Ths Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt: Bản lĩnh chính trị là phẩm chất cốt lõi, giữ vai trò định hướng nhận thức, thái độ và hành động của người sĩ quan quân đội trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các trường sĩ quan quân đội, việc nâng cao bản lĩnh chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành động cơ phấn đấu đúng đắn, xây dựng niềm tin, lý tưởng cách mạng và khả năng thích ứng với môi trường quân sự đặc thù.
Từ khóa: Bản lĩnh chính trị; học viên; trường sĩ quan quân đội; giáo dục chính trị; đào tạo sĩ quan cấp phân đội.
Nhận bài: 11/5/2026; Biên tập:11/5/2026; Phản biện: 16/5/2026; Duyệt đăng: 18/5/2026.
1. Đặt vấn đề
Trong sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đội ngũ sĩ quan cấp phân đội giữ vai trò trực tiếp tổ chức, quản lý và chỉ huy bộ đội ở cơ sở. Chất lượng đội ngũ này không chỉ phụ thuộc vào trình độ chuyên môn quân sự mà còn được quyết định bởi bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực tư duy chính trị vững vàng. Đặc biệt, đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất, đây là giai đoạn đầu tiên chuyển biến từ môi trường học sinh phổ thông sang môi trường quân sự có tính kỷ luật cao, tạo nền tảng cho quá trình hình thành nhân cách người sĩ quan tương lai.
Những năm gần đây, các trường sĩ quan quân đội đã có nhiều chủ trương, biện pháp đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng; chú trọng xây dựng động cơ học tập, rèn luyện và nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên. Tuy nhiên, trước tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội, một bộ phận học viên còn biểu hiện nhận thức chính trị chưa sâu sắc, khả năng “tự đề kháng” trước các thông tin xấu độc còn hạn chế, ý chí khắc phục khó khăn và tính kiên định trong rèn luyện chưa thật vững chắc.
Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá đúng thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong quân đội.
2. Thực trạng nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay
Bản lĩnh chính trị của học viên sĩ quan được biểu hiện tập trung ở sự kiên định mục tiêu, lý tưởng cách mạng; niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng; tinh thần trách nhiệm, ý chí vượt khó và khả năng giữ vững lập trường trước những tác động tiêu cực từ môi trường xã hội. Đối với học viên năm thứ nhất, quá trình hình thành bản lĩnh chính trị chịu tác động trực tiếp từ môi trường giáo dục, rèn luyện quân sự cũng như các yếu tố tâm lý lứa tuổi và điều kiện xã hội hiện nay.
Thời gian qua, các trường sĩ quan quân đội đã chú trọng đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục chính trị theo hướng gắn lý luận với thực tiễn; tăng cường quản lý tư tưởng, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và phát huy vai trò của các tổ chức trong giáo dục, rèn luyện học viên. Thông qua hoạt động học tập chính trị, sinh hoạt đơn vị, huấn luyện quân sự, diễn đàn thanh niên và các phong trào thi đua, nhiều học viên đã có nhận thức đúng đắn về trách nhiệm, nghĩa vụ của người quân nhân cách mạng; xác định tốt động cơ học tập, rèn luyện; có ý chí phấn đấu vươn lên trong môi trường quân đội.
Đa số học viên năm thứ nhất bước đầu thích nghi với nền nếp chính quy, chế độ kỷ luật quân đội; tích cực tham gia các hoạt động tập thể; có tinh thần đoàn kết, tương trợ và ý thức tổ chức kỷ luật tốt. Nhiều học viên thể hiện rõ sự trưởng thành về nhận thức chính trị, tinh thần trách nhiệm và tác phong công tác sau thời gian học tập, rèn luyện tại trường.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên năm thứ nhất vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Một bộ phận học viên chưa thật sự chủ động trong học tập lý luận chính trị; nhận thức về vị trí, vai trò của người sĩ quan tương lai còn đơn giản; động cơ phấn đấu có thời điểm thiếu ổn định. Trước áp lực học tập, huấn luyện và môi trường kỷ luật nghiêm ngặt, một số học viên còn biểu hiện tâm lý dao động, thiếu kiên trì trong rèn luyện.
Đáng chú ý, sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội đang tạo ra những tác động đa chiều đối với tư tưởng, nhận thức của học viên. Các thông tin xấu độc, quan điểm sai trái, thù địch được lan truyền với tốc độ nhanh trên không gian mạng đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý, nhận thức và niềm tin của một bộ phận thanh niên, trong đó có học viên quân đội. Nếu thiếu bản lĩnh chính trị và khả năng chọn lọc thông tin, học viên dễ bị tác động bởi lối sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa và những biểu hiện lệch chuẩn về giá trị sống.
Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Trong đó, có nguyên nhân từ sự biến đổi nhanh chóng của môi trường xã hội, mặt trái của kinh tế thị trường và tác động của chiến lược “diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa. Mặt khác, nội dung và hình thức giáo dục chính trị ở một số đơn vị còn thiếu tính hấp dẫn; việc nắm bắt, quản lý diễn biến tư tưởng học viên có thời điểm chưa kịp thời; sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong nhà trường đôi khi chưa thật chặt chẽ.
3. Giải pháp nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay
Một là, tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, xây dựng động cơ học tập và rèn luyện đúng đắn cho học viên.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng trong quá trình hình thành bản lĩnh chính trị cho học viên năm thứ nhất. Các trường sĩ quan cần tiếp tục đổi mới nội dung giáo dục chính trị theo hướng thiết thực, gần gũi với đặc điểm tâm lý tuổi trẻ quân đội; gắn giáo dục lý luận với truyền thống quân đội, truyền thống đơn vị và thực tiễn nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Quá trình giáo dục phải giúp học viên nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của người sĩ quan cấp phân đội trong quân đội; hiểu rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và vinh dự của người quân nhân cách mạng. Đồng thời, cần khơi dậy niềm tự hào, ý chí cống hiến và tinh thần vượt khó trong học tập, rèn luyện.
Bên cạnh đó, cần phát huy hiệu quả các hoạt động giáo dục ngoại khóa như diễn đàn thanh niên, tọa đàm, mạn đàm, giao lưu nhân chứng lịch sử, tham quan truyền thống… nhằm tạo môi trường trải nghiệm thực tiễn, góp phần củng cố niềm tin và lý tưởng cách mạng cho học viên.
Hai là, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên trong giáo dục và rèn luyện bản lĩnh chính trị cho học viên.
Đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên có vai trò trực tiếp định hướng nhận thức, hành vi và thái độ của học viên trong môi trường quân sự. Vì vậy, mỗi cán bộ, giảng viên cần thực sự là tấm gương về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và phương pháp công tác để học viên noi theo.
Trong quá trình quản lý, giáo dục học viên năm thứ nhất, cán bộ các cấp cần chủ động nắm bắt diễn biến tư tưởng, tâm lý của học viên; kịp thời phát hiện và giải quyết những khó khăn, vướng mắc phát sinh. Đồng thời, cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, thuyết phục với duy trì kỷ luật, xây dựng môi trường đoàn kết, dân chủ và trách nhiệm trong đơn vị.
Đối với đội ngũ giảng viên, cần tiếp tục đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học; tăng cường liên hệ thực tiễn, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong từng bài giảng. Qua đó, giúp học viên nâng cao khả năng tư duy độc lập, bản lĩnh chính trị và năng lực “miễn dịch” trước các thông tin xấu độc trên không gian mạng.
Ba là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho học viên rèn luyện bản lĩnh chính trị.
Môi trường văn hóa quân sự có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành nhân cách và bản lĩnh chính trị của học viên sĩ quan. Do đó, các trường sĩ quan quân đội cần chú trọng xây dựng môi trường chính quy, mẫu mực, đoàn kết và giàu tính giáo dục.
Cần duy trì nghiêm nền nếp chính quy, chế độ học tập, công tác và sinh hoạt; đồng thời quan tâm xây dựng bầu không khí dân chủ, cởi mở trong đơn vị. Việc tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, phong trào thi đua sẽ góp phần nâng cao đời sống tinh thần, tạo động lực tích cực cho học viên phấn đấu, rèn luyện.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, cần tăng cường định hướng sử dụng internet và mạng xã hội an toàn, hiệu quả cho học viên; chủ động xây dựng các kênh thông tin chính thống, tích cực để lan tỏa giá trị tốt đẹp và nâng cao “sức đề kháng” trước các thông tin sai trái, độc hại trên không gian mạng.
Bốn là, phát huy tính tích cực, tự giác tự rèn luyện bản lĩnh chính trị của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất.
Bản lĩnh chính trị không chỉ được hình thành thông qua giáo dục từ bên ngoài mà còn phụ thuộc rất lớn vào quá trình tự học tập, tự rèn luyện của mỗi học viên. Vì vậy, cần chú trọng phát huy vai trò chủ thể của học viên trong quá trình hoàn thiện bản thân.
Mỗi học viên cần xây dựng kế hoạch học tập, rèn luyện cụ thể; tích cực nghiên cứu lý luận chính trị, nâng cao nhận thức và khả năng tư duy phản biện; chủ động đấu tranh với những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức và hành vi. Đồng thời, cần rèn luyện ý chí, tác phong công tác khoa học, tinh thần trách nhiệm và khả năng chịu đựng gian khổ trong môi trường quân sự.
Thông qua quá trình học tập, huấn luyện và sinh hoạt tập thể, học viên từng bước hình thành phẩm chất kiên định, bình tĩnh, tự tin và bản lĩnh vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách.
4. Kết luận
Nâng cao bản lĩnh chính trị cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần quyết định chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan tương lai cho Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động phức tạp, cùng với sự tác động mạnh mẽ của không gian mạng và mặt trái kinh tế thị trường, yêu cầu xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng cho học viên càng trở nên cấp thiết. Điều đó đòi hỏi các trường sĩ quan quân đội phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ đổi mới giáo dục chính trị, phát huy vai trò đội ngũ cán bộ, giảng viên đến xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và nâng cao ý thức tự rèn luyện của học viên.
Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan cấp phân đội có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, năng lực toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 202
- Quân ủy Trung ương, Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
- Phạm Văn Phú, Thực hiện tự học, tự rèn luyện nâng cao bản lĩnh chính trị của học viên các nhà trường Quân đội, Tạp chí Lý luận Chính trị điện tử ngày 23/8/2022.
- Phạm Văn Tuệ, Nâng cao bản lĩnh “dám chịu trách nhiệm”cho sĩ quan trẻ ở Học viện Chính trị, Tạp chí Quản lý Nhà nước điện tử ngày 28/3/202
ENHANCING POLITICAL FIRMNESS FOR FIRST-YEAR CADETS TRAINED AS PLATOON-LEVEL OFFICERS AT MILITARY OFFICER SCHOOLS TODAY
M.A. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology
Abstract: Political firmness is a core quality that plays a decisive role in shaping the awareness, attitudes, and actions of military officers under all circumstances and conditions. For first-year cadets trained as platoon-level officers at military officer schools, enhancing political firmness is of special importance, contributing to the formation of proper motivation for striving, the development of faith and revolutionary ideals, and the ability to adapt to the distinctive military environment.
Keywords: Political firmness; cadets; military officer schools; political education; platoon-level officer training.
