Nguyễn Đức Mạnh
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ là một nội dung quan trọng trong hoạt động công tác đảng, công tác chính trị ở đơn vị cơ sở, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội, xây dựng bản lĩnh chính trị, ý chí quyết tâm và tinh thần đoàn kết thống nhất trong đơn vị. Trong bối cảnh hiện nay, trước sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội và âm mưu, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch trên lĩnh vực tư tưởng, việc nâng cao chất lượng quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ càng có ý nghĩa quan trọng.
Từ khóa: Quản lý tư tưởng; hạ sĩ quan; binh sĩ; công tác đảng; công tác chính trị; đơn vị cơ sở; Quân đội nhân dân Việt Nam.
1. Đặt vấn đề
Trong quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, công tác quản lý tình hình tư tưởng bộ đội luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đối với hạ sĩ quan, binh sĩ - lực lượng chiếm số lượng lớn trong các đơn vị cơ sở, quản lý tốt tình hình tư tưởng không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, xây dựng bản lĩnh, ý thức tổ chức kỷ luật mà còn là cơ sở để duy trì sự ổn định, đoàn kết và sức mạnh chiến đấu của đơn vị.
Hiện nay, sự phát triển của công nghệ thông tin, mạng xã hội cùng những tác động đa chiều của đời sống xã hội đã và đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, tình cảm, tâm lý và hành vi của hạ sĩ quan, binh sĩ. Bên cạnh đó, các thế lực thù địch không ngừng đẩy mạnh chiến lược “diễn biến hòa bình”, tăng cường chống phá quân đội trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao chất lượng quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ nhằm kịp thời phát hiện, định hướng và giải quyết những vấn đề tư tưởng nảy sinh, góp phần xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện “mẫu mực, tiêu biểu”.
2. Quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ trong Quân đội nhân dân Việt Nam
Quan niệm về quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ.
Tư tưởng của hạ sĩ quan, binh sĩ là sự phản ánh hiện thực khách quan vào nhận thức, tình cảm, niềm tin, thái độ và hành vi của quân nhân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Tình hình tư tưởng luôn vận động, biến đổi dưới tác động của nhiều yếu tố khác nhau như môi trường quân đội, gia đình, xã hội, điều kiện công tác, học tập và sinh hoạt.
Quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ là tổng thể các hoạt động của cấp ủy, tổ chức đảng, người chỉ huy, cơ quan chính trị, cán bộ các cấp nhằm nắm chắc, đánh giá đúng, dự báo kịp thời và định hướng hiệu quả diễn biến tư tưởng của quân nhân; từ đó đề ra các chủ trương, biện pháp phù hợp để giữ vững sự ổn định chính trị, tư tưởng trong đơn vị.
Nội dung quản lý bao gồm nắm bắt nhận thức chính trị, tâm trạng, nguyện vọng, mối quan hệ xã hội, hoàn cảnh gia đình, những vấn đề nảy sinh trong học tập, huấn luyện, công tác và đời sống của hạ sĩ quan, binh sĩ; đồng thời phát hiện những biểu hiện lệch lạc về nhận thức, vi phạm kỷ luật hoặc các nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng thực hiện nhiệm vụ.
Vai trò của quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ.
Quản lý tình hình tư tưởng là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong quân đội. Thông qua nắm bắt và đánh giá chính xác diễn biến tư tưởng của quân nhân, cấp ủy, chỉ huy các cấp có thể lựa chọn nội dung, hình thức giáo dục phù hợp, đáp ứng đúng nhu cầu nhận thức của bộ đội.
Bên cạnh đó, quản lý tốt tình hình tư tưởng còn góp phần phòng ngừa vi phạm kỷ luật, ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực, hạn chế các vụ việc mất an toàn, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh. Đây cũng là cơ sở quan trọng để củng cố niềm tin của hạ sĩ quan, binh sĩ đối với Đảng, Nhà nước, quân đội và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
3. Thực trạng quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ thời gian qua
Những năm qua, cấp ủy, chỉ huy các đơn vị trong toàn quân đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý tình hình tư tưởng bộ đội. Nhiều mô hình, cách làm hiệu quả được triển khai như duy trì chế độ đối thoại dân chủ, sinh hoạt tư tưởng, ngày chính trị và văn hóa tinh thần, tổ tư vấn tâm lý quân nhân, hoạt động của đội ngũ cán bộ chính trị các cấp.
Nhờ đó, đại đa số hạ sĩ quan, binh sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, xác định tốt nhiệm vụ, yên tâm công tác, chấp hành nghiêm pháp luật Nhà nước, kỷ luật quân đội và quy định của đơn vị.
Tuy nhiên, công tác quản lý tình hình tư tưởng vẫn còn những hạn chế nhất định. Một số đơn vị chưa nắm chắc diễn biến tư tưởng của bộ đội; việc dự báo, phát hiện và xử lý các vấn đề tư tưởng có lúc còn chậm. Nội dung, hình thức giáo dục chính trị ở một số nơi chưa thật sự hấp dẫn, chưa phù hợp với đặc điểm tâm lý của quân nhân trẻ. Tác động của mạng xã hội, thông tin xấu độc trên không gian mạng cùng những khó khăn về hoàn cảnh gia đình, đời sống cá nhân đã ảnh hưởng đến tâm trạng và nhận thức của một bộ phận hạ sĩ quan, binh sĩ.
Những hạn chế trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân từ năng lực, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý; sự phối hợp giữa gia đình và đơn vị chưa chặt chẽ; việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tư tưởng còn hạn chế.
4. Giải pháp nâng cao chất lượng quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ trong quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cấp ủy, tổ chức đảng, người chỉ huy và cơ quan chính trị các cấp đối với công tác quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định trực tiếp đến chất lượng, hiệu quả quản lý tình hình tư tưởng ở đơn vị cơ sở. Thực tiễn cho thấy, ở đâu cấp ủy, chỉ huy nhận thức đúng vị trí, vai trò của công tác tư tưởng thì ở đó tình hình tư tưởng của bộ đội luôn được nắm chắc, các vấn đề phát sinh được phát hiện và giải quyết kịp thời, không để hình thành các điểm nóng hoặc vụ việc phức tạp. Vì vậy, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về công tác quản lý tư tưởng trong đơn vị; làm cho mọi cán bộ, đảng viên nhận thức rõ quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng. Đồng thời, cần gắn trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy với kết quả quản lý tư tưởng bộ đội; thường xuyên kiểm tra, sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm để nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ này.
Hai là, nâng cao chất lượng nắm bắt, phân tích và dự báo tình hình tư tưởng của hạ sĩ quan, binh sĩ.
Nắm chắc tình hình tư tưởng là cơ sở để tiến hành các hoạt động giáo dục, quản lý và định hướng tư tưởng đạt hiệu quả. Các đơn vị cần duy trì nghiêm túc các chế độ sinh hoạt tư tưởng, ngày chính trị và văn hóa tinh thần, đối thoại dân chủ, gặp gỡ quân nhân; phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ trực tiếp quản lý bộ đội trong việc nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và những vấn đề nảy sinh trong đời sống, sinh hoạt của quân nhân. Bên cạnh đó, cần kết hợp nhiều kênh thông tin khác nhau như phản ánh của tổ chức quần chúng, kết quả khảo sát, điều tra xã hội học và thông tin từ gia đình quân nhân để đánh giá khách quan tình hình tư tưởng. Trên cơ sở đó, tiến hành phân tích, tổng hợp, dự báo những xu hướng tư tưởng có thể phát sinh, nhất là những vấn đề liên quan đến nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, hoàn cảnh gia đình, tâm lý quân nhân và tác động của môi trường xã hội, từ đó chủ động đề ra các biện pháp giải quyết phù hợp.
Ba là, đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng cho hạ sĩ quan, binh sĩ.
Trong điều kiện hiện nay, giáo dục chính trị, tư tưởng cần được tiến hành theo hướng thiết thực, sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý và trình độ nhận thức của quân nhân trẻ. Nội dung giáo dục phải bám sát nhiệm vụ chính trị của đơn vị, gắn với những vấn đề thời sự trong nước và quốc tế, đồng thời giải đáp kịp thời những băn khoăn, vướng mắc nảy sinh trong nhận thức của bộ đội. Các đơn vị cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giáo dục chính trị; kết hợp linh hoạt giữa giáo dục tập trung với giáo dục thông qua hoạt động thực tiễn, diễn đàn thanh niên, tọa đàm, giao lưu và các hoạt động văn hóa, văn nghệ. Qua đó góp phần nâng cao tính hấp dẫn, sức thuyết phục và khả năng định hướng tư tưởng, xây dựng niềm tin, ý chí quyết tâm cho hạ sĩ quan, binh sĩ trong thực hiện nhiệm vụ.
Bốn là, phát huy vai trò của đội ngũ cán bộ trực tiếp quản lý bộ đội trong quản lý và định hướng tư tưởng quân nhân.
Đội ngũ cán bộ, chỉ huy cấp phân đội là lực lượng gần gũi, thường xuyên tiếp xúc với hạ sĩ quan, binh sĩ, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nắm bắt và giải quyết các vấn đề tư tưởng phát sinh. Do đó, cần chú trọng bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ các cấp phương pháp công tác tư tưởng, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nắm bắt tâm lý và xử lý tình huống tư tưởng trong đơn vị. Mỗi cán bộ phải thực sự là tấm gương về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống và tác phong công tác; gần gũi, sâu sát, tôn trọng và lắng nghe bộ đội. Thông qua các hoạt động quản lý, giáo dục hằng ngày, cán bộ cần chủ động phát hiện những biểu hiện bất thường về tâm lý, tư tưởng để có biện pháp động viên, giúp đỡ và giải quyết kịp thời, không để các vấn đề nhỏ tích tụ thành những vụ việc phức tạp ảnh hưởng đến đơn vị.
Năm là, tăng cường phối hợp giữa đơn vị, gia đình và các tổ chức xã hội trong quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ.
Tình hình tư tưởng của quân nhân chịu sự tác động từ nhiều yếu tố khác nhau, trong đó gia đình và môi trường xã hội có ảnh hưởng trực tiếp. Vì vậy, các đơn vị cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ với gia đình quân nhân, thường xuyên trao đổi thông tin về hoàn cảnh, tâm lý, nguyện vọng và những vấn đề phát sinh liên quan đến hạ sĩ quan, binh sĩ. Đồng thời, cần chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác tuyên truyền, giáo dục và quản lý quân nhân. Bên cạnh đó, cần tăng cường định hướng thông tin trên không gian mạng, nâng cao khả năng nhận diện và đấu tranh với các thông tin xấu độc, luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch. Sự phối hợp đồng bộ giữa đơn vị, gia đình và xã hội sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, góp phần nâng cao chất lượng quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay.
5. Kết luận
Quản lý tình hình tư tưởng hạ sĩ quan, binh sĩ là một nội dung quan trọng của công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong điều kiện hiện nay, trước những tác động phức tạp của tình hình thế giới, khu vực và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý tình hình tư tưởng bộ đội càng trở nên cấp thiết. Thực hiện đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần xây dựng hạ sĩ quan, binh sĩ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, ý thức tổ chức kỷ luật cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2]. Tổng cục Chính trị (2022), Quyết định số 775/QĐ-CT ngày 12/5/2022 ban hành Quy chế công tác quản lý tư tưởng quân nhân; nắm và định hướng dư luận trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
[3]. Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị Quân đội Nhân dân Việt Nam (2018), Nâng cao chất lượng công tác tư tưởng trong Quân đội Nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội Nhân dân.
[4]. Quân ủy Trung ương (2021), Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới.
IMPROVING THE QUALITY OF IDEOLOGICAL MANAGEMENT OF NON-COMMISSIONED OFFICERS AND SOLDIERS IN THE VIETNAM PEOPLE’S ARMY TODAY
Nguyen Duc Manh
Faculty of National Defense and Security Education – Hanoi University of Science and Technology
Abstract: The management of the ideological situation of non-commissioned officers and soldiers is an important component of Party work and political work at grassroots military units. It contributes to maintaining the Party’s ideological foundation within the military, strengthening political steadfastness, determination, and solidarity among service members. In the current context, amid the negative impacts of the market economy, the rapid development of social media, and the hostile forces’ schemes and activities in the ideological sphere, improving the quality of ideological management among non-commissioned officers and soldiers has become increasingly significant. This paper examines the importance of ideological management and highlights the need to enhance its effectiveness in order to meet the requirements of building a politically strong Vietnam People’s Army in the new situation.
Keywords: ideological management; non-commissioned officers and soldiers; Party work; political work; grassroots military units; Vietnam People’s Army.
