Nguyễn Tiến Dũng B
Khoa Bắn pháo, Trường Sĩ quan Pháo binh
Email: [email protected]
Tóm tắt
Trong môi trường giáo dục quân sự, cán bộ khung không chỉ là người tổ chức, hướng dẫn mà còn là tấm gương trực tiếp ảnh hưởng đến quá trình rèn luyện, phấn đấu của học viên. Trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung vì thế giữ vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần định hình nhân cách, bản lĩnh và tác phong quân nhân cho thế hệ sĩ quan tương lai. Trước yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, việc nâng cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung trong quản lý học viên càng trở nên cấp thiết và có ý nghĩa chiến lược.
Từ khóa: Trách nhiệm nêu gương; đội ngũ cán bộ; quản lý học viên.
1. Đặt vấn đề
Trong môi trường giáo dục và đào tạo quân sự, công tác quản lý học viên giữ vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành phẩm chất chính trị, đạo đức, tác phong và bản lĩnh quân nhân cho thế hệ sĩ quan tương lai. Trong đó, đội ngũ cán bộ khung, gồm các đồng chí chính trị viên, trung đội trưởng, đại đội trưởng và trợ lý quản lý học viên, chính là lực lượng trực tiếp và thường xuyên nhất gắn bó với học viên trong quá trình học tập, rèn luyện, sinh hoạt tại các học viện, nhà trường trong Quân đội. Hiệu quả công tác giáo dục, quản lý học viên không chỉ phụ thuộc vào phương pháp tổ chức quản lý mà còn được quyết định bởi chính tấm gương của người cán bộ khung.
Thực tế cho thấy, cán bộ khung không chỉ thực hiện nhiệm vụ quản lý hành chính hay giám sát đơn thuần mà còn là người truyền cảm hứng, định hướng giá trị, khơi dậy lý tưởng và động lực học tập, rèn luyện cho học viên. Trong điều kiện nhiệm vụ quân đội ngày càng nặng nề, yêu cầu về chất lượng đội ngũ sĩ quan ngày càng cao, thì trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung lại càng có ý nghĩa quyết định. Học viên nhìn vào cán bộ khung để soi chiếu, noi theo, từ đó hình thành ý thức kỷ luật, tinh thần tự giác và phong cách quân nhân mẫu mực.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, khi mặt trái của xã hội hiện đại, môi trường mạng và áp lực nhiệm vụ ảnh hưởng không nhỏ đến tư tưởng, lối sống và hành vi của một bộ phận học viên, thì vai trò nêu gương của cán bộ khung càng trở nên quan trọng và cấp thiết hơn bao giờ hết. Một số cán bộ chưa thực sự mẫu mực trong hành vi, lời nói, thiếu sâu sát trong quản lý, làm ảnh hưởng đến hiệu quả giáo dục học viên và môi trường sư phạm quân sự.
Chính vì vậy, nâng cao trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ khung trong quản lý học viên không chỉ là yêu cầu nội tại của công tác giáo dục quân sự mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Đây là vấn đề cần được quan tâm đúng mức, có giải pháp cụ thể, thiết thực và đồng bộ để phát huy tốt vai trò của đội ngũ cán bộ khung trong các học viện, nhà trường quân đội hiện nay.
2. Vai trò của cán bộ khung trong quản lý học viên ở các học viện, nhà trường quân đội
Trong cơ cấu tổ chức của các học viện, nhà trường quân đội, đội ngũ cán bộ khung có vị trí đặc biệt quan trọng, giữ vai trò cầu nối trực tiếp giữa học viên với tổ chức, cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chức năng. Họ là những người thực hiện chức năng quản lý, giáo dục, rèn luyện học viên một cách toàn diện trên cả ba mặt: tư tưởng, tổ chức và hành động. Từ thực tiễn hoạt động của các học viện, nhà trường cho thấy, hiệu quả công tác quản lý học viên phụ thuộc rất lớn vào phẩm chất, năng lực và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ khung.
Trước hết, cán bộ khung giữ vai trò trực tiếp trong tổ chức, hướng dẫn, duy trì nền nếp học tập, rèn luyện và sinh hoạt hàng ngày cho học viên. Trong điều kiện môi trường quân sự có tính kỷ luật cao, lối sống tập thể chặt chẽ, học viên cần được tổ chức sinh hoạt khoa học, đúng quy định, đúng điều lệnh. Cán bộ khung là người trực tiếp phổ biến nội dung, duy trì chế độ ngày, chế độ tuần, kiểm tra việc chấp hành quy định về học tập, rèn luyện, vệ sinh nội vụ, lễ tiết tác phong của từng học viên. Họ không chỉ là người “nhắc nhở” mà còn là người “điều hành” sinh hoạt và đảm bảo tính chuẩn mực trong môi trường sư phạm quân sự.
Thứ hai, cán bộ khung là lực lượng then chốt trong công tác giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học viên. Đây là nhiệm vụ rất quan trọng nhưng cũng rất khó, đòi hỏi cán bộ khung phải nắm chắc đặc điểm tâm lý, nhận thức, hoàn cảnh của từng học viên để có biện pháp giáo dục phù hợp. Thông qua các hình thức sinh hoạt chính trị, đối thoại tư tưởng, trao đổi cá nhân, hướng dẫn tập thể, cán bộ khung góp phần hình thành lý tưởng cách mạng, tinh thần yêu nước, trách nhiệm với Tổ quốc và ý chí phấn đấu cho học viên. Khi cán bộ khung thực sự gần gũi, chân thành, gương mẫu và lắng nghe, họ sẽ tạo được niềm tin, sự kính trọng và ảnh hưởng tích cực đến học viên.
Thứ ba, cán bộ khung là người đại diện cho hình ảnh người sĩ quan quân đội trong mắt học viên. Thái độ, lời nói, hành vi và tác phong của cán bộ khung có giá trị giáo dục sâu sắc. Một lời nói chuẩn mực, một hành vi kỷ luật, một thái độ công tâm, khách quan của cán bộ khung có sức thuyết phục hơn nhiều bài giảng lý thuyết. Đặc biệt trong những tình huống khó khăn, phức tạp như học viên vi phạm kỷ luật, có biểu hiện dao động về tư tưởng, hoặc gặp khó khăn trong học tập, rèn luyện, vai trò nêu gương, đồng hành và dẫn dắt của cán bộ khung càng trở nên quan trọng. Cách ứng xử mẫu mực, tinh tế và có tính giáo dục sẽ giúp học viên vượt qua trở ngại, củng cố niềm tin và phát triển đúng hướng.
Thứ tư, cán bộ khung còn là lực lượng hỗ trợ đắc lực cho công tác giảng dạy và đào tạo trong nhà trường quân đội. Họ không chỉ quản lý về sinh hoạt mà còn thường xuyên phối hợp với giáo viên, giảng viên để nắm tình hình học tập của học viên, phát hiện những khó khăn, vướng mắc và có biện pháp hỗ trợ kịp thời. Nhiều cán bộ khung còn trực tiếp tham gia huấn luyện thực hành, hướng dẫn kỹ năng quân sự, kỹ năng sống cho học viên, qua đó góp phần nâng cao chất lượng toàn diện của quá trình đào tạo sĩ quan.
Thứ năm, cán bộ khung đóng vai trò quan trọng trong xây dựng môi trường sư phạm quân sự lành mạnh, chính quy, dân chủ và kỷ cương. Họ là người tổ chức các phong trào thi đua, hoạt động ngoại khóa, giao lưu văn hóa, thể thao nhằm tạo bầu không khí rèn luyện sôi nổi, giúp học viên phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và tâm hồn. Việc cán bộ khung gắn bó chặt chẽ, chủ động, trách nhiệm trong tổ chức các hoạt động này sẽ làm phong phú thêm đời sống học viên, giúp học viên thêm yêu môi trường học tập, thêm tự tin khi bước vào thực tiễn quân đội sau này.
Từ những phân tích trên có thể khẳng định rằng, cán bộ khung không chỉ làm nhiệm vụ quản lý hành chính đơn thuần mà còn là người thầy, người bạn, người anh, người tổ chức và người truyền cảm hứng cho học viên. Sự mẫu mực, trách nhiệm và tận tâm của cán bộ khung chính là nền tảng vững chắc góp phần xây dựng thế hệ sĩ quan tương lai vững vàng về bản lĩnh chính trị, giỏi về chuyên môn, nghiêm túc trong kỷ luật và nhân văn trong hành xử. Do đó, cần tiếp tục bồi dưỡng, phát huy vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ khung như một nhân tố quyết định trong sự nghiệp giáo dục, đào tạo cán bộ quân đội hiện nay.
3. Nội dung biểu hiện của trách nhiệm nêu gương trong cán bộ khung
Trách nhiệm nêu gương là một yêu cầu cơ bản, thường xuyên và có tính nguyên tắc đối với mọi cán bộ trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Đối với đội ngũ cán bộ khung đang trực tiếp quản lý, giáo dục học viên trong các học viện, nhà trường quân đội, nêu gương không chỉ là trách nhiệm chính trị mà còn là phương pháp giáo dục có hiệu quả thiết thực nhất. Thực hiện tốt trách nhiệm nêu gương sẽ góp phần định hướng hành vi, hình thành phẩm chất và xây dựng môi trường giáo dục mẫu mực trong nhà trường quân đội. Nội dung biểu hiện của trách nhiệm nêu gương trong cán bộ khung có thể nhận diện rõ qua một số phương diện cơ bản sau:
Trước hết là nêu gương trong chấp hành điều lệnh, kỷ luật và tác phong quân nhân. Là lực lượng thường xuyên tiếp xúc và gần gũi với học viên, mỗi hành vi, cử chỉ, lời nói, việc làm của cán bộ khung đều tác động mạnh mẽ đến nhận thức và thái độ của học viên. Khi cán bộ khung gương mẫu trong chấp hành giờ giấc, chế độ ngày - tuần, tác phong nhanh nhẹn, ăn mặc đúng quy định, thực hiện nghiêm điều lệnh đội ngũ, thì học viên sẽ có xu hướng tự điều chỉnh bản thân để bắt nhịp với yêu cầu rèn luyện chung. Ngược lại, nếu cán bộ khung lơi lỏng trong chấp hành quy định, thể hiện sự tùy tiện trong sinh hoạt, lối sống thì rất dễ làm ảnh hưởng tiêu cực đến kỷ cương và nề nếp của đơn vị.
Thứ hai là nêu gương trong đạo đức, lối sống và ứng xử hàng ngày. Cán bộ khung cần thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, sống trung thực, thẳng thắn, công tâm trong giải quyết công việc. Trong quan hệ với học viên, cần giữ đúng chuẩn mực, công bằng, tránh biểu hiện thiên vị, cảm tính hoặc thiếu khách quan. Trong lối sống tập thể, cần xây dựng phong cách giản dị, gần gũi, chân thành, biết lắng nghe và chia sẻ. Từ phong cách sống như vậy, cán bộ khung không chỉ khẳng định uy tín cá nhân mà còn lan tỏa những giá trị tích cực, góp phần định hướng hành vi đúng đắn cho học viên.
Thứ ba là nêu gương trong tinh thần tự học, tự rèn luyện và phát triển bản thân. Cán bộ khung không chỉ là người tổ chức, giám sát việc học tập của học viên mà còn phải là tấm gương sáng trong tinh thần học tập, nghiên cứu. Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, mỗi cán bộ cần tích cực cập nhật kiến thức mới, rèn luyện kỹ năng quản lý, tâm lý sư phạm và ứng dụng công nghệ trong công tác quản lý học viên. Việc cán bộ khung có trình độ, có thái độ cầu thị, ham học hỏi sẽ khuyến khích học viên phấn đấu học tập, nghiên cứu và phát triển toàn diện hơn.
Thứ tư là nêu gương trong xử lý các tình huống giáo dục và quản lý. Trong môi trường nhà trường quân sự, thường xuyên phát sinh các tình huống cần xử lý nhanh, đúng và có tính giáo dục cao. Trách nhiệm nêu gương ở đây thể hiện qua sự bình tĩnh, khách quan, công tâm, đúng mực của cán bộ khung trong quá trình xử lý. Khi có học viên vi phạm nội quy, thay vì chỉ trích gay gắt hoặc xử lý máy móc, cán bộ khung cần vận dụng linh hoạt các biện pháp giáo dục thuyết phục, lấy cảm hóa làm trọng tâm. Việc xử lý khéo léo, đúng nguyên tắc nhưng nhân văn sẽ để lại ấn tượng tích cực trong học viên, giúp họ sửa sai và trưởng thành.
Cuối cùng là nêu gương trong tổ chức các hoạt động tập thể và phong trào thi đua. Cán bộ khung là người khởi xướng, điều hành và truyền cảm hứng cho các phong trào thi đua, hoạt động ngoại khóa, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Khi cán bộ khung thể hiện tinh thần hăng hái, trách nhiệm cao trong các hoạt động tập thể, học viên sẽ có động lực tham gia tích cực, từ đó phát triển kỹ năng sống, tinh thần tập thể và ý thức tổ chức kỷ luật.
Như vậy, trách nhiệm nêu gương trong cán bộ khung không chỉ dừng lại ở những phát biểu hay khẩu hiệu, mà cần được thể hiện sinh động trong từng việc làm cụ thể, hàng ngày. Sự gương mẫu đó vừa thể hiện tư cách của người cán bộ quân đội cách mạng, vừa là phương pháp giáo dục trực quan, hiệu quả, có sức lan tỏa sâu rộng trong học viên, góp phần xây dựng môi trường giáo dục quân sự mẫu mực, kỷ cương và giàu tính nhân văn.
4. Thực trạng trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung trong các học viện, nhà trường hiện nay
Thực hiện trách nhiệm nêu gương là yêu cầu thường xuyên đối với đội ngũ cán bộ trong Quân đội nhân dân Việt Nam nói chung và cán bộ khung trong các học viện, nhà trường quân đội nói riêng. Trong điều kiện hiện nay, khi chất lượng đào tạo sĩ quan đòi hỏi ngày càng cao, yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục chính quy, kỷ luật, mẫu mực ngày càng chặt chẽ thì vai trò nêu gương của cán bộ khung càng trở nên quan trọng, có ý nghĩa thiết thực trong công tác quản lý, giáo dục học viên. Thời gian qua, cùng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp, đội ngũ cán bộ khung ở các học viện, nhà trường đã có nhiều cố gắng trong việc phát huy vai trò nêu gương, góp phần tích cực vào kết quả xây dựng nền nếp chính quy và nâng cao chất lượng rèn luyện học viên. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn một số tồn tại, hạn chế cần quan tâm khắc phục để nâng cao hơn nữa hiệu quả của nhiệm vụ quan trọng này.
Một trong những kết quả nổi bật là đa số cán bộ khung đã nhận thức rõ vai trò, trách nhiệm nêu gương của mình trong quản lý học viên, thể hiện qua thái độ nghiêm túc, chủ động và sáng tạo trong công việc. Nhiều đồng chí đã thực sự mẫu mực trong chấp hành điều lệnh, điều lệ, quy định của đơn vị; có phong cách sống giản dị, khiêm tốn, trách nhiệm, gần gũi với học viên; tích cực tự học, tự rèn và phấn đấu nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực tổ chức, quản lý. Trong xử lý các tình huống giáo dục phát sinh, nhiều cán bộ khung đã thể hiện tính kiên trì, linh hoạt và nhân văn, kết hợp giữa nghiêm khắc và cảm hóa, tạo niềm tin và ảnh hưởng tích cực đối với học viên. Đặc biệt, trong các đợt huấn luyện dã ngoại, hội thi, hội thao, phong trào thi đua hoặc các hoạt động ngoại khóa, nhiều cán bộ khung đã thể hiện vai trò đầu tàu, hạt nhân, khơi dậy tinh thần phấn đấu, thi đua sôi nổi trong đơn vị.
Tuy nhiên, qua khảo sát, đánh giá ở một số học viện, nhà trường cho thấy, vẫn còn tồn tại tình trạng một bộ phận cán bộ khung chưa phát huy đầy đủ vai trò nêu gương. Trước hết là biểu hiện thiếu gương mẫu trong chấp hành quy định sinh hoạt hàng ngày, như chưa duy trì đúng giờ giấc, chưa ăn mặc đúng điều lệnh khi làm việc, đôi lúc còn thiếu nghiêm túc trong điều hành đội hình, đội ngũ. Một số cán bộ còn mang nặng tư duy hành chính trong quản lý học viên, thiên về nhắc nhở, kiểm tra hơn là tổ chức giáo dục và định hướng giá trị. Có trường hợp ứng xử thiếu tinh tế, chưa sâu sát trong quản lý tư tưởng, dẫn đến tình trạng học viên vi phạm nội quy mà không được phát hiện, xử lý kịp thời. Cá biệt, có cán bộ khung còn mắc sai phạm trong quan hệ công tác, thiếu công tâm trong đánh giá học viên, ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín cá nhân và niềm tin của tập thể.
Một nguyên nhân đáng lưu ý khác là một số cán bộ khung còn hạn chế về kỹ năng sư phạm, năng lực quản lý con người trong môi trường đặc thù của giáo dục quân sự. Điều này dẫn đến lúng túng trong xử lý tình huống, chưa tạo được sự đồng thuận, chia sẻ từ phía học viên. Cũng có tình trạng cán bộ khung thiếu tinh thần học hỏi, ngại đổi mới, chậm thích ứng với yêu cầu hiện đại hóa công tác quản lý học viên trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy, huấn luyện.
Mặt khác, công tác giáo dục, bồi dưỡng phẩm chất nêu gương và kỹ năng quản lý học viên cho đội ngũ cán bộ khung ở một số đơn vị còn chưa được chú trọng thường xuyên. Cấp ủy, chỉ huy một số đơn vị chưa thực sự sâu sát trong kiểm tra, đánh giá, chưa kịp thời biểu dương những tấm gương điển hình, đồng thời chưa có biện pháp nhắc nhở, uốn nắn kịp thời đối với các biểu hiện lệch lạc trong nêu gương.
Có thể thấy, trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung trong các học viện, nhà trường quân đội hiện nay đã và đang được triển khai tương đối nghiêm túc, có tác động tích cực đến môi trường giáo dục và sự phát triển của học viên. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu cao hơn trong đào tạo sĩ quan thời kỳ mới, cần tiếp tục nhận diện đúng những tồn tại, yếu kém; tăng cường giáo dục, rèn luyện đội ngũ cán bộ khung cả về tư tưởng, phẩm chất, kỹ năng và phương pháp công tác. Chỉ khi cán bộ khung thực sự là tấm gương mẫu mực trong từng việc làm cụ thể, mới có thể tác động sâu sắc và bền vững đến quá trình hình thành nhân cách quân nhân cách mạng cho thế hệ sĩ quan tương lai.
5. Những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay đối với cán bộ khung trong phát huy trách nhiệm nêu gương
Trong giai đoạn hiện nay, sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, cao hơn đối với công tác giáo dục - đào tạo ở các học viện, nhà trường quân đội. Trong đó, phát huy vai trò, trách nhiệm nêu gương của đội ngũ cán bộ khung trở thành một nội dung quan trọng, trực tiếp góp phần xây dựng môi trường giáo dục mẫu mực, nâng cao chất lượng quản lý học viên và tạo tiền đề hình thành phẩm chất sĩ quan toàn diện. Trước bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, những tác động từ mạng xã hội và các quan điểm sai trái, phản động trên không gian mạng ngày càng tinh vi, học viên các nhà trường quân đội dễ bị tác động nếu không được định hướng rõ ràng. Do đó, việc phát huy trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung đòi hỏi phải được đặt ra với những yêu cầu cụ thể, thiết thực và phù hợp với xu thế phát triển của thời đại.
Thứ nhất, cán bộ khung cần thể hiện rõ bản lĩnh chính trị vững vàng, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân. Trong bối cảnh cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng phức tạp, cán bộ khung không chỉ nêu gương về nhận thức đúng đắn, mà còn phải là người truyền đạt tinh thần kiên định lý tưởng cách mạng, bảo vệ lập trường tư tưởng quân đội cho học viên. Họ phải nắm chắc các nội dung cốt lõi trong nghị quyết, chỉ thị của Đảng, tích cực tuyên truyền, giáo dục cho học viên, đồng thời phản bác, đấu tranh với những biểu hiện suy thoái tư tưởng, lối sống lệch lạc. Khi cán bộ khung có lập trường tư tưởng vững chắc, họ sẽ trở thành “lá chắn” tinh thần cho học viên, giúp học viên có định hướng đúng và không bị ảnh hưởng tiêu cực từ môi trường bên ngoài.
Thứ hai, cán bộ khung phải nêu gương về phẩm chất đạo đức, lối sống và phong cách làm việc. Trong giai đoạn hiện nay, yêu cầu về đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm, sự công tâm, minh bạch trong quản lý học viên ngày càng cao. Cán bộ khung cần tuyệt đối tránh biểu hiện chủ quan, áp đặt, vô cảm hoặc thiếu công bằng trong đánh giá, xử lý các vấn đề phát sinh trong đơn vị. Họ phải là những người sống mẫu mực, giản dị, tôn trọng học viên và sẵn sàng chia sẻ, giúp đỡ để học viên khắc phục khó khăn. Đồng thời, cán bộ khung cần có phong cách làm việc khoa học, cẩn trọng, tỉ mỉ và gắn bó với thực tiễn quản lý học viên. Điều này không chỉ tạo được sự tin tưởng mà còn góp phần duy trì kỷ cương, kỷ luật đơn vị một cách tự giác, tự nguyện từ phía học viên.
Thứ ba, cán bộ khung cần nâng cao năng lực chuyên môn và kỹ năng sư phạm quân sự hiện đại. Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, mô hình quản lý học viên cũng đang chuyển biến theo hướng số hóa, kết hợp giữa ứng dụng công nghệ và phương pháp sư phạm mới. Cán bộ khung phải thường xuyên cập nhật tri thức, tích cực học tập, rèn luyện để đáp ứng yêu cầu mới. Không chỉ giỏi về điều lệnh, điều lệ mà còn phải có kỹ năng giao tiếp, quản lý cảm xúc, xử lý tình huống và tư vấn tâm lý cho học viên. Việc cán bộ khung có trình độ, biết vận dụng công nghệ vào quản lý, biết tổ chức các hoạt động giáo dục phong phú sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, hấp dẫn và hiệu quả.
Thứ tư, cán bộ khung cần chủ động, sáng tạo và linh hoạt trong tổ chức các hoạt động giáo dục, rèn luyện học viên. Thực tiễn cho thấy, việc tổ chức hiệu quả các hoạt động ngoại khóa, thi đua, giao lưu văn hóa, thể thao, công tác dân vận hay huấn luyện dã ngoại sẽ tạo môi trường rèn luyện tích cực và toàn diện. Cán bộ khung phải là người đi đầu trong tổ chức, điều hành các hoạt động này với tinh thần nhiệt huyết, năng động và trách nhiệm cao. Họ cần biết tạo sự hào hứng, gắn kết học viên và khơi dậy tinh thần thi đua giữa các tập thể, từ đó hình thành ý thức tổ chức, kỹ năng làm việc nhóm, tinh thần trách nhiệm và lý tưởng cống hiến trong từng học viên.
Thứ năm, cán bộ khung cần xây dựng mối quan hệ gắn bó, gần gũi, nhân văn với học viên. Trong môi trường quân sự, học viên thường chịu áp lực từ học tập, rèn luyện, kỷ luật và các yếu tố cá nhân. Cán bộ khung cần biết quan tâm, lắng nghe, chia sẻ và đồng hành cùng học viên, coi đó là trách nhiệm của người thầy, người anh, người bạn trong hành trình phát triển nhân cách của họ. Một môi trường thân thiện, tin tưởng, công bằng sẽ khuyến khích học viên mạnh dạn bộc lộ ý kiến, đề xuất sáng kiến và tự giác rèn luyện theo định hướng đúng đắn mà cán bộ khung là người dẫn đường.
Tóm lại, phát huy trách nhiệm nêu gương trong cán bộ khung không chỉ là một yêu cầu về đạo đức, chính trị mà còn là giải pháp chiến lược trong nâng cao chất lượng đào tạo sĩ quan. Trong giai đoạn hiện nay, những yêu cầu đặt ra đối với cán bộ khung ngày càng cao và toàn diện hơn, đòi hỏi mỗi cán bộ phải không ngừng rèn luyện, tự hoàn thiện và vươn lên. Khi cán bộ khung thực sự là những tấm gương sáng trong tư tưởng, đạo đức, năng lực và lối sống, thì môi trường giáo dục quân sự mới thực sự phát triển bền vững, góp phần xây dựng đội ngũ sĩ quan chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tương lai.
6. Một số giải pháp nâng cao trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung trong quản lý học viên
Một là, tăng cường giáo dục, bồi dưỡng nhận thức chính trị và tinh thần trách nhiệm nêu gương cho đội ngũ cán bộ khung
Một trong những điều kiện tiên quyết để cán bộ khung thực hiện tốt trách nhiệm nêu gương chính là có nhận thức chính trị vững vàng và hiểu rõ tầm quan trọng, ý nghĩa của việc nêu gương trong quản lý học viên. Thực tế cho thấy, nơi nào cấp ủy, chỉ huy đơn vị quan tâm đúng mức đến công tác giáo dục chính trị tư tưởng, nơi đó đội ngũ cán bộ khung luôn thể hiện được tinh thần gương mẫu, trách nhiệm trong mọi hoạt động.
Để nâng cao nhận thức cho cán bộ khung, cần tăng cường tổ chức các lớp học tập, quán triệt nghị quyết, chỉ thị của Đảng, các chuyên đề giáo dục chính trị sát với chức trách, nhiệm vụ quản lý học viên. Đồng thời, tổ chức tọa đàm, trao đổi kinh nghiệm giữa các cán bộ có nhiều thành tích trong công tác quản lý và giáo dục học viên. Việc giáo dục cần được thực hiện thường xuyên, liên tục, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và các phong trào thi đua yêu nước trong quân đội. Từ đó, giúp cán bộ khung hiểu rõ rằng nêu gương không phải là khẩu hiệu hình thức, mà là trách nhiệm tự thân, là phương pháp giáo dục thuyết phục nhất trong môi trường quân sự.
Cùng với đó, các cơ quan chức năng trong nhà trường cần xây dựng bộ tiêu chí đánh giá trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung một cách cụ thể, rõ ràng và phù hợp với từng cấp quản lý. Trên cơ sở đó, định kỳ tổ chức kiểm tra, đánh giá, biểu dương kịp thời những cá nhân điển hình, đồng thời nhắc nhở, chấn chỉnh những biểu hiện thiếu trách nhiệm trong công tác nêu gương. Khi nhận thức và trách nhiệm được nâng cao, hành động sẽ thay đổi theo hướng tích cực. Đây chính là nền tảng bền vững để xây dựng đội ngũ cán bộ khung vừa “hồng” vừa “chuyên”, xứng đáng là lực lượng nòng cốt trong quản lý học viên hiện nay.
Hai là, phát huy vai trò của tổ chức đảng, chính quyền và các tổ chức quần chúng trong việc kiểm tra, giám sát và định hướng hành vi nêu gương của cán bộ khung
Trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung không chỉ phụ thuộc vào ý thức cá nhân mà còn chịu sự tác động mạnh mẽ từ môi trường tập thể. Trong đó, các tổ chức đảng, chính quyền và đoàn thể giữ vai trò then chốt trong kiểm tra, giám sát, hỗ trợ và định hướng hành vi của cán bộ khung theo đúng chuẩn mực đạo đức, tác phong và lối sống người quân nhân cách mạng. Phát huy hiệu quả của hệ thống chính trị trong nhà trường là điều kiện cần thiết để hình thành cơ chế nêu gương hiệu quả, tự giác và bền vững.
Trước hết, cấp ủy đảng và chỉ huy đơn vị cần xác định rõ trách nhiệm nêu gương là tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng, mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ khung. Cần đưa nội dung này vào sinh hoạt chi bộ, vào tiêu chí đánh giá thi đua khen thưởng, xét phân loại hàng tháng, quý, năm. Bên cạnh đó, xây dựng kế hoạch giám sát thường xuyên hoặc đột xuất, tập trung vào những nội dung dễ bị xem nhẹ như ứng xử với học viên, tác phong sinh hoạt, việc chấp hành kỷ luật, điều lệnh trong môi trường giáo dục. Quá trình kiểm tra cần thực hiện khách quan, công tâm, tránh hình thức, qua loa.
Tổ chức đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân và các lực lượng quần chúng khác cũng cần được huy động tích cực vào việc giám sát và phản ánh tinh thần trách nhiệm của cán bộ khung. Việc phát huy vai trò phản biện, góp ý xây dựng của học viên cũng là kênh thông tin quan trọng giúp cán bộ khung điều chỉnh hành vi phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Khi có sự vào cuộc đồng bộ của tổ chức đảng, chính quyền và quần chúng, trách nhiệm nêu gương sẽ không dừng lại ở lời nói mà được hiện thực hóa thành những hành động cụ thể, có sức lan tỏa tích cực trong toàn đơn vị. Đây là giải pháp thiết thực, có tính hệ thống nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục học viên trên nền tảng gương mẫu của cán bộ khung.
Ba là, gắn trách nhiệm nêu gương với kết quả hoàn thành nhiệm vụ, đánh giá thi đua, khen thưởng và quy hoạch, bổ nhiệm cán bộ
Để việc nêu gương trở thành động lực nội tại thúc đẩy cán bộ khung phấn đấu trong công tác quản lý học viên, cần có cơ chế cụ thể, rõ ràng gắn trách nhiệm nêu gương với kết quả hoàn thành nhiệm vụ, thi đua khen thưởng và lộ trình phát triển của cá nhân. Khi việc nêu gương được xem là tiêu chí đánh giá năng lực, phẩm chất thực tiễn, cán bộ khung sẽ có ý thức cao hơn trong việc thể hiện tinh thần trách nhiệm, từ đó thúc đẩy sự chủ động, sáng tạo trong thực hiện chức trách.
Thực tiễn tại nhiều đơn vị cho thấy, nơi nào cấp ủy, chỉ huy có cách làm rõ ràng, công khai, minh bạch trong đánh giá cán bộ, gắn chặt trách nhiệm nêu gương với tiêu chí thi đua, nơi đó không khí thi đua sôi nổi, cán bộ tích cực phấn đấu và tạo được ảnh hưởng tốt đến học viên. Ngược lại, nếu đánh giá cán bộ chỉ mang tính hình thức, không phản ánh đúng năng lực thực tiễn, không phân biệt rõ giữa cán bộ tích cực và cán bộ chưa hoàn thành tốt vai trò nêu gương thì sẽ làm giảm động lực phấn đấu, thậm chí gây tâm lý hoài nghi trong đơn vị.
Cần thiết lập hệ thống đánh giá trách nhiệm nêu gương một cách khoa học, có tiêu chí định lượng kết hợp với định tính, có sự góp ý từ cấp trên, đồng đội và cả học viên. Trên cơ sở đó, việc bổ nhiệm, đề bạt, quy hoạch cán bộ khung cần gắn liền với kết quả thể hiện trách nhiệm nêu gương trong thực tiễn quản lý học viên. Đây không chỉ là biện pháp nâng cao chất lượng đội ngũ mà còn là cách để tạo sự công bằng, khách quan trong cơ hội phát triển, góp phần xây dựng môi trường giáo dục quân sự chuẩn mực, chuyên nghiệp.
Bốn là, đổi mới nội dung, phương pháp huấn luyện và quản lý học viên nhằm tạo điều kiện để cán bộ khung phát huy vai trò nêu gương
Việc nêu gương không chỉ thể hiện trong lời nói, thái độ mà đặc biệt cần được chứng minh thông qua hành động trong thực tiễn công tác. Do đó, một giải pháp quan trọng là cần đổi mới phương pháp quản lý học viên theo hướng phát huy vai trò chủ động của cán bộ khung, tạo điều kiện để họ trực tiếp tham gia, dẫn dắt học viên trong các hoạt động huấn luyện, học tập, rèn luyện và sinh hoạt hàng ngày.
Cán bộ khung cần được phân công, giao nhiệm vụ rõ ràng, sát thực tế, gắn với đặc điểm của từng đơn vị và từng đối tượng học viên. Trong mỗi hoạt động, họ phải là người đi đầu, làm mẫu, cùng thực hiện và cùng rèn luyện với học viên. Ví dụ trong huấn luyện dã ngoại, cán bộ khung cần tham gia từ khâu chuẩn bị, tổ chức đến triển khai và tổng kết, qua đó thể hiện tác phong làm việc khoa học, sự chịu đựng gian khổ, tinh thần trách nhiệm cao. Những hành động như vậy có sức thuyết phục rất lớn đối với học viên, giúp học viên học được từ thực tế và tin tưởng vào người chỉ huy trực tiếp.
Để thực hiện hiệu quả giải pháp này, các học viện, nhà trường cần rà soát, điều chỉnh kế hoạch quản lý học viên theo hướng linh hoạt, hiện đại nhưng vẫn bảo đảm tính nền nếp, chính quy. Cần hạn chế tối đa cách làm rập khuôn, hành chính hóa, thay vào đó là các hình thức quản lý gắn thực tiễn, tăng tính trải nghiệm và phát huy sáng tạo của cả cán bộ và học viên. Việc tạo môi trường để cán bộ khung thể hiện, đồng thời được ghi nhận sự nêu gương là yếu tố thúc đẩy quá trình tự rèn luyện, hoàn thiện cá nhân một cách tích cực, bền vững.
Năm là, tăng cường xây dựng môi trường sư phạm quân sự lành mạnh, chính quy, kỷ luật và nhân văn để thúc đẩy hành vi nêu gương của cán bộ khung
Môi trường giáo dục đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hình nhận thức và hành vi của cán bộ khung nói riêng, tập thể đơn vị nói chung. Một môi trường chính quy, kỷ cương nhưng đồng thời nhân văn, dân chủ, trách nhiệm sẽ tạo động lực mạnh mẽ để cán bộ khung phát huy vai trò nêu gương, từ đó ảnh hưởng tích cực đến quá trình giáo dục học viên.
Để xây dựng môi trường như vậy, cần nâng cao chất lượng lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp, phát huy vai trò tập thể trong việc giữ vững kỷ luật, nền nếp chính quy. Đồng thời, cần quan tâm xây dựng văn hóa ứng xử trong đơn vị, đề cao tinh thần đoàn kết, tương trợ giữa cán bộ và học viên. Khi đơn vị có không khí cởi mở, tôn trọng lẫn nhau, cán bộ khung sẽ cảm thấy được chia sẻ, ủng hộ và có thêm động lực để nêu gương.
Ngoài ra, cần thường xuyên biểu dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến trong đội ngũ cán bộ khung thông qua các hình thức như tuyên truyền nội bộ, tổ chức hội thi, hội thảo, diễn đàn hoặc đưa vào các chuyên mục trên báo, bản tin nhà trường. Việc nêu gương không chỉ dừng ở cá nhân mà cần trở thành giá trị văn hóa của đơn vị, là chuẩn mực để mọi cán bộ noi theo. Khi môi trường sư phạm quân sự được xây dựng đúng hướng, cán bộ khung sẽ có điều kiện thuận lợi để phát huy vai trò nêu gương một cách thực chất, qua đó tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong các học viện, nhà trường quân đội.
7. Kết luận
Trách nhiệm nêu gương của cán bộ khung trong quản lý học viên là yêu cầu có tính nguyên tắc, thể hiện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và năng lực tổ chức thực tiễn của người cán bộ trong môi trường quân sự. Trong bối cảnh hiện nay, khi công tác giáo dục, đào tạo trong Quân đội đặt ra yêu cầu ngày càng cao, thì vai trò nêu gương của cán bộ khung càng trở nên cấp thiết, không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản lý học viên mà còn tạo nền tảng xây dựng môi trường sư phạm quân sự chuẩn mực, chính quy và hiệu quả. Phát huy trách nhiệm nêu gương cần bắt đầu từ nhận thức đúng, hành động cụ thể và cơ chế kiểm tra, giám sát đồng bộ. Đây là công việc thường xuyên, lâu dài và đòi hỏi sự vào cuộc tích cực, trách nhiệm của cấp ủy, chỉ huy các cấp. Chỉ khi cán bộ khung thực sự gương mẫu về mọi mặt, mới có thể tạo được sự tin tưởng, noi theo của học viên, góp phần đào tạo nên những sĩ quan quân đội vừa hồng vừa chuyên, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại./.
Tài liệu tham khảo
[1]. Hồ Chí Minh. Toàn tập, tập 5. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011.
[2]. Quân ủy Trung ương - Bộ Quốc phòng. Nghị quyết số 847-NQ/QUTW ngày 28/12/2021 về “Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới”.
[3]. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam. Hướng dẫn công tác quản lý, giáo dục học viên trong các học viện, nhà trường quân đội.
[4]. Bộ Quốc phòng. Điều lệnh quản lý bộ đội. Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[5]. Học viện Chính trị. Giáo trình Công tác Đảng, công tác chính trị trong huấn luyện, học tập, công tác. Nxb Quân đội nhân dân, 2022.
[6]. Nguyễn Văn Thành (2022). “Giải pháp nâng cao vai trò nêu gương của cán bộ trong Quân đội hiện nay”. Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 3/2022.
ENHANCING THE RESPONSIBILITY AND EXEMPLARY CONDUCT OF THE CORE STAFF IN MANAGING STUDENTS AT ACADEMIES AND SCHOOLS IN THE MILITARY
Nguyen Tien Dung B
Artillery Officer Training College, Vietnam
Abstract
In a military education environment, the cadre not only organizes and guides but also serves as a direct role model that influences the training and striving of the students. Therefore, the responsibility of setting an example by the cadre plays a particularly important role, contributing to the shaping of character, resilience, and military demeanor for the future generation of officers. In light of the new demands of building a revolutionary, regular, elite, and modern army, enhancing the responsibility of the cadre in managing students has become increasingly urgent and strategically significant.
Keywords: Responsibility to set an example; framework staff; student management
