TCGCVN - Sáng 13/8/2025, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đã trình bày dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục. Một trong những điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là đề xuất bỏ bằng tốt nghiệp trung học cơ sở (THCS) và giao quyền cấp bằng tốt nghiệp trung học phổ thông (THPT) cho hiệu trưởng các trường phổ thông.
Theo đề xuất, từ sau khi hoàn thành chương trình THCS, học sinh sẽ không còn nhận bằng tốt nghiệp như hiện nay. Thay vào đó, các em sẽ được xác nhận hoàn thành chương trình học do hiệu trưởng hoặc người đứng đầu cơ sở giáo dục xác nhận. Giấy xác nhận này sẽ thay thế bằng tốt nghiệp THCS trong các thủ tục hành chính liên quan.
Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết, đây là xu hướng đã được áp dụng rộng rãi ở nhiều quốc gia phát triển như Mỹ, Canada, Anh, Australia, Phần Lan… Ở các nước này, hệ thống giáo dục cơ bản không tổ chức cấp bằng tốt nghiệp ở bậc trung học cơ sở, mà chỉ yêu cầu nhà trường xác nhận học sinh đã hoàn thành chương trình. Điều này vừa giảm bớt thủ tục, vừa nhấn mạnh tính liên thông trong hệ thống giáo dục, tránh tạo ra những “ngưỡng” không cần thiết.
Việc bỏ bằng tốt nghiệp THCS cũng được cho là sẽ đơn giản hóa quy trình quản lý, tiết kiệm thời gian và kinh phí in ấn, cấp phát, đồng thời giảm gánh nặng cho các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý.
Đối với bậc THPT, dự thảo luật đề xuất chuyển thẩm quyền cấp bằng tốt nghiệp từ Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo sang hiệu trưởng các trường THPT.
Theo Bộ GDĐT, điều này sẽ giúp tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở giáo dục; đồng thời giảm khối lượng công việc hành chính cho các Sở Giáo dục và Đào tạo. Hiệu trưởng, với vai trò là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng đào tạo tại trường, sẽ là người trực tiếp cấp bằng cho học sinh của mình sau khi các em hoàn thành đầy đủ yêu cầu tốt nghiệp.
Mô hình này cũng tương tự với cách quản lý ở nhiều quốc gia, nơi giấy chứng nhận hoặc bằng tốt nghiệp được cấp trực tiếp bởi cơ sở giáo dục, thay vì thông qua cơ quan quản lý cấp tỉnh.
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn
Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn nhấn mạnh, mục tiêu của đề xuất là cải cách thủ tục hành chính, loại bỏ những khâu trung gian không cần thiết, và hướng tới một hệ thống quản lý giáo dục tinh gọn hơn. Đồng thời, đây cũng là bước tiến nhằm hội nhập với thông lệ quốc tế, khuyến khích sự linh hoạt và trao quyền mạnh hơn cho các nhà trường.
Việc giao quyền cấp bằng cho hiệu trưởng không chỉ là vấn đề thủ tục, mà còn thể hiện sự tin tưởng của Nhà nước đối với đội ngũ quản lý giáo dục, qua đó khuyến khích tinh thần trách nhiệm và nâng cao vai trò của các cơ sở giáo dục phổ thông.
Mặc dù đề xuất nhận được sự quan tâm và đồng thuận về mặt chủ trương, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội – cơ quan thẩm tra dự án luật – cho rằng cần cân nhắc kỹ.
Theo cơ quan thẩm tra, bằng tốt nghiệp THCS hiện nay vẫn đang đóng vai trò quan trọng trong công tác phân luồng học sinh sau bậc THCS. Đây là căn cứ để xác định đối tượng học tiếp lên lớp 10 THPT hoặc chuyển sang các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung cấp. Nếu bỏ bằng tốt nghiệp, cần có cơ chế thay thế rõ ràng để đảm bảo việc phân luồng diễn ra minh bạch, hiệu quả và không gây xáo trộn cho học sinh, phụ huynh cũng như các cơ sở đào tạo.
Ngoài ra, việc giao quyền cấp bằng tốt nghiệp THPT cho hiệu trưởng cũng cần tính toán tới yếu tố kiểm soát chất lượng, tránh tình trạng tiêu chuẩn cấp bằng thiếu đồng nhất giữa các địa phương hoặc giữa các trường.
Hiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đang tiếp tục được lấy ý kiến từ các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và nhân dân. Sau khi tổng hợp và chỉnh lý, dự thảo sẽ được trình Quốc hội xem xét, thảo luận và quyết định tại kỳ họp tới.
Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những thay đổi đáng kể trong công tác quản lý văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục phổ thông Việt Nam. Sự thay đổi này không chỉ nhằm giảm bớt gánh nặng hành chính, mà còn mở ra hướng quản lý hiện đại, tin tưởng hơn vào năng lực và trách nhiệm của từng cơ sở giáo dục.
Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả, Bộ GD&ĐT và các cơ quan chức năng sẽ cần xây dựng quy trình kiểm soát chất lượng thống nhất, đồng thời ban hành cơ chế phối hợp phân luồng học sinh thay thế vai trò hiện tại của bằng tốt nghiệp THCS.
Việc cải cách này, nếu thực hiện thận trọng và đồng bộ, hứa hẹn sẽ góp phần nâng cao tính linh hoạt của hệ thống giáo dục, tạo điều kiện cho học sinh phát triển theo năng lực và nguyện vọng, đồng thời phù hợp với xu thế hội nhập toàn cầu.
