Nhắc đến đạo đức, đạo đức dân tộc không thể không nhắc đến tư tưởng đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là hiện thân tiêu biểu cho những giá trị đạo đức tốt đẹp của dân tộc và của Đảng ta. Đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là niềm tin, sự cổ vũ, sự định hướng, là chuẩn mực mà mỗi cán bộ, đảng viên trong đó có cán bộ, chiến sĩ trong Quân đội phải học tập, rèn luyện, phấn đấu noi theo đạo đức “Bộ đội Cụ Hồ”. Đạo đức cách mạng của quân đội là “Trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì CNXH. Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng” [3].
Giáo dục đạo đức cách mạng cho học viên quân đội là một quá trình liên tục, tích cực, đồng thời quá trình đó cần phải đi liền với xây dựng phẩm chất đạo đức. Học viên quân đội là những học viên cần rèn luyện về phẩm chất đạo đức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, và hình thành quan điểm quần chúng đúng đắn, xây dựng thái độ lễ phép với Nhân dân, tận tâm đối với công việc.
Công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho học viên quân đội được quy định và tạo thành bởi nhiều yếu tố, cũng như tuân thủ theo những quy định, nguyên tắc cụ thể. Mỗi yếu tố tác động lại sẽ có vai trò, vị trí khác nhau; có những yếu tố tác động trực tiếp, nhưng cũng có yếu tố tác động gián tiếp, có yếu tố tham gia tác động xuyên suốt quá trình hoặc từng giai đoạn.
Cần phải xác định đây là quá trình giáo dục liên tục từ cơ bản, đến nâng cao nhận thức, qua đó hình thành quan điểm và rèn luyện thói quen, hành vi đạo đức tốt đẹp. Đó là một quá trình tích lũy dần những giá trị đạo đức cá nhân của cán bộ đảng viên, từ đó nhận thức được vị trí, vai trò của mình trong nhiệm vụ chung của lực lượng, nhiệm vụ của nghề nghiệp. Đồng thời, đây cũng là quá trình mà đội ngũ học viên trường quân đội có thể tiếp nhận, tích lũy những nhân tố tích cực, loại bỏ những nhân tố tiêu cực, từ đó có thể nâng cao nhận thức, sự hiểu biết về đạo đức cách mạng, đồng thời từng bước xây dựng được tình cảm, niềm tin, thái độ và nâng dần trình độ, hành vi đạo đức cách mạng của mình.
Có thể thấy rằng, quá trình giáo dục đạo đức cách mạng cho học viên quân đội là quá trình tổ chức các hoạt động giáo dục bằng nhiều hình thức, con đường, biện pháp khác nhau nhằm giúp nâng cao nhận thức, hình thành niềm tin và đặc biệt là thái độ, tình cảm, hành vi tốt đẹp với những chuẩn mực đạo đức cách mạng cho cho học viên quân đội. Từ đó hình thành quan điểm đúng, rõ ràng về đạo đức cách mạng phù hợp với mục tiêu, phù hợp với nhân cách của học viên quân đội nói riêng, chiến sĩ quân đội nói chung, đáp ứng yêu cầu công tác thực tiễn của ngành quân đội trong thời kỳ hiện nay.
Bên cạnh những mặt tích cực, phẩm chất, đạo đức của cán bộ, chiến sĩ còn những hạn chế, tiêu cực: một bộ phận cán bộ, chiến sĩ thiếu tinh thần trách nhiệm, suy thoái về đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật kém, lạm dụng chức vụ, quyền hạn được giao, có những trường hợp nghiêm trọng đã phải đưa ra xử lý trước pháp luật, làm giảm độ tin cậy của nhân dân…
Để góp phần khắc phục tình trạng xuống cấp về đạo đức cách mạng trong một bộ phận cán bộ, chiến sĩ, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, chiến sĩ, trước hết cần tập trung làm tốt công tác bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng khi còn là học viên được đào tạo tại các nhà trường Quân đội - nơi đào tạo ra những người sĩ quan Quân đội tương lai.
Đối với học viên các nhà trường Quân đội, đạo đức cách mạng có vai trò rất quan trọng, luôn gắn liền với cuộc sống và sự nghiệp của họ, là cơ sở nền tảng để người học viên phát huy tốt vai trò, trách nhiệm và nâng cao hiệu quả công việc sau khi ra trường. Vì vậy, giáo dục đạo đức cách mạng cho người sĩ quan quân đội tương lai ngay từ khi đào tạo tại các nhà trường Quân đội là một nội dung đặc biệt quan trọng, thường xuyên và cấp bách hiện nay.
Quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm của Đảng về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới; xuất phát từ mục tiêu, yêu cầu đào tạo của các nhà trường Quân đội hiện nay. Những năm qua, các nhà trường Quân đội đã đặc biệt coi trọng bồi dưỡng, giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ học viên; coi đây là một nội dung, tiêu chí rất quan trọng, trực tiếp góp phần hình thành và phát triển phẩm chất, nhân cách của người sĩ quan Quân đội. Do đó, bồi dưỡng, phát triển giá trị đạo đức của học viên sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng. Đối với các nhà trường quân đội, nhiệm vụ phát triển giá trị đạo đức của học viên và nhất là đạo đức cách mạng là một nội dung cơ bản của mục tiêu giáo dục, đào tạo. Nó được xác định là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng giáo dục, đồng thời còn là sự định hướng cho hoạt động của các lực lượng tham gia vào quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo. Bản thân học viên quân đội, việc phát triển giá trị đạo đức nhằm trực tiếp bồi dưỡng và nâng cao nhận thức của học viên, đồng thời nó cũng là tiêu chí đánh giá được chuẩn mực đạo đức của người quân nhân cách mạng, là cơ sở, điều kiện để nâng cao phẩm chất chính trị, trình độ, năng lực chuyên môn của họ. Như vậy, nhiệm vụ phát triển giá trị đạo đức cách mạng cho đội ngũ học viên quân đội vừa là một đòi hỏi tất yếu của quá trình giáo dục, đào tạo lại vừa là vấn đề có ý nghĩa nội sinh, nhằm thúc đẩy sự hoàn thiện nhân cách "Bộ đội Cụ Hồ" của học viên quân đội, đáp ứng được những mục tiêu, yêu cầu của quá trình đào tạo cũng như yêu cầu mới của sự nghiệp cách mạng.
Trong thời gian tới, để làm tốt công tác giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ học viên quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay, cần tập trung làm tốt một số nhiệm vụ sau:
Phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, và chính ủy, chính trị viên, người chỉ huy
Cấp ủy, tổ chức đảng các cấp trong các nhà trường quân đội cần tăng cường quán triệt, tuyên truyền, giáo dục làm cho các tổ chức, các lực lượng nhận thức rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng và sự cần thiết phải tăng cường bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho học viên; nắm vững quan điểm, nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương và chỉ thị, hướng dẫn của Bộ Quốc phòng về giáo dục, đào tạo nói chung, bồi dưỡng, giáo dục đạo đức nói riêng, trong đó có giáo dục đạo đức cách mạngcho học viên; phát huy vai trò, trách nhiệm của các tổ chức, các lực lượng trong quá trình bồi dưỡng giáo dục đạo đức cách mạngcho học viên; thông qua thực hiện tốt một số hình thức, biện pháp chủ yếu như: hội nghị, sinh hoạt, giao ban, giao nhiệm vụ và thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức tiến hành giáo dục, đào tạo; sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm, thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo.
Tiếp tục đổi mới phong cách lãnh đạo, phương pháp, tác phong công tác theo hướng đồng bộ, khoa học, hiệu quả, vì mục tiêu, nhiệm vụ chung của Nhà trường. Phát huy dân chủ, trí tuệ của tập thể cấp ủy, tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của cán bộ chủ trì lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, khoa, đơn vị trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ; coi trọng nói đi đôi với làm, phát huy vai trò nêu gương, tác phong sâu sát, cụ thể, gắn với kiểm tra, giám sát chặt chẽ các hoạt động của đơn vị; thực hiện tốt phương châm “trên làm gương mẫu mực, dưới tích cực làm theo”. Giải quyết tốt mối quan hệ công tác, nhất là mối quan hệ giữa lãnh đạo với quản lý, chỉ huy; giữa tập thể và cá nhân trên cơ sở nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt Đảng. Kiên quyết đấu tranh ngăn ngừa và xử lý nghiêm các biểu hiện quan liêu, mất dân chủ, dân chủ hình thức, độc đoán, gia trưởng, quân phiệt và “bệnh thành tích”.
Ngày nay, giáo dục không chỉ có mục đích đem lại cho người học tri thức mà quan trọng hơn là trang bị cho họ phương pháp học tập, phát triển tư duy sáng tạo, biết độc lập suy nghĩ, biết phát hiện và giải quyết vấn đề, phát triển các kỹ năng xã hội, v.v. nhằm hướng tới mục tiêu của việc học là: “Học để biết”, “Học để làm”, “Học để chung sống với nhau”, “Học để làm người” [1]. Để đạt được các mục tiêu trên, công tác đào tạo ở các trường đào tạo sĩ quan phải đổi mới toàn diện, trong đó chú trọng đổi mới cách dạy và cách học theo hướng vừa trang bị kiến thức, vừa xây dựng động cơ học tập vì những ý nghĩa xã hội cao cả, “vừa dạy chữ, vừa dạy người”, khắc phục tính thụ động, đơn giản một chiều trong dạy, học; phát huy tính tích cực của cả người dạy, người học, của các cơ quan chức năng cũng như đội ngũ cán bộ quản lý trong nghiên cứu, tìm tòi đổi mới nội dung, hình thức, biện pháp xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội.
Những giá trị và năng lực trên đây của người sĩ quan được phát triển bằng nhiều con đường khác nhau, nhưng con đường ngắn nhất và hiệu quả nhất là quá trình đào tạo tại các trường sĩ quan quân đội, trong đó việc xây dựng động cơ học tập đúng đắn cho người học giữ vai trò quan trọng trong quá trình dạy, học. Mỗi giáo viên, học viên, cơ quan chức năng, cán bộ quản lý cần phải nhận thức một cách đúng đắn vấn đề này, từ đó xác định rõ trách nhiệm của bản thân những chủ thể trong việc xây dựng động cơ học tập của học viên ở các trường đào tạo Sĩ quan quân đội hiện nay. Việc nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể sẽ có tác dụng thống nhất về mặt nhận thức, nâng cao trách nhiệm trên cơ sở đó tạo nên sức mạnh tổng hợp của các lực lượng trong việc xây dựng động cơ học tập của học viên.
Quân đội nhân dân – một quân đội mang bản chất giai cấp công nhân, được Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịnh Hồ Chí Minh trực tiếp tổ chức và lãnh đạo, có truyền thống vẻ vang, nhưng vẫn rất cần thiết phải có một hệ thống chế độ, chính sách riêng đối với nó, đặc biệt với đội ngũ nòng cốt để tạo điều kiện hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ được giao.
Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức giáo dục đạo đức cách mạng tại đơn vị
Tiếp tục quán triệt, thực hiện có hiệu quả Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI) “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”; Chiến lược, đề án phát triển giáo dục - đào tạo trong Quân đội; Chỉ thị số 89/CT-BQP ngày 09/11/2016 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ. Vận dụng sáng tạo các quan điểm, mục tiêu, nguyên tắc, phương châm, mối kết hợp và yêu cầu, giải pháp nâng cao chất lượng huấn luyện, giáo dục - đào tạo. Kết hợp công tác giáo dục - đào tạo với giáo dục chính trị và rèn luyện thể lực cho học viên, nâng cao bản lĩnh, quyết tâm và khả năng cơ động trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Chủ động nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống quy chế, quy định về giáo dục - đào tạo; kịp thời điều chỉnh, đổi mới quy trình, nội dung, chương trình đào tạo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, phù hợp với từng đối tượng, sát thực tế huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu ở đơn vị. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành và phục vụ huấn luyện theo hướng “Cơ bản, hệ thống, thống nhất, chuyên sâu, tập trung, đồng bộ, khoa học, hiệu quả, không chồng chéo”.
Tiếp tục đổi mới, tổ chức tốt việc bồi dưỡng, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, năng lực của đội ngũ cán bộ giáo dục đạo đức cách mạng cho học viên tại đơn vị
Xác định đây là nhiệm vụ cơ bản xuyên suốt, có ý nghĩa quyết định và là cơ sở để thực hiện các giải pháp khác nhằm tăng cường bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho học viên ở các nhà trường Quân đội có hiệu quả. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi bị sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được” [4]. Bồi dưỡng đạo đức cách mạng là một nội dung quan trọng trong quá trình đào tạo, có liên quan đến trách nhiệm của nhiều tổ chức, nhiều lực lượng trong các nhà trường Quân đội; cho nên, cần phải có sự thống nhất về nhận thức, đề cao trách nhiệm của các tổ chức, các lực lượng thì kết quả mới đạt được hiệu quả như mong muốn.
Tích cực tuyên truyền về công tác tuyển sinh, hướng nghiệp; làm tốt công tác bồi dưỡng, tạo nguồn tuyển sinh sau đại học, sẵn sàng thực hiện tốt chủ trương về tự chủ tuyển sinh đại học và huấn luyện giai đoạn 1; quản lý chặt chẽ việc cấp phát văn bằng, chứng chỉ. Kết hợp huấn luyện chính khóa với tổ chức các hoạt động ngoại khóa để bồi dưỡng, rèn luyện học viên, chú trọng rèn luyện phẩm chất, nâng cao trình độ kỹ, chiến thuật, ngoại ngữ, CNTT, thể lực, kỹ năng tiến hành công tác đảng, công tác chính trị cho học viên sát với yêu cầu thực tế.
Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo giữ vững và nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học. Chủ động tham mưu, đề xuất mở thêm mã ngành, tăng chỉ tiêu đào tạo; tiếp tục sửa đổi, bổ sung kế hoạch đề bài một số môn học; nâng cao chất lượng bài giảng chuyên đề, luận văn thạc sĩ. Tiếp tục chỉ đạo tiến hành chặt chẽ, đảm bảo chất lượng tự đánh giá tại các cơ sở giáo dục và tự đánh giá chương trình đào tạo; xây dựng và công bố chuẩn đầu ra. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát các hoạt động dạy, học; thường xuyên đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng hệ thống ngân hàng câu hỏi, đề thi, đáp án theo hướng mở; tăng cường chấm phúc tra và lấy ý kiến phản hồi từ người học; kiên quyết khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục - đào tạo.
Tiếp tục quan tâm đầu tư về nguồn lực, bảo đảm cơ sở vật chất kỹ thuật nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cách mạngcho học viên
Xây dựng động cơ học tập của người học đòi hỏi phải giải quyết đồng bộ nhiều khâu, nhiều vấn đề, trong đó đảm bảo tốt các điều kiện học tập, chăm lo đời sống vật chất, tinh thần của học viên trong quá trình đào tạo cũng có liên quan chặt chẽ tới sự hình thành, phát triển, củng cố hiện tượng này. Quá trình dạy học ở các nhà trường quân đội, các yếu tố bảo đảm như nguồn tài chính, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật, nâng cấp trang thiết bị phục vụ hoạt động dạy học và quản lý…là điều kiện không thể thiếu của quá trình này. Chúng cũng góp phần tác động tới sự hình thành, phát triển động cơ học tập của người học.
Từ quan điểm coi giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong những nguồn lực quan trọng của sự phát triển đất nước, thời gian qua, Đảng, Nhà nước đã có sự quan tâm thoả đáng tới giáo dục đào tạo nói chung, trong đó có giáo dục đào tạo trong các nhà trường quân đội, đảm bảo ngày càng tốt hơn các điều kiện cho dạy và học. Tuy nhiên, hiện nay ngân sách dành cho giáo dục đào tạo quân sự mặc dù đã được ưu tiên song vẫn còn thấp so với yêu cầu. Nhiều nhà trường quân đội, công tác giáo dục đào tạo chỉ dựa vào một nguồn tài chính duy nhất là ngân sách Nhà nước do Bộ Quốc phòng cấp, ngoài ra không có một nguồn thu nào khác. Đa số các trường đào tạo sĩ quan quân đội chưa có điều kiện “xã hội hoá giáo dục đào tạo”, quan hệ với các nhà trường, tổ chức cá nhân trong và ngoài nước còn nhiều hạn chế nên không thể thu hút được các nguồn tài chính, đầu tư từ bên ngoài.
Do khả năng bảo đảm của ngân sách là có hạn, việc đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật, nâng cấp trang thiết bị, phương tiện dạy học, đảm bảo các điều kiện vật chất, tinh thần còn khá eo hẹp, mới chỉ thực hiện được từng phần, từng bước. Nhiều nhà trường vẫn phải sử dụng các hệ thống giảng đường, khu làm việc, sinh hoạt cũ kĩ, chật chội, xuống cấp, trang thiết bị, phương tiện nghèo nàn, lạc hậu. Nhiều trang thiết bị, phương tiện phục vụ dạy học lẽ ra phải đi trước đơn vị lại lạc hậu hơn đơn vị. Những nhà trường được đầu tư, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật do nguồn đầu tư hạn chế nên thời gian thi công kéo dài, trang thiết bị chắp vá, thiếu đồng bộ. Công tác bảo đảm cho hoạt động giáo dục đào tạo quân sự nói chung chưa đồng bộ, chưa sát với nhiệm vụ thực tế của từng nhà trường, có trường, chỉ tiêu số lượng đào tạo hàng năm thường vượt quá khả năng đảm bảo, dẫn tới tình trạng quá tải, gây khó khăn cho các mặt hoạt động của nhà trường. Chủ trương huy động tiềm lực kinh tế, khoa học, công nghệ của Nhà nước phục vụ quốc phòng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo quân sự chưa được thực hiện tốt. Cơ chế phối hợp giữa giáo dục đào tạo dân sự với giáo dục đào tạo quân sự còn lỏng lẻo, hiệu quả liên kết, liên thông còn thấp.
Để góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo trong các nhà trường quân đội, tạo điều kiện tốt hơn cho các hoạt động dạy và học, tạo động lực thúc đẩy người học yên tâm và gắn bó với các mặt hoạt động, yên tâm với hướng đi đã chọn cần tăng cường đảm bảo tốt hơn nữa các điều kiện cả về vật chất và tinh thần cho người học. Tập trung huy động mọi nỗ lực, cố gắng của các lực lượng sư phạm trong nhà trường và sự hỗ trợ của các lực lượng khác để đảm bảo ngày càng tốt hơn điều kiện học tập, sinh hoạt cho học viên.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Cuốn sách này vốn là một bản báo cáo khoa học của Ủy ban quốc tế về Giáo dục thế kỷ XXI thuộc UNESCO, do 15 thành viên từ 15 nước trên thế giới soạn thảo (ông Jacques Delos, nguyên Chủ tịch Hội đồng châu Âu (1985-1995) đứng đầu)
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương (khóa XI)
3. Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Hà Nội, 2011, t. 5 tr.252-253.
4. Hồ Chí Minh: Toàn tập, t.6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 360, 208.
