Thượng tá, ThS. Đỗ Văn Long - Đại uý Đinh Văn Chiếc
Giảng viên, Khoa Khoa học xã hội và nhân văn, Trường sĩ quan Đặc công
Email: [email protected]
Tóm tắt: Nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cho học viên ở Trường Sĩ quan Đặc công là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng đội ngũ sĩ quan đặc công vững vàng về bản lĩnh chính trị, kiên định mục tiêu, lý tưởng chiến đấu, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước. Bài viết tập trung làm rõ vị trí, vai trò của các môn lý luận Mác - Lênin trong hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp luận cách mạng, phẩm chất chính trị và năng lực tư duy lý luận cho học viên. Trên cơ sở đánh giá thực trạng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin ở Trường Sĩ quan Đặc công, bài viết đề xuất một số giải pháp cơ bản như: nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể; đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp dạy học; xây dựng đội ngũ giảng viên vững mạnh; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số; phát huy vai trò tự học, tự nghiên cứu của học viên; đổi mới kiểm tra, đánh giá và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh. Những giải pháp này góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Trường Sĩ quan Đặc công, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong giai đoạn mới.
Từ khóa: Chất lượng dạy học; lý luận Mác - Lênin; học viên; Trường Sĩ quan Đặc công; kỷ nguyên phát triển mới.
Đặt vấn đề
Trong tiến trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, giáo dục lý luận chính trị nói chung, dạy học các môn lý luận Mác - Lênin nói riêng luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp luận cách mạng, bản lĩnh chính trị, niềm tin, lý tưởng và định hướng hành động đúng đắn cho người học. Đối với các nhà trường quân đội, nhất là Trường Sĩ quan Đặc công - nơi đào tạo đội ngũ cán bộ chỉ huy, quản lý, huấn luyện lực lượng đặc công cho toàn quân, việc nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin không chỉ là yêu cầu của đổi mới giáo dục, đào tạo mà còn là đòi hỏi trực tiếp của nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị trong tình hình mới. Dạy học các môn lý luận Mác - Lênin nhằm xây dựng thế giới quan khoa học, quan điểm chính trị khi xem xét đánh giá các hoạt động chính trị - xã hội, hoạt động quân sự từ đó hình thành, phát triển các phẩm chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cần thiết cho học viên hiện nay; đồng thời là cơ sở kiên quyết đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch xây dựng nhà trường vững mạnh về chính trị trong đào tạo các đối tượng học viên hiện nay.
Đối với Nhà trường luôn xác định mục tiêu, yêu cầu đào tạo cho học viên từ những thanh niên, quân nhân có đủ tiêu chuẩn quy định trở thành cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt; năng lực chuyên môn nghiệp vụ về chỉ huy, chỉ đạo, bảo đảm và quản lý ở các đơn vị trong toàn quân. Tốt nghiệp ra trường được cấp bằng cử nhân, trung cấp Đặc công. Qua thực tế công tác và rèn luyện có khả năng phát triển, đảm nhiệm được cương vị công tác cao hơn theo chuyên ngành đào tạo. Theo đó, trong chương trình đào tạo các môn lý luận Mác - Lênin là những môn học lý luận chính trị đầu tiên và bắt buộc. Việc dạy học các môn lý luận Mác - Lênin làm cơ sở trang bị tri thức khoa học trong lĩnh vực Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học mà quan trọng hơn là hình thành và phát triển thế giới quan khoa học - thế giới quan duy vật biện chứng, hình thành thái độ sống, bản lĩnh chính trị và năng lực nhận thức, giải quyết các vấn đề thực tiễn trong hoạt động quân sự của mỗi người học viên, qua đó góp phần giúp họ hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ trên cương vị mới sau khi ra trường.
Thực tiễn, trong những năm qua Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường đã thường xuyên quan tâm đến chất lượng và từng bước nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin trong đào tạo cho các đối tượng học viên đáp ứng với yêu cầu mới, các biện pháp được tiến hành rất linh hoạt, chặt chẽ sát với thực tiễn và phù hợp với cấp học, đối tượng; tạo được sự hứng thú và có trách nhiệm của người dạy và người học. Tuy nhiên, các môn lý luận Mác - Lênin là hệ thống tri thức rất rộng và có mối liên hệ mật thiết giữa các khoa học, vừa có tính độc lập tương đối của một khoa học chuyên ngành. Điều này đặt ra yêu cầu trong dạy học các môn lý luận Mác - Lênin vừa phải bảo đảm tính khoa học, thực tiễn, logic, hệ thống, vừa phải sinh động, dễ hiểu và phát huy được tính tích cực, năng động, sáng tạo của người học. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn một số hạn chế nhất định ở cả người dạy và người học. Đối với người dạy: chất lượng giảng dạy của giảng viên; động cơ, thái độ, trách nhiệm của giảng viên; nội dung, chương trình, hình thức, phương pháp giảng dạy; cơ sở vật chất bảo đảm cho hoạt động dạy học. Đối với học viên: ý thức trách nhiệm, động cơ, thái độ, năng lực, nhận thức và phương pháp của người học; kết quả kiểm tra, đánh giá kết thúc học phần (môn học)... Những hạn chế trên phần nào làm cho chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cho học viên ở Nhà trường còn bộc lộ những hạn chế, bất cập.
Hiện nay tình hình thế giới, khu vực thường xuyên có những diễn biến phức tạp, điều đó được văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã dự báo “Các nước lớn và các trung tâm quyền lực tiếp tục điều chỉnh chiến lược, vừa cạnh tranh vừa hợp tác, thoả hiệp, song cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt hơn. Xung đột, chiến tranh, chạy đua vũ trang công nghệ cao diễn ra ở nhiều khu vực, nguy hiểm hơn, không loại trừ nguy cơ chiến tranh lớn”. Trước bối cảnh mới đặt ra yêu cầu ngày càng cao trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; cùng với đó là sự chống phá của các thế lực thù địch nhất là trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, văn hóa xã hội và thực hiện Nghị quyết số 230-NQ/QUTW, ngày 02/4/2022 của Quân ủy Trung ương về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 và những năm tiếp theo, xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh” đáp ứng yêu cầu các nhiệm vụ trong tình hình mới; quá trình đào tạo của nhà trường luôn thực hiện phương châm: “Chất lượng đào tạo của nhà trường là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị” đang đặt ra đòi hỏi cần tiếp tục đổi mới tư duy theo tinh thần “7 dám” nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo. Do đó, Nhà trường đã ban hành chương trình chuẩn đầu ra trong đào tạo cho các đối tượng học viên. Đây là vấn đề rất mới, đòi hỏi tất cả các thành tố của quá trình dạy học ở Nhà trường phải nâng cao chất lượng dạy học nói chung và chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin nói riêng đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chính trị trung tâm, là khâu đột phá nhằm đào tạo ra đội ngũ cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu thực tiễn của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Trong giai đoạn mới, để nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin đáp ứng yêu, nhiệm vụ trong tình hình mới cần thực hiện tốt các biện pháp sau.
1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong dạy học các môn lý luận Mác - Lênin hiện nay
Đây là giải pháp rất quan trọng, nhằm tạo sự thống nhất về nhận thức của các chủ thể, lực lượng tiến hành nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin hiện nay. Nhận thức đúng mới có hành động đúng, đề cập điều này, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Tư tưởng đúng thì hành động mới khỏi sai lạc và mới làm tròn nhiệm vụ cách mạng được”. Thực tiễn chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin trong thời gian qua cho thấy nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể là nhân tố quan trọng hàng đầu, quyết định chất lượng, hiệu quả dạy học các môn lý luận Mác - Lênin đáp ứng yêu cầu giáo dục, đào tạo của Nhà trường. Ở đâu, các chủ thể có nhận thức đúng thì ở đó, khi đó dạy học các môn lý luận Mác - Lênin được tiến hành nghiêm túc và đạt được chất lượng, hiệu quả. Ngược lại, các chủ thể nhận thức không đúng, không đầy đủ, chưa thấy hết về nhiệm vụ, trách nhiệm của mình chưa thực sự đầy đủ trong nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin là nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, khuyết điểm của chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cho học viên hiện nay.
Để tạo sự chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể và tiếp tục nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung, biện pháp chủ yếu sau: Một là, Đảng ủy, Ban Giám hiệu, cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, khoa, đơn vị cần quán triệt sâu sắc đường lối, quan điểm của Đảng Binh chủng, của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về giáo dục - đào tạo. Hai là, tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo của chi ủy, chỉ huy Khoa khoa học xã hội và nhân văn, các bộ môn đối với việc nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin. Ba là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm, hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy, quản lý của đội ngũ cán bộ quản lý học viên. Bốn là, thống nhất nhận thức của các chủ thể về những thuận lợi, khó khăn về quá trình dạy học các môn lý luận Mác - Lênin trong chương trình đào tạo học viên.
2. Xây dựng đội ngũ giảng viên các môn lý luận Mác - Lênin có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn sâu, phương pháp sư phạm hiện đại và năng lực thực tiễn tốt
Đây là giải pháp có ý nghĩa quyết định đến thành công của nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin. Chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin phụ thuộc rất lớn vào chất lượng toàn diện, nhất là trình độ, phương pháp chuyên môn và kinh nghiệm sư phạm của đội ngũ giảng viên các môn học này. Nếu giảng viên không có bản lĩnh và hệ thống tri thức không đầy đủ, trình độ và năng lực chuyên môn hạn chế, ít am hiểu các vấn đề thực tiễn của quân đội, của xã hội đang diễn ra v.v.. thì chất lượng dạy học nói chung, chất lượng giảng dạy nói riêng sẽ hạn chế, hiệu quả không cao. Do đó, để nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin đạt chất lượng tốt, hiệu quả cao, cần phải tiếp tục bồi dưỡng nâng cao chất lượng toàn diện, nhất là về phẩm chất đạo đức, trình độ và năng lực chuyên môn, các kỹ năng sư phạm của đội ngũ giảng viên lý luận Mác - Lênin ở Trường sĩ quan Đặc công. Phát huy vai trò của mỗi giảng viên, thực sự là một tấm gương về bản lĩnh chính trị, đạo đức, phong cách khoa học, tinh thần tự học, tự bồi dưỡng và trách nhiệm nghề nghiệp toàn diện, đáp ứng yêu cầu giảng dạy cho học viên ở Nhà trường hiện nay.
3. Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của học viên
Đây là giải pháp quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cho học viên hiện nay. Tiếp tục đổi mới nội dung, chương trình, lựa chọn hình thức, phương pháp dạy học là những yếu tố cơ bản, trực tiếp quy định chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin trong giáo dục, đào tạo. Chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin không chỉ phụ thuộc vào nội dung mà còn phụ thuộc rất lớn vào phương pháp tổ chức dạy học. Vì vậy, cần chuyển mạnh từ lối dạy học thiên về truyền thụ một chiều sang dạy học phát huy vai trò chủ thể của người học; lấy việc hình thành năng lực tư duy lý luận, năng lực phản biện, năng lực vận dụng tri thức vào thực tiễn làm mục tiêu quan trọng. Giảng viên cần vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực như nêu vấn đề, dạy học tình huống, thảo luận nhóm, tọa đàm học thuật, tranh biện khoa học, xử lý các tình huống tư tưởng - chính trị nảy sinh trong thực tiễn quân sự, quốc phòng. Việc đổi mới phương pháp phải hướng vào khơi dậy hứng thú học tập, rèn luyện cho học viên khả năng suy nghĩ độc lập, lập luận logic, biết phân tích, đánh giá và bảo vệ quan điểm đúng đắn trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng. Cùng với đó, cần coi trọng hướng dẫn phương pháp tự học, tự nghiên cứu, tự đọc tài liệu, tự liên hệ thực tiễn; từng bước hình thành cho học viên phong cách học tập chủ động, tự giác, sáng tạo, tránh tâm lý học đối phó, học thuộc lòng, tiếp thu thụ động. Đồng thời, đổi mới quy trình chuẩn bị và giảng dạy các môn lý luận Mác - Lênin, đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả của người, đổi mới việc dự giờ, kiểm tra, đánh giá giờ dạy của giảng viên.
4. Tăng cường đầu tư phương tiện kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hiện đại hóa phương tiện dạy học các môn lý luận Mác - Lênin
Kỷ nguyên phát triển mới của đất nước gắn liền với chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số và công dân số. Để nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin trong đào tạo cần tiếp tục tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, các phương tiện kỹ thuật dạy học, đầu tư kinh phí, sử dụng lực lượng thích hợp cho việc nghiên cứu, biên soạn mới giáo trình, tài liệu nghiên cứu về các môn lý luận Mác - Lênin. Tiến hành đổi mới môi trường, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học trong Nhà trường. Đối với các môn lý luận Mác - Lênin, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, học liệu số, ngân hàng câu hỏi, dữ liệu mở phục vụ giảng dạy và học tập. Việc ứng dụng công nghệ phải hướng vào nâng cao chất lượng bài giảng, tăng tính trực quan, tính tương tác, khả năng khai thác tài liệu và hiệu quả tự học của học viên, xây dựng hệ thống bài giảng điện tử, kho tư liệu lý luận chính trị, video bài giảng, chuyên đề cập nhật, diễn đàn trao đổi học thuật trên môi trường số; đồng thời bồi dưỡng kỹ năng số cho đội ngũ giảng viên và học viên. Việc sử dụng công nghệ không thay thế vai trò của giảng viên, mà phải trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực để đổi mới phương pháp, mở rộng không gian học tập, tăng cường kết nối giữa dạy học trên lớp với tự học, tự nghiên cứu, góp phần nâng cao hiệu quả tiếp nhận và vận dụng tri thức lý luận của học viên.
Kết luận
Nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin cho học viên đào tạo ở Trường sĩ quan Đặc công, nhằm thực hiện mục tiêu, yêu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp về phẩm chất chính trị, kiến thức, kỹ năng, năng lực chuyên môn. Trước yêu cầu mới của nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và thực trạng chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin những năm qua, đặt ra yêu cầu khách quan và cấp thiết phải nâng cao chất lượng dạy học, nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo cho các đối tượng học viên, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội, Binh chủng, Nhà trường trong tình hình mới. Trong những năm tới, việc nâng cao chất lượng dạy học các môn lý luận Mác - Lênin đòi hỏi các chủ thể tiến hành, lực lương tham gia và đối tượng học viên cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm, quán triệt và nắm vững mục tiêu, yêu cầu đào tạo; nội dung, chương trình môn học, chương trình đào tạo của Nhà trường đã xác định.
Tài liệu tham khảo
[1]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Tập 1), Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[2]. Đảng bộ Trường sĩ quan Đặc công (2025), Báo cáo chính trị tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Trường sĩ quan Đặc công lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hà Nội.
[3]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2018), Chỉ thị số 23 ngày 09/02/2018 của Ban Bí thư về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới, Hà Nội.
[4]. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 230-NQ/QUTW, ngày 02/4/2022, về tổ chức Quân đội nhân dân Việt Nam giai đoạn 2021 - 2030 và những năm tiếp theo, Hà Nội.
[5]. Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới, Hà Nội.
IMPROVING THE QUALITY OF TEACHING MARXIST-LENINIST THEORETICAL SUBJECTS FOR CADETS AT THE COMMANDO OFFICER TRAINING SCHOOL IN THE COUNTRY'S NEW ERA OF DEVELOPMENT
Senior Lieutenant Colonel, Master Đỗ Văn Long - Captain Đinh Văn Chiếc
Lecturers, Faculty of Social Sciences and Humanities, Commando Officer Training School
Email: [email protected]
Abstract: Improving the quality of teaching Marxist-Leninist theoretical subjects for cadets at the Commando Officer Training School is an urgent and vital requirement. It plays a significant role in building a corps of commando officers who are politically steadfast and resolute in their combat goals and ideals, thereby meeting the demands of national defense tasks in the country's new era of development. The article clarifies the position and role of Marxist-Leninist theoretical subjects in shaping a scientific worldview, revolutionary methodology, political qualities, and theoretical thinking capacity for cadets. Based on assessing the current status of teaching Marxist-Leninist theoretical subjects at the Commando Officer Training School, the paper proposes key solutions: raising awareness and responsibility of key stakeholders; innovating curriculum content and teaching methodologies; building a strong faculty; promoting technological application and digital transformation; fostering cadets' self-study and self-research capabilities; innovating testing and evaluation methods; and building a healthy educational environment. These solutions contribute to enhancing educational and training quality at the Commando Officer Training School, meeting the requirements of building a revolutionary, regular, elite, and modern Vietnam People's Army in the new phase.
Keywords: Teaching quality; Marxist-Leninist theory; cadets; Commando Officer Training School; new era of development.
