ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Ngoại ngữ là một trong những năng lực quan trọng của nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số hiện nay. Đối với học viên các nhà trường quân đội, việc học tập ngoại ngữ không chỉ góp phần nâng cao năng lực chuyên môn mà còn tạo điều kiện tiếp cận tri thức quân sự hiện đại, tham gia hợp tác quốc phòng quốc tế và thực hiện các nhiệm vụ quân sự trong môi trường đa quốc gia. Vì vậy, nâng cao chất lượng học tập ngoại ngữ của học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay là vấn đề cấp thiết.
Từ khóa: ngoại ngữ; học viên quân đội; chất lượng học tập; nhà trường quân đội; hội nhập quốc tế.
1. Đặt vấn đề
Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, ngoại ngữ đã trở thành công cụ quan trọng giúp con người tiếp cận tri thức mới, mở rộng khả năng giao tiếp và nâng cao năng lực nghề nghiệp. Đối với lĩnh vực quân sự, ngoại ngữ không chỉ là phương tiện phục vụ học tập, nghiên cứu khoa học mà còn là điều kiện cần thiết để tiếp cận nghệ thuật quân sự hiện đại, khai thác các nguồn tài liệu quốc tế, tham gia các hoạt động hợp tác quốc phòng và thực hiện nhiệm vụ gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc.
Những năm gần đây, Quân đội nhân dân Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình xây dựng quân đội hiện đại, tăng cường hội nhập quốc tế về quốc phòng và tham gia ngày càng sâu rộng vào các hoạt động quân sự đa phương. Điều đó đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực ngoại ngữ của đội ngũ cán bộ quân đội tương lai. Với vai trò là trung tâm đào tạo nguồn nhân lực quân sự chất lượng cao, các nhà trường quân đội cần đặc biệt quan tâm nâng cao chất lượng học tập ngoại ngữ cho học viên nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Thực trạng chất lượng học tập ngoại ngữ của học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay
Trong thời gian qua, các nhà trường quân đội đã triển khai nhiều chủ trương, biện pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo ngoại ngữ cho học viên. Hệ thống chương trình đào tạo từng bước được chuẩn hóa; đội ngũ giảng viên ngoại ngữ được quan tâm xây dựng; cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học được đầu tư ngày càng đồng bộ. Nhờ đó, kết quả học tập ngoại ngữ của học viên có nhiều chuyển biến tích cực.
Tuy nhiên, chất lượng học tập ngoại ngữ của học viên vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn xây dựng quân đội và hội nhập quốc tế.
Thứ nhất, động cơ học tập ngoại ngữ của một bộ phận học viên chưa thực sự bền vững. Nhiều học viên vẫn coi ngoại ngữ chủ yếu là môn học bắt buộc trong chương trình đào tạo, chưa nhận thức đầy đủ đây là năng lực nghề nghiệp cần thiết của người sĩ quan trong tương lai. Vì vậy, việc học tập còn mang tính đối phó, phục vụ thi cử nhiều hơn là đáp ứng yêu cầu công tác lâu dài.
Thứ hai, năng lực tự học ngoại ngữ của học viên còn hạn chế. Phần lớn thời lượng học ngoại ngữ hiệu quả phụ thuộc vào quá trình tự học, tự rèn luyện ngoài giờ lên lớp. Tuy nhiên, nhiều học viên chưa xây dựng được phương pháp học tập khoa học, chưa hình thành thói quen sử dụng ngoại ngữ thường xuyên và thiếu kỹ năng khai thác các nguồn học liệu hiện đại.
Thứ ba, môi trường sử dụng ngoại ngữ trong các nhà trường quân đội chưa thực sự phong phú. Hoạt động giao tiếp, trao đổi học thuật bằng ngoại ngữ còn ít; cơ hội thực hành các kỹ năng nghe và nói chưa nhiều; việc sử dụng ngoại ngữ trong học tập, nghiên cứu khoa học và hoạt động ngoại khóa còn hạn chế.
Thứ tư, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong học tập ngoại ngữ của học viên chưa tương xứng với tiềm năng hiện có. Mặc dù nhiều nền tảng học tập hiện đại đã được phổ biến nhưng khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả của học viên còn chưa đồng đều.
Những hạn chế trên đã ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập ngoại ngữ và khả năng sử dụng ngoại ngữ trong thực tiễn của học viên sau khi tốt nghiệp.
3. Một số giải pháp nâng cao chất lượng học tập ngoại ngữ cho học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay
Một là, xây dựng động cơ, thái độ học tập ngoại ngữ đúng đắn cho học viên.
Động cơ học tập là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả học tập ngoại ngữ. Các nhà trường cần tăng cường giáo dục cho học viên nhận thức rõ vai trò của ngoại ngữ đối với quá trình học tập, công tác và phát triển nghề nghiệp trong quân đội. Đặc biệt cần làm rõ yêu cầu về ngoại ngữ đối với sĩ quan quân đội trong điều kiện mở rộng hợp tác quốc phòng quốc tế, tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc và tiếp cận các thành tựu quân sự hiện đại trên thế giới.
Thông qua các hoạt động giáo dục, tọa đàm, giao lưu với các cán bộ đã tham gia nhiệm vụ quốc tế, cần từng bước chuyển hóa yêu cầu học tập ngoại ngữ từ động cơ bên ngoài thành nhu cầu tự thân của mỗi học viên, tạo cơ sở hình thành ý thức tự học và tự bồi dưỡng ngoại ngữ lâu dài.
Hai là, phát huy tính tích cực, chủ động và năng lực tự học ngoại ngữ của học viên.
Học tập ngoại ngữ là quá trình tích lũy lâu dài, đòi hỏi sự nỗ lực thường xuyên của người học. Vì vậy, cần chú trọng bồi dưỡng cho học viên phương pháp tự học, kỹ năng xây dựng kế hoạch học tập cá nhân, kỹ năng khai thác tài liệu và sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến.
Các nhà trường cần hướng dẫn học viên hình thành thói quen học tập ngoại ngữ hằng ngày, kết hợp giữa học trên lớp với tự học ngoài giờ, giữa học kiến thức ngôn ngữ với thực hành giao tiếp. Đồng thời, khuyến khích học viên chủ động tìm kiếm tài liệu chuyên ngành quân sự bằng ngoại ngữ, qua đó nâng cao vốn từ vựng và khả năng vận dụng ngoại ngữ trong lĩnh vực nghề nghiệp.
Ba là, xây dựng môi trường học tập và sử dụng ngoại ngữ trong nhà trường quân đội.
Môi trường học tập có vai trò đặc biệt quan trọng đối với quá trình hình thành năng lực ngoại ngữ. Do đó, các nhà trường cần tạo dựng môi trường sử dụng ngoại ngữ rộng khắp thông qua các câu lạc bộ ngoại ngữ, diễn đàn học thuật, cuộc thi hùng biện, sân chơi ngoại ngữ và các hoạt động giao lưu quốc tế.
Bên cạnh đó, cần khuyến khích học viên sử dụng ngoại ngữ trong nghiên cứu khoa học, khai thác tài liệu tham khảo, thuyết trình học thuật và các hoạt động ngoại khóa phù hợp. Việc tạo ra môi trường thực hành thường xuyên sẽ giúp học viên khắc phục tâm lý e ngại, nâng cao khả năng phản xạ ngôn ngữ và từng bước hình thành năng lực sử dụng ngoại ngữ trong thực tiễn.
Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong học tập ngoại ngữ.
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đang tạo ra những phương thức học tập ngoại ngữ mới, linh hoạt và hiệu quả hơn. Các nhà trường cần hướng dẫn học viên khai thác hiệu quả các phần mềm học ngoại ngữ, thư viện số, kho học liệu điện tử và các nền tảng học tập trực tuyến.
Đặc biệt, cần phát huy vai trò của các công cụ trí tuệ nhân tạo trong luyện phát âm, phát triển kỹ năng giao tiếp, xây dựng vốn từ vựng và hỗ trợ tự học cá nhân hóa. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ giúp mở rộng môi trường học tập mà còn góp phần nâng cao khả năng tự học và học tập suốt đời của học viên.
Năm là, phát huy vai trò của các lực lượng giáo dục trong quản lý và hỗ trợ hoạt động học tập ngoại ngữ của học viên.
Chất lượng học tập ngoại ngữ của học viên không chỉ phụ thuộc vào bản thân người học mà còn chịu tác động trực tiếp từ giảng viên, cán bộ quản lý học viên, tổ chức đoàn thể và môi trường giáo dục của nhà trường. Vì vậy, cần tăng cường sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục trong việc quản lý, hướng dẫn và hỗ trợ học viên học tập ngoại ngữ.
Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế động viên, khuyến khích học viên đạt thành tích cao trong học tập ngoại ngữ; đưa kết quả học tập ngoại ngữ trở thành một trong những tiêu chí đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học viên. Điều này sẽ tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy phong trào học tập ngoại ngữ trong toàn nhà trường.
4. Kết luận
Nâng cao chất lượng học tập ngoại ngữ cho học viên ở các nhà trường quân đội là yêu cầu khách quan xuất phát từ nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và yêu cầu hội nhập quốc tế về quốc phòng trong giai đoạn hiện nay. Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song hoạt động học tập ngoại ngữ của học viên vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập ngoại ngữ, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ quân đội trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam. (2026). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật.
[2] Quân ủy Trung ương. (2026). Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07 tháng 01 năm 2026 về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
[3] Trần, H. P. (2018, May 21). Nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong các nhà trường Quân đội. Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử.
[4] Vũ, T. T., Bùi, H. T., & Lâm, H. Đ. (2024). Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ ở nhà trường Quân đội trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Tạp chí Giáo dục, 24(Số đặc biệt 7), tháng 6.
IMPROVING THE QUALITY OF FOREIGN LANGUAGE LEARNING FOR CADETS IN MILITARY SCHOOLS TODAY
M.A. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education, Hanoi University of Science and Technology
Email: [email protected]
Abstract: Foreign language proficiency is one of the essential competencies of high-quality military human resources in the context of international integration and digital transformation. For cadets in military schools, learning foreign languages not only contributes to improving professional competence but also facilitates access to modern military knowledge, participation in international defense cooperation, and the performance of military tasks in multinational environments. Therefore, improving the quality of foreign language learning among cadets in military schools today is an urgent requirement.
Keywords: foreign language; military cadets; learning quality; military schools; international integration.
