HƯỚNG DẪN HỌC VIÊN ỨNG DỤNG TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀO THỰC HÀNH GIẢNG BÀI CHÍNH TRỊ - NHỮNG YÊU CẦU ĐẶT RA ĐỐI VỚI GIẢNG VIÊN VÀ HỌC VIÊN Ở TRƯỜNG SĨ QUAN CHÍNH TRỊ

Nguyễn Hoàng Quân
Tiểu đoàn 9, Trường Sĩ quan Chính trị

Email: [email protected]

Tóm tắt: Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, đào tạo nói chung và giáo dục quân sự nói riêng. Trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong hoạt động dạy học, nghiên cứu khoa học và thực hành nghề nghiệp. Đối với Trường Sĩ quan Chính trị, mục tiêu đào tạo là xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội và giáo viên khoa học xã hội và nhân văn có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong đó, năng lực thực hành giảng bài chính trị là một trong những năng lực nghề nghiệp cốt lõi của học viên. Bài viết phân tích vai trò của AI trong thực hành giảng bài chính trị; làm rõ những yêu cầu mới đối với đội ngũ giảng viên trong việc hướng dẫn học viên khai thác AI một cách hiệu quả, đúng định hướng chính trị, bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn và an toàn thông tin; đồng thời đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng hướng dẫn học viên ứng dụng AI trong đào tạo tại Trường Sĩ quan Chính trị.

Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, AI, thực hành giảng bài chính trị, Trường Sĩ quan Chính trị, giảng viên.

1. Đặt vấn đề

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong giáo dục và đào tạo, trí tuệ nhân tạo đang từng bước làm thay đổi phương thức dạy học, phương pháp nghiên cứu và cách thức tổ chức các hoạt động giáo dục.

Đối với Trường Sĩ quan Chính trị, mục tiêu đào tạo là đào tạo cán bộ chính trị cấp phân đội và giáo viên khoa học xã hội và nhân văn cho các nhà trường quân đội. Sau khi tốt nghiệp, học viên đảm nhiệm những vị trí công tác có yêu cầu rất cao về năng lực tuyên truyền, giáo dục, tổ chức hoạt động tư tưởng, tiến hành công tác đảng, công tác chính trị và trực tiếp giảng dạy các môn chính trị.

Sĩ quan chính trị cấp phân đội là người trực tiếp tổ chức giáo dục chính trị, giáo dục pháp luật, phổ biến chủ trương, nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng cho cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị. Trong khi đó, giáo viên khoa học xã hội và nhân văn là lực lượng trực tiếp giảng dạy các môn lý luận chính trị, lịch sử Đảng, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ nghĩa Mác - Lênin và các môn khoa học xã hội trong các học viện, nhà trường quân đội.

Chính vì vậy, năng lực thực hành giảng bài chính trị được xác định là một trong những năng lực nghề nghiệp quan trọng nhất của học viên Trường Sĩ quan Chính trị. Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, học viên không chỉ biết soạn bài và thuyết trình theo phương pháp truyền thống mà còn phải biết khai thác AI để nâng cao chất lượng bài giảng. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ giảng viên trong việc hướng dẫn học viên sử dụng AI đúng mục đích, đúng nguyên tắc và phù hợp với đặc thù giáo dục chính trị trong quân đội.

2. Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong thực hành giảng bài chính trị của học viên Trường Sĩ quan Chính trị

2.1. AI hỗ trợ chuẩn bị nội dung bài giảng

Một trong những khó khăn của học viên khi thực hành giảng bài chính trị là khối lượng tài liệu rất lớn, bao gồm các văn kiện của Đảng, nghị quyết, chỉ thị, điều lệnh, điều lệ, giáo trình và nhiều tài liệu chuyên ngành khác.

AI có thể hỗ trợ học viên tổng hợp nội dung từ nhiều nguồn; xây dựng đề cương bài giảng; hệ thống hóa các luận điểm chính; đề xuất ví dụ minh họa; xây dựng câu hỏi thảo luận; gợi ý các tình huống sư phạm.

Nhờ đó, học viên tiết kiệm được nhiều thời gian cho việc chuẩn bị bài, đồng thời có điều kiện tập trung nhiều hơn vào luyện tập kỹ năng giảng dạy.

2.2. AI hỗ trợ thiết kế bài giảng hiện đại

Các nền tảng AI hiện nay có khả năng hỗ trợ thiết kế slide; tạo sơ đồ tư duy; xây dựng infographic; tạo hình ảnh minh họa; xây dựng video ngắn; tạo câu hỏi kiểm tra; mô phỏng tình huống.

Điều này góp phần làm cho bài giảng chính trị sinh động hơn, tăng khả năng thu hút người học nhưng vẫn bảo đảm nội dung chính trị chính xác.

2.3. AI hỗ trợ rèn luyện kỹ năng thuyết trình

Một số công cụ AI hiện nay có thể phân tích giọng nói; đánh giá tốc độ nói; phát hiện từ đệm; đánh giá ngôn ngữ cơ thể; góp ý về phong cách trình bày; luyện tập trả lời câu hỏi. Đây là những công cụ hữu ích giúp học viên tự luyện tập trước khi lên lớp thực hành.

2.4. AI hỗ trợ xây dựng tình huống giáo dục chính trị

Đặc trưng của bài giảng chính trị là phải gắn lý luận với thực tiễn. AI có thể giúp học viên xây dựng tình huống thực tế; mô phỏng các tình huống tư tưởng; tạo kịch bản thảo luận; xây dựng các câu hỏi mở; thiết kế hoạt động nhóm. Qua đó góp phần phát triển năng lực xử lý tình huống chính trị của học viên.

3. Những yêu cầu mới đặt ra đối với giảng viên và học viên Trường Sĩ quan Chính trị

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi phương thức tổ chức dạy học, nghiên cứu và đánh giá trong giáo dục đại học. Đối với Trường Sĩ quan Chính trị, nơi đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội và giáo viên khoa học xã hội và nhân văn cho Quân đội nhân dân Việt Nam, việc ứng dụng AI không chỉ là đổi mới về công nghệ mà còn là đổi mới tư duy đào tạo theo định hướng phát triển năng lực. Điều này đặt ra những yêu cầu mới đối với cả đội ngũ giảng viên và học viên nhằm bảo đảm AI được sử dụng đúng mục đích, đúng định hướng chính trị, phát huy hiệu quả trong thực hành giảng bài chính trị.

3.1. Đối với giảng viên

3.1.1. Chuyển từ vai trò truyền thụ tri thức sang vai trò người thiết kế, hướng dẫn và kiểm chứng quá trình học tập

Nếu như trước đây giảng viên chủ yếu đảm nhiệm vai trò truyền đạt kiến thức và hướng dẫn học viên thực hành theo giáo án truyền thống thì trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, vai trò của giảng viên đã có sự thay đổi căn bản. Giảng viên không còn là nguồn cung cấp thông tin duy nhất mà trở thành người thiết kế môi trường học tập, hướng dẫn học viên khai thác AI, kiểm chứng tính chính xác của thông tin và định hướng quá trình hình thành tri thức.

Đối với thực hành giảng bài chính trị, giảng viên phải hướng dẫn học viên biết lựa chọn công cụ AI phù hợp với từng nhiệm vụ, biết đặt câu lệnh hiệu quả, biết kiểm tra tính chính xác của nội dung và biết điều chỉnh sản phẩm AI theo yêu cầu của giáo trình, nghị quyết, chỉ thị của Đảng và Quân đội. Như vậy, trọng tâm của hoạt động giảng dạy không còn là "dạy cái gì" mà chuyển mạnh sang "dạy cách học, cách khai thác AI và cách tư duy".

3.1.2. Không ngừng nâng cao năng lực số và năng lực ứng dụng AI trong giảng dạy

Giảng viên Trường Sĩ quan Chính trị cần được trang bị hệ thống năng lực số toàn diện, bao gồm khả năng sử dụng các nền tảng số, thiết kế học liệu điện tử, khai thác cơ sở dữ liệu số và đặc biệt là năng lực ứng dụng AI trong dạy học.

Bên cạnh việc sử dụng thành thạo các công cụ AI để soạn giáo án, xây dựng học liệu, thiết kế bài trình chiếu và hỗ trợ đánh giá người học, giảng viên còn phải có khả năng hướng dẫn học viên xây dựng câu lệnh AI (Prompt), phân tích kết quả do AI tạo ra và phát hiện những sai lệch về nội dung. Đồng thời, giảng viên cần thường xuyên cập nhật các công cụ AI mới, chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong giảng dạy và chủ động nghiên cứu những tác động của AI đối với giáo dục chính trị trong quân đội.

3.1.3. Bảo đảm tính Đảng, tính khoa học và tính định hướng trong sử dụng AI

Khác với nhiều ngành đào tạo khác, giảng dạy chính trị trong quân đội đòi hỏi tuyệt đối tuân thủ quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, các nghị quyết của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng. Trong khi đó, AI được huấn luyện trên nguồn dữ liệu rất lớn và có thể tạo ra những thông tin chưa được kiểm chứng hoặc chưa phù hợp với quan điểm chính thống.

Do đó, giảng viên phải là người trực tiếp kiểm định nội dung, hướng dẫn học viên đối chiếu với giáo trình chính thức, các văn kiện của Đảng và tài liệu chuyên ngành trước khi đưa vào bài giảng. Đồng thời, cần giáo dục học viên nhận thức rõ AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy lý luận, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm của người cán bộ chính trị.

3.1.4. Giáo dục đạo đức số và bảo đảm an toàn thông tin

Một yêu cầu mới đối với giảng viên là phải tích hợp giáo dục đạo đức số trong quá trình hướng dẫn học viên sử dụng AI. Nội dung giáo dục cần tập trung vào việc sử dụng AI trung thực, tôn trọng bản quyền, không sao chép máy móc sản phẩm của AI, không làm giả kết quả học tập và không lệ thuộc hoàn toàn vào AI.

Đặc biệt, trong môi trường quân đội, giảng viên phải hướng dẫn học viên tuyệt đối không đưa lên các nền tảng AI công khai những tài liệu thuộc danh mục bí mật Nhà nước, bí mật quân sự hoặc các thông tin nội bộ chưa được phép công bố. Việc tuân thủ nghiêm các quy định về bảo mật thông tin là yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm an ninh, an toàn trong quá trình ứng dụng AI.

3.2. Đối với học viên

3.2.1. Chủ động hình thành năng lực khai thác AI phục vụ thực hành giảng bài chính trị

Trong môi trường giáo dục số, học viên không còn chỉ tiếp nhận kiến thức từ giảng viên mà phải chủ động khai thác các nguồn tri thức thông qua AI. Vì vậy, học viên Trường Sĩ quan Chính trị cần hình thành năng lực sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ học tập và thực hành nghề nghiệp.

Học viên cần biết lựa chọn công cụ AI phù hợp, xây dựng câu lệnh rõ ràng, khai thác AI để chuẩn bị giáo án, thiết kế bài trình chiếu, xây dựng tình huống sư phạm, luyện tập kỹ năng thuyết trình và tự đánh giá bài giảng. Việc sử dụng AI phải hướng tới nâng cao chất lượng học tập, phát triển tư duy sáng tạo và năng lực tự học, chứ không thay thế quá trình tư duy của bản thân.

3.2.2. Phát triển tư duy phản biện và năng lực kiểm chứng thông tin

Một trong những hạn chế của AI là có thể tạo ra những thông tin chưa chính xác, chưa cập nhật hoặc không phù hợp với yêu cầu giáo dục chính trị trong quân đội. Do đó, học viên phải được rèn luyện năng lực phản biện và kiểm chứng thông tin.

Mỗi nội dung do AI cung cấp cần được đối chiếu với giáo trình, văn kiện của Đảng, tài liệu của Bộ Quốc phòng và các nguồn tài liệu chính thống trước khi sử dụng. Học viên cần biết phân tích, đánh giá, chọn lọc và điều chỉnh nội dung để bảo đảm tính khoa học, tính thực tiễn và tính định hướng chính trị của bài giảng. Đây cũng là yêu cầu quan trọng nhằm hình thành phong cách làm việc độc lập, khách quan và có trách nhiệm.

3.2.3. Nâng cao năng lực thực hành giảng bài chính trị trong môi trường số

Việc ứng dụng AI không làm giảm yêu cầu về kỹ năng sư phạm mà ngược lại, đòi hỏi học viên phải nâng cao năng lực thực hành giảng dạy. Học viên cần biết kết hợp giữa kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm truyền thống với các công cụ AI để xây dựng bài giảng hiện đại, sinh động và phù hợp với từng đối tượng học viên, chiến sĩ.

Bên cạnh khả năng thiết kế giáo án và học liệu số, học viên cần rèn luyện kỹ năng diễn đạt, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xử lý tình huống sư phạm, kỹ năng tương tác với người học và khả năng sử dụng các phương tiện công nghệ trong quá trình giảng dạy. AI chỉ phát huy hiệu quả khi được kết hợp với năng lực sư phạm và bản lĩnh của người giảng.

3.2.4. Xây dựng văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm

Là những cán bộ chính trị tương lai, học viên cần xây dựng ý thức sử dụng AI một cách văn minh, đúng pháp luật và đúng đạo đức nghề nghiệp. Điều đó thể hiện ở việc sử dụng AI để hỗ trợ học tập nhưng không gian lận trong kiểm tra, đánh giá; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ; trích dẫn đầy đủ các nguồn tài liệu; không phát tán thông tin sai lệch và không sử dụng AI vào các mục đích trái với quy định của Quân đội.

Quan trọng hơn, học viên cần nhận thức rằng AI không thể thay thế tư duy lý luận, khả năng giáo dục, sức thuyết phục và phẩm chất chính trị của người cán bộ. Chỉ khi kết hợp hài hòa giữa tri thức chuyên môn, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực ứng dụng AI thì học viên mới có thể đáp ứng yêu cầu của người sĩ quan chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam thời kỳ chuyển đổi số.

3.3. Yêu cầu về sự phối hợp giữa giảng viên và học viên trong ứng dụng AI

Để AI thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng đào tạo, cần xây dựng mối quan hệ phối hợp chặt chẽ giữa giảng viên và học viên theo mô hình "Giảng viên định hướng – AI hỗ trợ – Học viên sáng tạo". Trong mô hình này, giảng viên giữ vai trò định hướng về chính trị, học thuật và phương pháp; AI hỗ trợ xử lý thông tin, thiết kế học liệu và mô phỏng hoạt động giảng dạy; học viên là chủ thể tích cực, chủ động khai thác AI, kiểm chứng thông tin và sáng tạo trong thực hành giảng bài.

Sự phối hợp đồng bộ giữa ba thành tố này sẽ góp phần hình thành môi trường đào tạo thông minh, hiện đại nhưng vẫn giữ vững bản chất của giáo dục chính trị trong quân đội, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ cán bộ chính trị và giáo viên khoa học xã hội và nhân văn đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên số.

4. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hướng dẫn học viên ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực hành giảng bài chính trị

Để việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành động lực nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ chính trị trong Quân đội, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ đổi mới chương trình đào tạo, phát triển đội ngũ giảng viên, hoàn thiện cơ sở hạ tầng số đến xây dựng cơ chế quản lý, kiểm tra và đánh giá. Các giải pháp này phải bảo đảm vừa phát huy được những ưu thế của AI, vừa giữ vững nguyên tắc, tính Đảng và đặc thù của giáo dục chính trị trong quân đội.

4.1. Đổi mới chương trình, nội dung đào tạo theo hướng tích hợp năng lực ứng dụng AI vào thực hành giảng bài chính trị

Trong bối cảnh AI đang từng bước trở thành công cụ hỗ trợ phổ biến trong hoạt động giáo dục, việc bổ sung nội dung ứng dụng AI vào chương trình đào tạo tại Trường Sĩ quan Chính trị là yêu cầu tất yếu. Mục tiêu không phải đào tạo học viên trở thành chuyên gia công nghệ, mà giúp họ hình thành năng lực khai thác AI phục vụ hiệu quả nhiệm vụ giáo dục chính trị sau khi tốt nghiệp.

Theo đó, nhà trường cần rà soát các học phần như Phương pháp giảng dạy chính trị, Thực hành giảng bài chính trị, Công nghệ dạy học, Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, để tích hợp các nội dung về sử dụng AI trong chuẩn bị giáo án, thiết kế học liệu số, xây dựng tình huống sư phạm, mô phỏng hoạt động giảng dạy và đánh giá người học.

Đặc biệt, trong các buổi thực hành giảng bài, học viên cần được giao những nhiệm vụ cụ thể như: sử dụng AI để xây dựng đề cương bài giảng, thiết kế slide trình chiếu, tạo sơ đồ tư duy, xây dựng câu hỏi thảo luận, tạo video minh họa hoặc mô phỏng các tình huống giáo dục chính trị. Thông qua quá trình đó, học viên không chỉ thành thạo kỹ năng sử dụng AI mà còn hình thành tư duy lựa chọn, kiểm chứng và khai thác thông tin một cách khoa học.

Việc tích hợp AI vào chương trình đào tạo cần được thực hiện theo hướng tăng dần mức độ từ nhận biết, vận dụng đến sáng tạo, phù hợp với từng năm học và từng đối tượng đào tạo.

4.2. Nâng cao năng lực số và năng lực hướng dẫn AI cho đội ngũ giảng viên

Đội ngũ giảng viên là nhân tố quyết định chất lượng đào tạo. Trong điều kiện AI phát triển nhanh chóng, nếu giảng viên không thường xuyên cập nhật kiến thức và công nghệ thì sẽ khó có thể hướng dẫn học viên sử dụng AI một cách hiệu quả.

Do đó, Trường Sĩ quan Chính trị cần xây dựng kế hoạch bồi dưỡng thường xuyên về chuyển đổi số và AI cho giảng viên. Nội dung bồi dưỡng không chỉ bao gồm kỹ năng sử dụng các công cụ AI phổ biến mà còn tập trung vào phương pháp tích hợp AI trong dạy học, kỹ thuật thiết kế câu lệnh, phương pháp kiểm chứng thông tin do AI tạo ra, cũng như các vấn đề về đạo đức số, an toàn thông tin và bảo vệ bí mật quân sự.

Bên cạnh các lớp tập huấn tập trung, nhà trường cần phát huy hình thức bồi dưỡng tại chỗ thông qua sinh hoạt chuyên môn, hội thảo khoa học, diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm, các cuộc thi thiết kế bài giảng có ứng dụng AI và xây dựng cộng đồng học tập số của giảng viên. Việc khuyến khích giảng viên nghiên cứu khoa học về AI trong giáo dục quân sự cũng sẽ góp phần tạo ra nhiều sáng kiến, mô hình mới phục vụ hoạt động đào tạo.

Mỗi giảng viên cần trở thành người hướng dẫn, người cố vấn và là "bộ lọc" giúp học viên biết khai thác AI đúng mục đích, đúng định hướng chính trị và phù hợp với yêu cầu của từng bài giảng.

4.3. Xây dựng hệ thống học liệu số và ngân hàng câu lệnh (Prompt) phục vụ thực hành giảng bài chính trị

Một trong những điều kiện quan trọng để AI phát huy hiệu quả là phải có nguồn học liệu số phong phú, chính xác và được cập nhật thường xuyên. Vì vậy, Trường Sĩ quan Chính trị cần đầu tư xây dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung phục vụ đào tạo.

Hệ thống học liệu cần bao gồm giáo trình điện tử, văn kiện của Đảng, nghị quyết, chỉ thị, tài liệu công tác đảng, công tác chính trị, các bài giảng mẫu, video minh họa, tình huống sư phạm, ngân hàng câu hỏi và các tư liệu lịch sử quân sự đã được thẩm định. Đây sẽ là nguồn dữ liệu chính thống để học viên kết hợp với AI trong quá trình chuẩn bị bài giảng.

Cùng với đó, nhà trường cần xây dựng Ngân hàng Prompt chuẩn dành cho học viên và giảng viên. Các câu lệnh mẫu có thể được thiết kế theo từng nhóm nhiệm vụ như xây dựng mục tiêu bài giảng; soạn giáo án chính trị; tóm tắt nghị quyết; thiết kế câu hỏi thảo luận; xây dựng tình huống giáo dục; thiết kế slide trình chiếu; tạo sơ đồ tư duy; xây dựng câu hỏi kiểm tra; luyện tập xử lý tình huống trên lớp.

Việc chuẩn hóa hệ thống Prompt không chỉ giúp học viên khai thác AI hiệu quả hơn mà còn góp phần bảo đảm tính thống nhất, tính khoa học và tính chính trị của các sản phẩm học tập.

4.4. Hoàn thiện quy trình hướng dẫn, kiểm tra và đánh giá việc ứng dụng AI trong thực hành giảng bài chính trị

Để tránh tình trạng học viên phụ thuộc vào AI hoặc sử dụng AI thiếu kiểm soát, nhà trường cần xây dựng quy trình hướng dẫn và đánh giá thống nhất đối với các hoạt động ứng dụng AI trong học tập. Giảng viên cần hướng dẫn học viên thực hiện theo quy trình gồm năm bước cơ bản:

Bước 1: Xác định mục tiêu của bài giảng và yêu cầu cần AI hỗ trợ.

Bước 2: Thiết kế câu lệnh rõ ràng, đầy đủ bối cảnh và yêu cầu.

Bước 3: Đánh giá, đối chiếu và kiểm chứng kết quả AI với giáo trình, văn kiện chính thống và tài liệu quân sự.

Bước 4: Chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện bài giảng trên cơ sở tư duy độc lập của học viên.

Bước 5: Thực hành giảng bài, tự đánh giá và tiếp thu phản hồi từ giảng viên.

Trong đánh giá kết quả học tập, cần chuyển mạnh từ đánh giá sản phẩm sang đánh giá toàn bộ quá trình sử dụng AI. Tiêu chí đánh giá không chỉ dựa vào chất lượng bài giảng mà còn xem xét khả năng thiết kế Prompt, năng lực kiểm chứng thông tin, kỹ năng xử lý dữ liệu, tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và hiệu quả vận dụng AI vào thực tiễn giảng dạy. Cách tiếp cận này sẽ khuyến khích học viên chủ động học tập, hạn chế tình trạng sao chép máy móc các nội dung do AI tạo ra.

4.5. Tăng cường giáo dục đạo đức số, ý thức bảo mật và trách nhiệm trong sử dụng AI

Đối với môi trường quân đội, việc sử dụng AI không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan trực tiếp đến bảo vệ bí mật Nhà nước, bí mật quân sự và giữ vững định hướng chính trị. Vì vậy, giáo dục đạo đức số phải trở thành một nội dung quan trọng trong quá trình hướng dẫn học viên ứng dụng AI.

Giảng viên cần giúp học viên nhận thức đầy đủ rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy lý luận, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm của người cán bộ. Học viên phải tuyệt đối không nhập lên các nền tảng AI công khai những tài liệu thuộc danh mục bí mật Nhà nước, bí mật quân sự hoặc các thông tin nội bộ chưa được phép công bố; đồng thời phải tuân thủ nghiêm các quy định về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và sở hữu trí tuệ.

Bên cạnh đó, cần xây dựng văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm, trong đó đề cao các giá trị trung thực học thuật, tôn trọng bản quyền, minh bạch trong việc sử dụng AI và luôn kiểm chứng thông tin trước khi đưa vào bài giảng. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với học viên Trường Sĩ quan Chính trị, bởi sau khi ra trường họ sẽ trực tiếp đảm nhiệm công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho cán bộ, chiến sĩ trong toàn quân.

4.6. Xây dựng mô hình đào tạo "Giảng viên – AI – Học viên" trong thực hành giảng bài chính trị

Để phát huy tối đa hiệu quả của AI, tác giả đề xuất mô hình đào tạo ba thành tố "Giảng viên – AI – Học viên", trong đó mỗi chủ thể đảm nhiệm một chức năng riêng nhưng có mối quan hệ hỗ trợ chặt chẽ.

Giảng viên giữ vai trò trung tâm trong việc định hướng chính trị, tổ chức hoạt động học tập, kiểm soát chất lượng chuyên môn, đánh giá kết quả và giáo dục phẩm chất nghề nghiệp. AI đóng vai trò là công cụ hỗ trợ thông minh, giúp xử lý thông tin, xây dựng học liệu, mô phỏng tình huống, phân tích bài giảng và cung cấp phản hồi tức thời. Học viên là chủ thể của quá trình học tập, chủ động khai thác AI để nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu, sáng tạo và thực hành giảng dạy.

Trong mô hình này, AI không thay thế vai trò của giảng viên mà làm tăng hiệu quả hoạt động hướng dẫn. Giảng viên vẫn là người quyết định định hướng tư tưởng, kiểm chứng nội dung và bảo đảm tính chính xác về chính trị, trong khi AI hỗ trợ nâng cao hiệu suất và chất lượng quá trình chuẩn bị, thực hành và đánh giá bài giảng. Mô hình "Giảng viên – AI – Học viên" là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế giáo dục thông minh, đồng thời vẫn giữ vững nguyên tắc đặc thù của giáo dục chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam.

5. Kết luận

Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thực hành giảng bài chính trị là xu thế tất yếu của giáo dục quân sự trong bối cảnh chuyển đổi số. Đối với Trường Sĩ quan Chính trị, việc hướng dẫn học viên sử dụng AI không chỉ nhằm nâng cao chất lượng học tập mà còn trực tiếp góp phần hình thành năng lực nghề nghiệp của cán bộ chính trị và giáo viên khoa học xã hội và nhân văn sau khi tốt nghiệp.

Điều này đặt ra yêu cầu đội ngũ giảng viên phải chuyển từ vai trò truyền thụ tri thức sang vai trò thiết kế môi trường học tập số, hướng dẫn học viên khai thác AI một cách hiệu quả, phát triển tư duy phản biện và sử dụng AI có trách nhiệm. Trong mọi trường hợp, AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò của giảng viên trong việc định hướng chính trị, giáo dục phẩm chất, rèn luyện bản lĩnh và bồi dưỡng năng lực thực hành giảng bài chính trị. Việc kết hợp hài hòa giữa chuyên môn sư phạm, công nghệ AI và đặc thù giáo dục quân sự sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo của Trường Sĩ quan Chính trị, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong kỷ nguyên số.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.

2. Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.

3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

4. Lê Vũ Hải (2022), Năng lực giảng dạy chính trị của cán bộ chính trị cấp phân đội ở Binh chủng Tăng thiết giáp hiện nay, Luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện Chính trị, Hà Nội.

5. Miao, F., & Cukurova, M. (2024), AI competency framework for teachers, UNESCO. https://doi.org/10.54675/ZJTE2084

6. Miao, F., & Holmes, W. (2023), Guidance for generative AI in education and research, UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535

7. OECD (2024), Explanatory memorandum on the updated OECD definition of an AI system, OECD Artificial Intelligence Papers, No. 8, OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/623da898-en

Từ khóa: #trí tuệ nhân tạo # AI # thực hành giảng bài chính trị # Trường Sĩ quan Chính trị # giảng viên.