Đặng Bảo Gia Huy
Học viên Khóa 32, Tiểu đoàn 1, Trường Sĩ quan công binh
Email: [email protected]
Tóm tắt: Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo quân đội, yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đặt ra những đòi hỏi ngày càng cao đối với chất lượng đào tạo đội ngũ sĩ quan công binh. Tự học, tự rèn trở thành nhân tố quyết định giúp học viên nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực thực hành, bản lĩnh chính trị và phẩm chất người quân nhân cách mạng. Bài viết làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn về vai trò xung kích của thanh niên Trường Sĩ quan Công binh trong tự học, tự rèn; phân tích những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát huy hiệu quả vai trò xung kích của thanh niên đáp ứng yêu cầu đào tạo trong tình hình mới.
Từ khóa: Thanh niên; tự học; tự rèn luyện; Trường Sĩ quan Công binh; giáo dục quân sự.
1. Đặt vấn đề
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến công tác giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ. Người khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà”, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tự học trong quá trình hoàn thiện nhân cách và nâng cao trình độ của mỗi cá nhân. Trong môi trường quân đội, tự học, tự rèn không chỉ là yêu cầu của quá trình giáo dục - đào tạo mà còn là phương thức quan trọng để mỗi quân nhân hoàn thiện phẩm chất, năng lực đáp ứng nhiệm vụ được giao.
Trường Sĩ quan Công binh là trung tâm đào tạo sĩ quan chỉ huy công binh trình độ đại học của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhiệm vụ đào tạo của nhà trường ngày càng phát triển cả về quy mô, nội dung và yêu cầu chất lượng. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số trong giáo dục và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ quân sự, việc học tập của học viên không thể chỉ dựa vào thời lượng trên lớp mà đòi hỏi phải phát huy cao độ tinh thần tự học, tự nghiên cứu và tự rèn luyện.
Thanh niên học viên là lực lượng đông đảo, trực tiếp quyết định chất lượng đào tạo của nhà trường. Với đặc điểm tuổi trẻ giàu nhiệt huyết, năng động, sáng tạo và có khả năng thích ứng nhanh với sự phát triển của khoa học công nghệ, thanh niên có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành phong trào tự học, tự rèn. Tuy nhiên, trước những tác động của mặt trái kinh tế thị trường, sự bùng nổ thông tin trên không gian mạng và những biểu hiện ngại khó, ngại khổ ở một bộ phận thanh niên, việc phát huy vai trò xung kích trong tự học, tự rèn còn bộc lộ những hạn chế nhất định.
Vì vậy, nghiên cứu phát huy vai trò xung kích của thanh niên Trường Sĩ quan Công binh trong tự học, tự rèn vừa có ý nghĩa lý luận, vừa có giá trị thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, xây dựng đội ngũ sĩ quan công binh có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại trong giai đoạn mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về vai trò xung kích của thanh niên trong tự học, tự rèn
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Theo quan điểm của Đảng, thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, lực lượng xung kích trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và bảo vệ Tổ quốc.
Vai trò xung kích của thanh niên được hiểu là sự tiên phong, gương mẫu, đi đầu trong thực hiện nhiệm vụ; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; tích cực đổi mới, sáng tạo và lan tỏa những giá trị tích cực trong tập thể. Trong môi trường quân đội, tính xung kích của thanh niên được thể hiện thông qua ý chí phấn đấu, tinh thần vượt khó, trách nhiệm trong học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ.
Tự học là quá trình người học chủ động chiếm lĩnh tri thức bằng nhiều hình thức khác nhau dưới sự định hướng của người dạy. Đây là hoạt động mang tính tự giác, tích cực và sáng tạo nhằm phát triển năng lực nhận thức, tư duy và kỹ năng nghề nghiệp.
Tự rèn là quá trình cá nhân chủ động hoàn thiện phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị, tác phong công tác, kỹ năng nghề nghiệp và năng lực thực tiễn thông qua hoạt động học tập, công tác và sinh hoạt hằng ngày.
Trong các học viện, nhà trường quân đội, tự học và tự rèn có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Tự học tạo nền tảng tri thức để nâng cao chất lượng tự rèn; ngược lại, tự rèn giúp hình thành ý chí, nghị lực và động cơ học tập đúng đắn. Đối với học viên Trường Sĩ quan Công binh, tự học và tự rèn còn là yêu cầu tất yếu nhằm thích ứng với đặc thù đào tạo chuyên ngành công binh có khối lượng kiến thức lớn, tính thực hành cao và yêu cầu khắt khe về phẩm chất quân nhân.
Vai trò xung kích của thanh niên trong tự học, tự rèn được thể hiện trên các phương diện cơ bản sau:
Thứ nhất, thanh niên là lực lượng đi đầu trong xây dựng động cơ, thái độ học tập đúng đắn.
Động cơ học tập là yếu tố quyết định hiệu quả tự học. Thanh niên với đặc trưng giàu hoài bão, khát vọng cống hiến có khả năng tạo nên những phong trào thi đua học tập sôi nổi, thúc đẩy tinh thần phấn đấu trong tập thể.
Thứ hai, thanh niên là chủ thể tích cực đổi mới phương pháp học tập.
Sự phát triển của công nghệ số tạo điều kiện thuận lợi để người học tiếp cận tri thức bằng nhiều hình thức hiện đại. Thanh niên là lực lượng có khả năng thích ứng nhanh với công nghệ, chủ động khai thác tài nguyên học tập số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, mô phỏng kỹ thuật và các nền tảng học tập trực tuyến phục vụ quá trình học tập, nghiên cứu.
Thứ ba, thanh niên là nhân tố quan trọng thúc đẩy phong trào nghiên cứu khoa học.
Nghiên cứu khoa học là biểu hiện ở trình độ cao của tự học. Thông qua nghiên cứu khoa học, học viên không chỉ củng cố kiến thức mà còn phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng vận dụng lý luận vào thực tiễn.
Thứ tư, thanh niên là lực lượng nòng cốt trong tự rèn luyện phẩm chất, bản lĩnh và tác phong quân nhân.
Quá trình đào tạo sĩ quan không chỉ trang bị kiến thức chuyên môn mà còn hình thành phẩm chất chính trị, đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật và năng lực lãnh đạo, chỉ huy. Vai trò xung kích của thanh niên được thể hiện ở tinh thần tự giác rèn luyện, chấp hành nghiêm kỷ luật, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và đoàn kết trong đơn vị.
2.2. Thực trạng phát huy vai trò xung kích của thanh niên Trường Sĩ quan Công binh trong tự học, tự rèn
Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu nhà trường, sự chỉ đạo của các cơ quan, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên và tổ chức Đoàn Thanh niên, phong trào tự học, tự rèn trong học viên đã đạt được nhiều kết quả tích cực.
Nhận thức của đa số học viên về vai trò của tự học, tự rèn ngày càng được nâng cao. Hầu hết học viên xác định đúng mục tiêu học tập, có ý thức xây dựng kế hoạch học tập cá nhân, chủ động nghiên cứu tài liệu và tích cực tham gia các hoạt động học thuật.
Các phong trào thi đua học tập, nghiên cứu khoa học được triển khai thường xuyên và đạt hiệu quả thiết thực. Nhiều mô hình học tập tiêu biểu được xây dựng như “Giờ học thanh niên tự quản”, “Đôi bạn cùng tiến”, “Tổ học tập kiểu mẫu”, “Chi đoàn học tập tốt, rèn luyện nghiêm”. Những mô hình này đã góp phần tạo môi trường thuận lợi để học viên trao đổi kiến thức, hỗ trợ nhau trong học tập và rèn luyện.
Hoạt động nghiên cứu khoa học của học viên có nhiều chuyển biến tích cực. Số lượng đề tài nghiên cứu khoa học, sáng kiến cải tiến kỹ thuật, mô hình học cụ huấn luyện được thực hiện ngày càng tăng. Nhiều công trình có giá trị thực tiễn, phục vụ trực tiếp nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và huấn luyện công binh.
Bên cạnh đó, thanh niên nhà trường tích cực tham gia các hoạt động rèn luyện thể lực, xây dựng nền nếp chính quy, chấp hành kỷ luật và các hoạt động tình nguyện vì cộng đồng. Qua đó góp phần hình thành bản lĩnh, ý chí và trách nhiệm của người sĩ quan tương lai.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong tự học, tự rèn vẫn còn một số hạn chế. Một bộ phận học viên chưa thực sự chủ động trong học tập; phương pháp tự học còn đơn điệu; khả năng khai thác tài liệu chuyên ngành và ngoại ngữ còn hạn chế; kỹ năng nghiên cứu khoa học chưa đồng đều giữa các đối tượng học viên.
Ngoài ra, tác động của mạng xã hội và các hình thức giải trí trực tuyến làm phân tán sự tập trung của một số học viên. Tình trạng học tập mang tính đối phó, thiếu tính bền vững vẫn còn xuất hiện ở một số cá nhân. Một số phong trào thi đua chưa tạo được sức lan tỏa sâu rộng; việc nhân rộng điển hình tiên tiến có thời điểm chưa thực sự hiệu quả.
Những hạn chế nêu trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, cả khách quan và chủ quan.
Về khách quan, yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo quân đội ngày càng cao, khối lượng kiến thức chuyên ngành công binh liên tục được bổ sung, cập nhật theo sự phát triển của khoa học quân sự và công nghệ hiện đại. Điều này tạo áp lực lớn đối với học viên trong việc tự nghiên cứu và tự hoàn thiện bản thân. Bên cạnh đó, sự phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội đã tạo ra môi trường thông tin đa chiều, trong đó có nhiều nội dung thiếu lành mạnh, tác động không nhỏ đến nhận thức, tâm lý và thói quen học tập của thanh niên.
Về chủ quan, một số học viên chưa xây dựng được động cơ học tập thật sự vững chắc; chưa nhận thức đầy đủ vai trò quyết định của tự học, tự rèn đối với quá trình hình thành phẩm chất và năng lực người sĩ quan công binh. Kỹ năng quản lý thời gian, kỹ năng nghiên cứu tài liệu, phương pháp học tập tích cực của một bộ phận học viên còn hạn chế. Một số cán bộ đoàn, cán bộ lớp chưa phát huy hết vai trò nòng cốt trong tổ chức các phong trào học tập và rèn luyện. Công tác phát hiện, bồi dưỡng và nhân rộng các mô hình hiệu quả ở một số đơn vị có thời điểm còn chậm.
Nhìn tổng thể, những kết quả đạt được là cơ bản, phản ánh tinh thần trách nhiệm, ý chí phấn đấu và vai trò xung kích của tuổi trẻ Trường Sĩ quan Công binh. Tuy nhiên, trước yêu cầu xây dựng quân đội hiện đại, việc tiếp tục phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong tự học, tự rèn vẫn là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết và lâu dài.
2.3. Giải pháp phát huy vai trò xung kích của thanh niên Trường Sĩ quan Công binh trong tự học, tự rèn
2.3.1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của thanh niên đối với nhiệm vụ tự học, tự rèn
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, quyết định chất lượng và hiệu quả của các giải pháp khác. Nhận thức đúng sẽ dẫn đến hành động đúng; động cơ đúng sẽ tạo nên sự nỗ lực bền bỉ trong quá trình học tập và rèn luyện.
Các cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn cần thường xuyên giáo dục cho học viên nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của tự học, tự rèn đối với sự trưởng thành của người sĩ quan tương lai. Nội dung giáo dục cần gắn với yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới và đặc thù hoạt động của bộ đội công binh.
Cần kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống với giáo dục động cơ nghề nghiệp; giữa bồi dưỡng lý tưởng cách mạng với định hướng phát triển năng lực cá nhân. Thông qua các hoạt động sinh hoạt chính trị, diễn đàn thanh niên, tọa đàm học thuật, giao lưu với các điển hình tiên tiến, giúp học viên nhận thức rõ trách nhiệm của bản thân đối với quá trình học tập và rèn luyện.
Đặc biệt, cần phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, đảng viên, cán bộ đoàn và những học viên có thành tích xuất sắc trong học tập, nghiên cứu khoa học. Những tấm gương tiêu biểu có sức lan tỏa mạnh mẽ, tạo động lực tích cực cho các đoàn viên thanh niên noi theo.
2.3.2. Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tự học phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số trong giáo dục quân sự
Trong thời đại số, tự học không chỉ giới hạn ở việc đọc tài liệu truyền thống mà còn bao gồm khả năng khai thác hiệu quả các nguồn học liệu điện tử, cơ sở dữ liệu số và công nghệ thông minh.
Nhà trường cần tiếp tục đầu tư phát triển hệ thống thư viện điện tử, kho học liệu số, hệ thống quản lý học tập trực tuyến và các phần mềm mô phỏng chuyên ngành công binh. Đây là những điều kiện quan trọng giúp học viên mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và nâng cao hiệu quả tự học.
Đối với học viên, cần chủ động đổi mới phương pháp học tập theo hướng phát triển năng lực tự nghiên cứu, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Thay vì học tập thụ động, ghi nhớ máy móc, cần tăng cường các phương pháp học tập tích cực như học theo dự án, học thông qua tình huống, học theo nhóm và nghiên cứu độc lập.
Việc ứng dụng công nghệ số vào tự học cần được thực hiện có định hướng và kiểm soát chặt chẽ. Thanh niên cần phát huy ưu thế trong việc tiếp cận công nghệ mới, đồng thời nâng cao khả năng sàng lọc thông tin, tránh lệ thuộc vào các nguồn dữ liệu thiếu độ tin cậy.
Bên cạnh đó, cần chú trọng nâng cao năng lực ngoại ngữ, tin học và kỹ năng khai thác tài liệu khoa học. Đây là những công cụ quan trọng giúp học viên tiếp cận tri thức hiện đại, mở rộng khả năng học tập suốt đời và thích ứng với môi trường quân sự hiện đại.
2.3.3. Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên trong xây dựng phong trào tự học, tự rèn
Tổ chức Đoàn Thanh niên là môi trường giáo dục, rèn luyện và phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ. Do đó, việc nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức Đoàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phong trào tự học, tự rèn trong nhà trường.
Các tổ chức đoàn cần thường xuyên đổi mới nội dung, phương thức hoạt động theo hướng thiết thực, hiệu quả và sát với đặc điểm của học viên. Trọng tâm là xây dựng các phong trào hành động cách mạng gắn trực tiếp với nhiệm vụ học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện.
Cần duy trì và phát triển các mô hình hiệu quả như: “Chi đoàn học tập tốt”, “Ngày tự học thanh niên”, “Câu lạc bộ nghiên cứu khoa học”, “Diễn đàn phương pháp học tập hiệu quả”, “Tổ tư vấn học tập”. Thông qua các mô hình này, học viên có điều kiện trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong học tập và cùng tiến bộ.
Đồng thời, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực tổ chức hoạt động cho đội ngũ cán bộ đoàn. Đây là lực lượng trực tiếp triển khai các phong trào thanh niên, có vai trò quan trọng trong việc tập hợp, định hướng và phát huy sức mạnh tập thể của đoàn viên.
2.3.4. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và phong trào sáng kiến, cải tiến kỹ thuật trong học viên
Nghiên cứu khoa học là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tinh thần tự học, tự nghiên cứu và sáng tạo của thanh niên.
Để phát huy vai trò xung kích của học viên trong lĩnh vực này, nhà trường cần tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, tài liệu tham khảo, kinh phí nghiên cứu và sự hướng dẫn của đội ngũ giảng viên. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích phù hợp nhằm động viên học viên tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học.
Các khoa chuyên ngành cần gắn hoạt động nghiên cứu khoa học với yêu cầu thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và bảo đảm công binh. Nội dung nghiên cứu cần tập trung giải quyết các vấn đề thực tiễn đặt ra trong đào tạo và sử dụng lực lượng công binh hiện nay.
Thông qua nghiên cứu khoa học, học viên không chỉ nâng cao trình độ chuyên môn mà còn hình thành phong cách tư duy khoa học, khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề, đáp ứng yêu cầu của người sĩ quan chỉ huy trong tương lai.
2.3.5. Xây dựng môi trường văn hóa học tập tích cực, lành mạnh trong nhà trường
Môi trường giáo dục có ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ, hành vi và kết quả học tập của học viên. Một môi trường học tập tích cực sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình tự học, tự rèn.
Các đơn vị cần xây dựng nền nếp học tập nghiêm túc, duy trì chế độ tự học khoa học và hiệu quả. Cùng với đó là xây dựng mối quan hệ đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa cán bộ và học viên, giữa học viên với học viên.
Cần kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng môi trường văn hóa với xây dựng chính quy, chấp hành kỷ luật và thực hiện các cuộc vận động, phong trào thi đua của quân đội. Qua đó hình thành bầu không khí học tập tích cực, tinh thần cạnh tranh lành mạnh và ý thức trách nhiệm đối với tập thể.
Việc biểu dương, khen thưởng kịp thời các tập thể và cá nhân tiêu biểu cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc lan tỏa những giá trị tích cực, tạo động lực phấn đấu cho toàn thể học viên.
3. Kết luận
Thanh niên Trường Sĩ quan Công binh là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường. Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục quân sự và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam hiện đại, tự học, tự rèn không chỉ là nhu cầu tự thân mà còn là yêu cầu khách quan đối với mỗi học viên.
Thực tiễn cho thấy, thời gian qua, thanh niên Trường Sĩ quan Công binh đã phát huy tốt vai trò xung kích trong học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện phẩm chất và chấp hành kỷ luật. Nhiều mô hình, cách làm sáng tạo đã góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, xây dựng môi trường học tập tích cực trong toàn trường. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và sự tác động của môi trường xã hội hiện đại, việc phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong tự học, tự rèn vẫn cần được quan tâm hơn nữa.
Để nâng cao hiệu quả công tác này cần triển khai đồng bộ các giải pháp như nâng cao nhận thức, trách nhiệm của học viên; đổi mới phương pháp tự học; phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học; xây dựng môi trường văn hóa học tập tích cực. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần xây dựng lớp sĩ quan công binh tương lai có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, năng lực thực tiễn tốt và phẩm chất đạo đức trong sáng, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng. (2022). Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 16/6/2022 về tăng cường củng cố, xây dựng tổ chức cơ sở đảng và nâng cao chất lượng đội ngũ đảng viên trong giai đoạn mới. Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[2]. Bộ Quốc phòng. (2023). Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Hà Nội: Nxb Quân đội nhân dân.
[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I. Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[4]. Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập, tập 5. Hà Nội: Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[5]. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. (2024). Báo cáo tổng kết công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi năm 2024, nhiệm vụ trọng tâm năm 2025. Hà Nội.
PROMOTING THE VANGUARD ROLE OF YOUTH AT THE ENGINEER OFFICER SCHOOL IN SELF-STUDY AND SELF-TRAINING
Dang Bao Gia Huy Cadet
Course 32, Battalion 1
Engineer Officer Candidate School
Abstract: In the context of comprehensive educational reform in the military and the goal of building a revolutionary, regular, elite, and modern Vietnam People's Army, improving the quality of engineer officer training has become an urgent requirement. Self-study and self-training play a decisive role in enhancing cadets' professional competence, practical skills, political steadfastness, and military virtues. This article clarifies the theoretical and practical foundations of the vanguard role of youth at the Engineer Officer School in self-study and self-training, analyzes achievements and limitations, and proposes solutions to further promote youth initiatives in meeting new training requirements.
Keywords: Youth; Self-study; Self-training; Engineer Officer School; Military Education.
