TCGCVN - Trong kỷ nguyên mới, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đang đứng trước những yêu cầu cấp thiết và tương đối phức tạp. Tình hình thế giới, khu vực diễn biến khó lường do cạnh tranh chiến lược gay gắt và xung đột gia tăng. Ngoài các thách thức truyền thống liên quan đến bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, các nguy cơ phi truyền thống như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và khủng bố ngày càng đe dọa an ninh quốc gia. Trước bối cảnh đó, thanh niên quân đội cần được trang bị đầy đủ cả về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, khả năng thích ứng và phát huy vai trò xung kích để hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ được giao. Bài viết làm rõ đặc điểm và một số yêu cầu đặt ra đối với thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới
1. Mở đầu
Quân đội không chỉ là lực lượng nòng cốt bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, mà còn là lực lượng tiên phong trong ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống, tham gia tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời là công cụ sắc bén trong đối ngoại quốc phòng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để phát triển đất nước. Để hoàn thành sứ mệnh vẻ vang đó, việc xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, tiến thẳng lên hiện đại ở một số quân, binh chủng, đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc, trong đó, vai trò của thanh niên quân đội là vô cùng quan trọng. Thanh niên quân đội, với sức trẻ, trí tuệ, lòng nhiệt huyết, sự năng động, sáng tạo và khả năng tiếp cận nhanh chóng với khoa học công nghệ mới, chính là lực lượng xung kích, đi đầu trong việc nắm bắt, làm chủ vũ khí, trang bị kỹ thuật hiện đại, nghiên cứu, ứng dụng thành tựu của Cách mạng Công nghiệp 4.0 vào thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và các mặt công tác khác. Họ cũng là những người lính kiên trung trên mặt trận tư tưởng, vững vàng trước những luận điệu xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghị quyết 25-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước xác định: “Xây dựng thế hệ thanh niên thời kỳ mới có đạo đức, nhân cách, tri thức, sức khỏe, tư duy năng động và hành động sáng tạo; tiếp nối truyền thống hào hùng của Đảng và dân tộc, nêu cao lòng yêu nước, ý thức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa; không ngại khó khăn, gian khổ, tình nguyện vì cộng đồng; có trách nhiệm với gia đình, xã hội; có ý chí vươn lên trong học tập, lao động, lập thân, lập nghiệp” [1].
Nhận thức sâu sắc vai trò và tầm quan trọng đó, Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng luôn dành sự quan tâm đặc biệt, đề ra nhiều quan điểm, chủ trương, chính sách nhằm chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục và phát huy vai trò của thanh niên quân đội. Các nghị quyết, chỉ thị, chương trình hành động đều nhất quán khẳng định thanh niên là rường cột của nước nhà, là lực lượng kế tục trung thành sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc; trong quân đội, thanh niên là lực lượng cơ bản, trực tiếp thực hiện mọi nhiệm vụ. Chính vì vậy, việc tạo môi trường thuận lợi, có cơ chế, chính sách phù hợp để thanh niên quân đội rèn luyện, cống hiến và trưởng thành luôn được coi là nhiệm vụ chiến lược, thường xuyên. Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các cấp ủy, chỉ huy đơn vị tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác thanh niên, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của tổ chức Đoàn, tạo điều kiện để thanh niên phát huy tài năng, trí tuệ, xung kích vào những khâu yếu, việc khó, những nhiệm vụ mới, phức tạp.
Trước đòi hỏi thực tiễn, việc phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích của thanh niên quân đội là mệnh lệnh cấp bách, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng khẳng định: “Thanh niên ta tích cực xung phong cố gắng làm tròn nhiệm vụ đầu tàu trong mọi hoạt động kinh tế, văn hóa, quốc phòng, thực hiện khẩu hiệu đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên” [2]. Phát huy vai trò này là giải pháp then chốt để nâng cao sức mạnh chiến đấu của Quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, giữ vững hòa bình, ổn định, đồng thời đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đây là trách nhiệm, vinh dự và cơ hội để mỗi thanh niên quân đội khẳng định mình, xứng đáng là thế hệ tiếp nối truyền thống cha anh.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Đặc điểm của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới
Một là, thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới được tuyển chọn kỹ lưỡng, chặt chẽ về mọi mặt nên chất lượng khá đồng đều và trình độ học vấn ngày càng cao.
Thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới được sinh ra và lớn lên trong thời bình, được gia đình, nhà trường, xã hội quan tâm, chăm lo giáo dục nên có nhiều cơ hội để học tập, tiếp cận, lĩnh hội tri thức, nhất là tri thức về công nghệ thông tin. Trước khi vào học tập, rèn luyện, cống hiến trong môi trường Quân đội, họ đều phải trải qua các bước tuyển chọn kỹ lưỡng theo những tiêu chí chặt chẽ về lý lịch, phẩm chất chính trị, đạo đức, văn hóa, thể lực. Vì thế, trình độ học vấn của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới chất lượng khá đồng đều và ngày càng cao. Họ rất nhanh nhạy tiếp thu, có bản lĩnh, ý chí quyết tâm cao để vượt qua mọi khó khăn và giành lấy những đỉnh cao, làm chủ những vấn đề mới trong học tập, công tác, rèn luyện. Đây chính là những đặc điểm thuận lợi để thanh niên quân đội vươn lên thực hiện mục tiêu, lý tưởng, hoài bão và hướng tới các giá trị tốt đẹp của xã hội, của thời đại Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, góp phần xứng đáng là những chủ nhân tương lai của đất nước trong kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Hai là, thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới có tuổi đời còn trẻ, có sức khỏe, nhiệt huyết, năng động, nhạy bén và sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ cũng như trong cuộc sống.
Hoạt động quân sự có tính đặc thù, đòi hỏi mỗi quân nhân không chỉ có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức mà phải có sức khỏe tốt, ý chí quyết tâm cao và tinh thần dám đổi mới, sáng tạo, dám đương đầu với khó khăn, thử thách vì lợi ích chung. Thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới có tuổi đời từ 18 đến 30 tuổi. Ở độ tuổi này, họ đang phát triển và ngày càng hoàn thiện về thể chất, tâm sinh lý nên có sức khỏe, nhiệt tình, sôi nổi trong thực hiện nhiệm vụ, năng động, nhạy bén, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ của đơn vị và các hoạt động phong trào cách mạng. Ngoài ra, hầu hết thanh niên quân đội hiện nay được sinh ra và lớn lên trong điều kiện đất nước ta đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển công nghệ thông tin. Đó chính là những nhân tố ngoại lực thúc đẩy họ muốn xung kích tiên phong đi đầu để khám phá, sáng tạo, khẳng định trí tuệ, năng lực của mình trước tập thể và muốn được tập thể ghi nhận, nhất là đối với những nhiệm vụ mới, nhiệm vụ khó khăn đòi hỏi có trình độ, tư duy, sáng tạo, đột phá cao trong kỷ nguyên mới.
Ba là, thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới chiếm tỷ lệ khá cao trong thanh niên Việt Nam và đang trực tiếp công tác, học tập, rèn luyện ở các đơn vị cơ sở, nhà trường quân đội.
Thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới là bộ phận ưu tú, chiếm tỷ lệ khá cao trong thanh niên Việt Nam. Họ vừa là nguồn nhân lực kế cận rất quan trọng đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, vừa là lực lượng tiên phong đi đầu cùng với tuổi trẻ cả nước nắm bắt cơ hội và thực hiện thắng lợi sứ mệnh của tuổi trẻ trong kỷ nguyên mới. Thực tiễn, trong các giai đoạn cách mạng, nhất là trước những bước ngoặt lịch sử, thanh niên quân đội luôn là lực lượng ưu tú của thanh niên Việt Nam; phát huy tốt vai trò nòng cốt, xung kích, đi đầu trong các phòng trào của thanh niên cả nước. Đặc điểm nổi bật so với các bộ phận thanh niên khác, thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới là những người đang trực tiếp công tác, học tập, rèn luyện ở các đơn vị và nhà trường quân đội. Ở môi trường đặc thù của quân đội, phẩm chất, năng lực, trình độ của họ không những được nuôi dưỡng bởi truyền thống vẻ vang Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng mà còn được rèn luyện, phát triển bởi sự quản lý, chỉ bảo, hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các tổ chức, lực lượng, trực tiếp là đội ngũ cán bộ quản lý, chỉ huy và đồng chí đồng đội trong đơn vị.
Bốn là, thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới có vốn sống, trải nghiệm còn chưa nhiều và có sự đa dạng về đối tượng.
Ở độ tuổi từ 18 đến 30 tuổi, những phẩm chất xã hội quan trọng như chính trị, đạo đức, niềm tin, lý tưởng, xu hướng nghề nghiệp, sự định hướng giá trị và hoạt động... của thanh niên quân đội tuy đã được hình thành và bước đầu có sự phát triển, nhưng độ vững chắc và tính sâu sắc còn hạn chế. Bên cạnh sự mạnh dạn, năng động, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám đổi mới, sáng tạo là sự biểu hiện của tính bồng bột, thiếu kinh nghiệm do chưa trải nghiệm nhiều trong thực tiễn, vốn sống và kinh nghiệm hoạt động xã hội còn ít. Bên cạnh đó, thanh niên quân đội được tuyển chọn từ những thanh niên ở các địa phương cả vùng núi, vùng đồng bằng, vùng trung du và vùng đô thị nên khá đa dạng về thành phần xuất thân, quê quán, văn hóa, lối sống vùng miền, trình độ văn hóa. Trong khi đó, với đặc trưng của kỷ nguyên mới là mọi hoạt động thực hiện trên môi trường số (môi trường ảo) nên việc nhìn nhận, đánh giá những hoạt động đó thường rất khó khăn, phức tạp, nhất là những tiêu cực từ công nghệ số. Vì vậy, ở lứa tuổi này, thanh niên quân đội sẽ rất khó khăn trong việc đánh giá, lựa chọn các giá trị xã hội của thời đại số. Họ dễ nhìn nhận, đánh giá các vấn đề đó xuất phát từ cảm hứng, mang tính chủ quan, phiến diện; khi gặp khó khăn, phức tạp, nhất là tác động tiêu cực từ công nghệ số dễ bi quan, chán nản...; khi thuận lợi, thành công dễ chủ quan, tự kiêu.
2.2. Yêu cầu đặt ra đối với thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới
Một là, bản lĩnh chính trị phải tuyệt đối trung thành, kiên định và nhạy bén.
Đây là yêu cầu hàng đầu, có ý nghĩa rất quan trọng, trực tiếp quyết định chất lượng và kết quả thực hiện nhiệm vụ của thanh niên quân đội. Trong thế giới đầy biến động, với sự chống phá tinh vi của các thế lực thù địch trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, đặc biệt là trên không gian mạng, thanh niên quân đội phải là những chiến sĩ tiên phong, có bản lĩnh chính trị vững vàng tuyệt đối. Điều này đòi hỏi họ phải được trang bị sâu sắc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối đổi mới của Đảng; tin tưởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà dân tộc đã lựa chọn. Sự kiên định này phải được thể hiện bằng nhận thức đúng đắn, thái độ rõ ràng và hành động cụ thể, không mơ hồ, dao động trước bất kỳ luận điệu xuyên tạc, kích động nào. Tính nhạy bén chính trị giúp thanh niên quân đội sớm nhận diện “diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, các biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống để chủ động đấu tranh, phòng ngừa. Họ phải là những “pháo đài” tư tưởng vững chắc, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, góp phần giữ vững sự ổn định chính trị - xã hội của đất nước.
Hai là, phải có trí tuệ, năng lực chuyên môn quân sự và làm chủ khoa học công nghệ hiện đại.
Cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang làm thay đổi sâu sắc phương thức tiến hành chiến tranh và các hoạt động quân sự. Vũ khí, trang bị kỹ thuật ngày càng thông minh, hiện đại, đòi hỏi người sử dụng phải có trình độ tri thức cao, năng lực tư duy sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ. Thanh niên quân đội phải là lực lượng đi đầu trong học tập, nghiên cứu, nắm bắt và ứng dụng những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật quân sự. Điều này bao gồm việc thành thạo các loại vũ khí, khí tài hiện có và sẵn sàng tiếp thu, làm chủ các loại vũ khí, trang bị thế hệ mới, công nghệ cao, đặc biệt là trong các lĩnh vực tác chiến không gian mạng, tác chiến điện tử, tự động hóa chỉ huy. Họ cần tích cực tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, góp phần nâng cao hiệu quả huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và các mặt công tác khác. Trình độ ngoại ngữ, tin học cũng trở thành yêu cầu thiết yếu để tiếp cận thông tin, tri thức mới và tham gia hiệu quả vào các hoạt động đối ngoại quốc phòng, gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.
Ba là, phải có thể chất cường tráng, ý chí chiến đấu cao và tinh thần kỷ luật tự giác, nghiêm minh.
Nhiệm vụ quân sự luôn đòi hỏi sức khỏe dẻo dai, bền bỉ để chịu đựng được những điều kiện khắc nghiệt của huấn luyện, chiến đấu và công tác. Thanh niên quân đội phải tích cực rèn luyện thể lực, nâng cao sức chịu đựng, đáp ứng yêu cầu của các nhiệm vụ đột xuất, phức tạp. Bên cạnh đó, ý chí chiến đấu “quyết chiến, quyết thắng”, tinh thần “dám đánh, biết đánh và đánh thắng” mọi kẻ thù là phẩm chất không thể thiếu. Ý chí này được tôi luyện qua quá trình học tập, rèn luyện thường xuyên, qua việc đối mặt và vượt qua khó khăn, thử thách. Kỷ luật là sức mạnh của quân đội. Thanh niên quân đội phải là những người gương mẫu trong chấp hành mệnh lệnh, điều lệnh, điều lệ, các quy định của đơn vị, xây dựng ý thức tự giác, nghiêm minh, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp, sự chính quy, thống nhất của toàn quân.
Bốn là, phải có phẩm chất đạo đức cách mạng và năng lực thích ứng, thực hiện đa dạng các nhiệm vụ, đặc biệt là ứng phó với thách thức an ninh phi truyền thống.
Thanh niên quân đội phải là tấm gương sáng về đạo đức, lối sống, kế thừa và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong thời kỳ mới: Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; có lối sống giản dị, trong sạch, lành mạnh; tránh xa các tệ nạn xã hội, những biểu hiện tiêu cực. Họ cần xây dựng mối quan hệ đoàn kết, thương yêu đồng chí, đồng đội, kính trọng nhân dân, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, thanh niên quân đội cũng cần có tinh thần quốc tế trong sáng, sẵn sàng tham gia vào các hoạt động hợp tác quốc phòng, gìn giữ hòa bình khu vực và thế giới, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Quân đội nhân dân Việt Nam và đất nước trên trường quốc tế. Bên cạnh nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu bảo vệ chủ quyền lãnh thổ truyền thống, quân đội ngày nay còn phải đảm đương nhiều nhiệm vụ mới, phức tạp liên quan đến an ninh phi truyền thống. Thanh niên quân đội cần được trang bị kiến thức, kỹ năng để tham gia hiệu quả vào công tác phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống dịch bệnh (như đại dịch Covid-19 vừa qua), chống khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt, khả năng thích ứng nhanh với các tình huống biến đổi, sự phối hợp hiệp đồng chặt chẽ với các lực lượng khác và tinh thần sẵn sàng dấn thân vì cộng đồng.
Năm là, phải có khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo và năng lực tự học, tự rèn luyện suốt đời.
Kỷ nguyên mới đòi hỏi mỗi cá nhân phải không ngừng vận động, phát triển. Thanh niên quân đội cần nuôi dưỡng khát vọng cống hiến mãnh liệt cho sự nghiệp xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc và phát triển đất nước. Họ phải là những người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, không ngại khó khăn, thử thách, luôn tìm tòi, đổi mới, sáng tạo trong mọi nhiệm vụ được giao. Năng lực tự học, tự rèn luyện là chìa khóa để thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của tri thức và công nghệ. Mỗi thanh niên quân đội phải xây dựng cho mình ý thức học tập suốt đời, không ngừng trau dồi kiến thức, kỹ năng, hoàn thiện bản thân để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ.
Những yêu cầu đặt ra đối với thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới là hết sức toàn diện và sâu sắc. Đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là vinh dự, là cơ hội để thanh niên quân đội khẳng định mình, tiếp nối xứng đáng truyền thống vẻ vang của các thế hệ cha anh, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, đưa đất nước vươn mình mạnh mẽ, sánh vai cùng các cường quốc năm châu.
3. Kết luận
Trong kỷ nguyên mới, thanh niên quân đội đóng vai trò nòng cốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trước yêu cầu ngày càng cao về bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và khả năng thích ứng với diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, khu vực cùng các thách thức an ninh phi truyền thống, thanh niên quân đội cần kiên định tư tưởng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước, làm chủ tri thức khoa học - kỹ thuật hiện đại, thành thạo vũ khí công nghệ cao, có thể chất mạnh mẽ, kỷ luật nghiêm minh và tinh thần xung kích trên mọi mặt trận. Phát huy truyền thống Quân đội anh hùng, mỗi cán bộ, chiến sĩ trẻ phải không ngừng học tập, rèn luyện, sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, đưa đất nước sánh ngang với các cường quốc năm châu.
Tài liệu tham khảo:
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Văn kiện Đảng về công tác thanh niên, Nhà xuất bản Thanh niên, Hà Nội, tr.113.
2. Tô Lâm (2024), “Một số nội dung cơ bản về kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; những định hướng chiến lược đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 01/11/2024.
3.Hồ Chí Minh (1964), “Báo cáo tại hội nghị chính trị đặc biệt”, Hồ Chí Minh toàn tập, tập 14, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.276.
