức cơ bản về vị trí, vai trò của công tác dân vận và bước đầu vận dụng được một số phương pháp tuyên truyền, vận động quần chúng trong quá trình học tập, rèn luyện.
Tuy nhiên, trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và thực tiễn hoạt động dân vận ở cơ sở, việc bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên vẫn bộc lộ một số hạn chế. Nội dung bồi dưỡng ở một số học phần còn tập trung nhiều vào trang bị tri thức lý luận, chưa làm rõ những vấn đề mới nảy sinh trong thực tiễn công tác dân vận hiện nay, như công tác dân vận trên địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đông đồng bào tôn giáo, địa bàn biên giới, hải đảo hoặc xử lý các vấn đề liên quan đến không gian mạng. Một số học viên nắm được nguyên tắc, quy trình tiến hành công tác dân vận nhưng còn lúng túng khi vận dụng vào các tình huống cụ thể, nhất là những tình huống có nhiều yếu tố phức tạp, nhạy cảm liên quan đến phong tục, tập quán, tín ngưỡng, tâm lý xã hội của các nhóm dân cư khác nhau.
Bên cạnh đó, hình thức bồi dưỡng phương pháp dân vận ở một số nhà trường chưa thật sự đa dạng, việc tổ chức cho học viên tham gia trải nghiệm thực tiễn tại cơ sở có thời điểm còn hạn chế về thời gian và phạm vi. Nhiều học viên chưa có điều kiện tiếp xúc thường xuyên với nhân dân, chưa được đặt mình vào môi trường công tác thực tế để rèn luyện kỹ năng nắm bắt tình hình, kỹ năng đối thoại, thuyết phục, giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở. Trong khi đó, một bộ phận học viên vẫn có biểu hiện xem công tác dân vận là nhiệm vụ mang tính hỗ trợ, chưa nhận thức đầy đủ đây là một nội dung quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, chỉ huy và quản lý bộ đội của người sĩ quan cấp phân đội. Điều đó dẫn đến tính chủ động tự học tập, tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng dân vận chưa cao, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hình thành năng lực tiến hành công tác dân vận sau khi ra trường.
Để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trong thời gian tới cần tập trung thực hiện một số giải pháp cơ bản sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể giáo dục đối với công tác bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng và hiệu quả bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục nhận thức đầy đủ vị trí, vai trò của công tác dân vận thì ở đó nội dung, chương trình, hình thức tổ chức bồi dưỡng được quan tâm đúng mức và đạt hiệu quả thiết thực. Do đó, các nhà trường quân đội cần tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm của Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận; các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và Tổng cục Chính trị về công tác dân vận trong tình hình mới. Trên cơ sở đó, nâng cao trách nhiệm của các chủ thể giáo dục trong việc lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức và kiểm tra hoạt động bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên. Đồng thời, cần khắc phục nhận thức phiến diện coi dân vận chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chính trị hoặc của một số môn học chuyên ngành, mà phải xác định đây là nội dung giáo dục toàn diện, gắn với quá trình hình thành phẩm chất, năng lực của người sĩ quan cấp phân đội tương lai.
Hai là, đổi mới nội dung, chương trình bồi dưỡng theo hướng thiết thực, gắn với thực tiễn hoạt động dân vận của quân đội hiện nay.
Nội dung bồi dưỡng phương pháp dân vận cần được rà soát, bổ sung và cập nhật thường xuyên theo yêu cầu thực tiễn xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc. Bên cạnh việc trang bị những vấn đề cơ bản như tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận, quan điểm của Đảng và truyền thống công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam, cần chú trọng bổ sung các nội dung liên quan đến những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn như công tác dân vận ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có đông đồng bào tôn giáo, địa bàn biên giới, biển đảo; kỹ năng xử lý các tình huống liên quan đến an ninh xã hội, thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ cứu nạn; công tác tuyên truyền, vận động nhân dân trên không gian mạng. Đồng thời, nội dung bồi dưỡng phải gắn chặt với chức trách, nhiệm vụ của sĩ quan cấp phân đội, giúp học viên hiểu rõ mối quan hệ giữa công tác dân vận với công tác lãnh đạo, quản lý, chỉ huy bộ đội ở đơn vị cơ sở.
Ba là, đa dạng hóa hình thức, phương pháp bồi dưỡng, tăng cường xử lý tình huống và thực hành dân vận.
Hiệu quả bồi dưỡng phương pháp dân vận không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn chịu sự tác động trực tiếp của phương pháp tổ chức thực hiện. Vì vậy, các nhà trường cần khắc phục tình trạng truyền thụ kiến thức theo lối một chiều, tăng cường các phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm. Quá trình giảng dạy cần đẩy mạnh sử dụng phương pháp nghiên cứu tình huống, tọa đàm, thảo luận nhóm, seminar khoa học và mô phỏng các tình huống dân vận thường gặp ở đơn vị cơ sở. Đặc biệt, cần xây dựng hệ thống tình huống sát với thực tiễn hoạt động của quân đội hiện nay như vận động nhân dân tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân, giải quyết các vấn đề phát sinh trên địa bàn đóng quân, tham gia phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn hoặc xử lý các thông tin xấu độc trên mạng xã hội. Thông qua quá trình phân tích, xử lý tình huống và diễn tập thực hành, học viên từng bước hình thành tư duy, phương pháp và kỹ năng tiến hành công tác dân vận phù hợp với từng đối tượng, từng điều kiện cụ thể.
Bốn là, đẩy mạnh hoạt động thực tế, hành quân dã ngoại làm công tác dân vận và phối hợp với địa phương trong giáo dục, rèn luyện học viên.
Thực tiễn là môi trường trực tiếp hình thành và phát triển phương pháp dân vận của người cán bộ quân đội. Do đó, các nhà trường cần tăng cường tổ chức cho học viên tham gia các hoạt động thực tế, hành quân dã ngoại làm công tác dân vận tại các địa phương, nhất là địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn. Quá trình đó không chỉ giúp học viên hiểu rõ đời sống, phong tục, tập quán, tâm tư, nguyện vọng của nhân dân mà còn tạo điều kiện để rèn luyện kỹ năng giao tiếp, tuyên truyền, vận động và xử lý các tình huống thực tiễn. Cùng với đó, cần tăng cường phối hợp giữa nhà trường với cấp ủy, chính quyền, các tổ chức chính trị - xã hội ở địa phương nhằm xây dựng môi trường thực hành dân vận phong phú, tạo cơ hội cho học viên được trực tiếp tham gia các hoạt động giúp dân phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới, phòng chống thiên tai, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và thực hiện chính sách an sinh xã hội. Đây là điều kiện quan trọng để chuyển hóa tri thức dân vận thành năng lực thực tiễn của học viên.
Năm là, phát huy tính tích cực, chủ động tự bồi dưỡng phương pháp dân vận của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
Sự tác động của các chủ thể giáo dục chỉ phát huy hiệu quả khi được chuyển hóa thành nhu cầu tự học tập, tự rèn luyện của người học. Vì vậy, mỗi học viên cần nhận thức rõ công tác dân vận là một nội dung quan trọng trong hoạt động lãnh đạo, chỉ huy, quản lý bộ đội và thực hiện chức năng đội quân công tác của quân đội. Trên cơ sở đó, chủ động nghiên cứu quan điểm của Đảng, Nhà nước, các văn bản của quân đội về công tác dân vận; tích cực tham gia các hoạt động thực tiễn, các diễn đàn trao đổi học thuật, các cuộc thi tìm hiểu về công tác dân vận và phong trào thi đua “Dân vận khéo”. Đồng thời, thường xuyên rèn luyện kỹ năng giao tiếp, ứng xử, kỹ năng tuyên truyền, thuyết phục và khả năng nắm bắt tâm lý quần chúng. Quá trình tự học tập, tự rèn luyện phải gắn với việc xây dựng động cơ, trách nhiệm đúng đắn, hình thành phong cách công tác gần dân, trọng dân, hiểu dân và có trách nhiệm với nhân dân. Đây là yếu tố có ý nghĩa quyết định để học viên phát triển bền vững năng lực và phương pháp dân vận đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ sau khi tốt nghiệp ra trường.
4. Kết luận
Bồi dưỡng phương pháp dân vận cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở các nhà trường quân đội là nội dung quan trọng góp phần hình thành phẩm chất, năng lực công tác quần chúng của người sĩ quan tương lai. Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi công tác bồi dưỡng phương pháp dân vận phải không ngừng được đổi mới cả về nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, giúp học viên vận dụng hiệu quả các phương pháp dân vận vào thực tiễn công tác, củng cố mối quan hệ đoàn kết quân - dân, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3]. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
[4]. Nguyễn Văn Phương (2024), Biện pháp nâng cao chất lượng công tác dân vận ở đơn vị cơ sở trong quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, Tạp chí Quản lý nhà nước điện tử, ngày 08/8/2024.
IMPROVING MASS MOBILIZATION METHODS FOR CADETS UNDERGOING PLATOON-LEVEL OFFICER TRAINING IN MILITARY SCHOOLS TODAY
M.A. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education
Hanoi University of Science and Technology
Abstract: Mass mobilization is an important component of leadership, command, troop management, and the fulfillment of the working-army function of the Vietnam People's Army. For cadets undergoing platoon-level officer training in military schools, fostering mass mobilization methods plays a particularly important role in developing the qualities and competencies required for working with the people, thereby meeting the demands of military development, national defense consolidation, and national safeguarding in the new context.
Keywords: mass mobilization; mass mobilization methods; military cadets; platoon-level officers; military schools.
