ThS. Nguyễn Duy Giáp, ThS. Đỗ Thiện Diệu, Chu Xuân Đại Thắng
Hệ 5, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Email: [email protected]
Tóm tắt
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp và tiến trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, năng lực số ngày càng trở thành một thành tố quan trọng trong cấu trúc năng lực của nguồn nhân lực trong xã hội hiện đại. Đối với các cơ sở giáo dục, đào tạo trong quân đội, việc phát triển năng lực số cho học viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Trong bối cảnh triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, vấn đề phát triển năng lực số cho học viên càng trở nên cấp thiết. Trên cơ sở đó, bài viết tập trung phân tích vai trò của việc phát triển năng lực số đối với học viên Hệ 5 tại Học viện Chính trị, đồng thời làm rõ những yêu cầu đặt ra đối với quá trình phát triển năng lực số của học viên trong điều kiện đẩy mạnh chuyển đổi số hiện nay.
Từ khóa: Năng lực số; học viên Hệ 5; Học viện Chính trị; chuyển đổi số; Đại hội XIV.
Nhận bài: 07/3/2026; Biên tập: 09/3/2026; Duyệt bài:10/3/2026.
1. Đặt vấn đề
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và internet vạn vật đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành xu thế tất yếu đối với các quốc gia nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Ở Việt Nam, chuyển đổi số đã được xác định là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy sự phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nhấn mạnh rằng việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là động lực trung tâm của quá trình phát triển đất nước trong thời kỳ mới. Đây không chỉ là yêu cầu đối với lĩnh vực kinh tế mà còn đặt ra những nhiệm vụ quan trọng đối với quốc phòng, an ninh và giáo dục - đào tạo.
Đối với Quân đội nhân dân Việt Nam, chuyển đổi số là một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy và tổ chức thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Trong bối cảnh đó, việc đào tạo đội ngũ cán bộ có năng lực thích ứng với môi trường số trở thành nhiệm vụ quan trọng của các nhà trường quân đội.
Học viện Chính trị là trung tâm đào tạo cán bộ chính trị cho toàn quân, đồng thời là cơ sở nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự quan trọng. Học viên Hệ 5 sau khi tốt nghiệp sẽ đảm nhiệm các cương vị chính trị viên, chính trị viên phó và cán bộ chính trị ở đơn vị cơ sở. Trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay, cán bộ chính trị không chỉ cần có bản lĩnh chính trị vững vàng và trình độ lý luận cao mà còn phải có khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả các công nghệ số trong hoạt động lãnh đạo, quản lý và giáo dục bộ đội.
Vì vậy, phát triển năng lực số cho học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị có ý nghĩa quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị trong quân đội hiện đại.
2. Một số vấn đề cơ bản về phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Trong những năm gần đây, khái niệm năng lực số được đề cập ngày càng nhiều trong các nghiên cứu về giáo dục và phát triển nguồn nhân lực. Theo cách tiếp cận chung, năng lực số được hiểu là khả năng sử dụng công nghệ số một cách hiệu quả, an toàn và có trách nhiệm để phục vụ học tập, công việc và đời sống.
Theo khung năng lực số của Liên minh châu Âu (DigComp), năng lực số bao gồm nhiều nhóm năng lực khác nhau như: khai thác thông tin và dữ liệu, giao tiếp và hợp tác trong môi trường số, sáng tạo nội dung số, bảo đảm an toàn thông tin và giải quyết các vấn đề trong môi trường công nghệ số. Những năng lực này được xem là nền tảng để con người có thể thích ứng với môi trường số ngày càng phát triển.
Trong môi trường quân sự, năng lực số cần được hiểu theo nghĩa rộng hơn. Bởi lẽ, việc sử dụng công nghệ số trong quân đội không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả công việc mà còn phải bảo đảm nghiêm ngặt các yêu cầu về bảo mật thông tin và kỷ luật quân đội. Do đó, năng lực số của học viên trong các nhà trường quân đội không chỉ bao gồm kỹ năng sử dụng công nghệ mà còn bao hàm khả năng khai thác thông tin, xử lý dữ liệu và chấp hành các quy định về an toàn thông tin trong môi trường số.
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, năng lực số ngày càng trở thành một trong những năng lực cốt lõi của nguồn nhân lực trong xã hội hiện đại. Đối với lĩnh vực quốc phòng, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và thực hiện chuyển đổi số trong hoạt động quân sự, quốc phòng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác đào tạo và phát triển đội ngũ cán bộ trong quân đội.
Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển của đất nước trong giai đoạn mới. Điều này đồng thời đặt ra yêu cầu phải nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ cán bộ có trình độ cao, có khả năng thích ứng với môi trường công nghệ số và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trong hệ thống đào tạo của Học viện Chính trị, Hệ 5 là đơn vị quản lý học viên đào tạo sau đại học, bao gồm học viên cao học và nghiên cứu sinh. Đây là lực lượng cán bộ đã có trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn nhất định trong quân đội, được đào tạo nhằm nâng cao trình độ lý luận, năng lực nghiên cứu khoa học và năng lực lãnh đạo, quản lý trong lĩnh vực công tác đảng, công tác chính trị.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, hoạt động nghiên cứu khoa học, quản lý thông tin, tổ chức giáo dục chính trị và đấu tranh trên không gian mạng ngày càng gắn liền với việc khai thác và sử dụng các nền tảng công nghệ số. Vì vậy, việc phát triển năng lực số cho học viên sau đại học không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả học tập và nghiên cứu khoa học, mà còn góp phần nâng cao năng lực tham mưu, lãnh đạo và tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị trong quân đội.
*Từ những phân tích trên có thể quan niệm rằng:
phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể giáo dục trong nhà trường quân đội nhằm hình thành, củng cố và nâng cao ở học viên sau đại học hệ thống tri thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để khai thác, sử dụng và quản lý công nghệ số một cách hiệu quả, an toàn và sáng tạo trong học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụ công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
Quá trình này không chỉ bao hàm việc trang bị các kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin đơn thuần mà còn gắn với việc phát triển năng lực nghiên cứu khoa học trong môi trường số; năng lực khai thác, xử lý dữ liệu phục vụ hoạt động lý luận và thực tiễn; đồng thời bảo đảm chấp hành nghiêm các quy định về an toàn thông tin và kỷ luật quân đội trên không gian mạng.
Do đó, phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 cần được xem là một nội dung quan trọng trong quá trình đổi mới giáo dục và đào tạo sau đại học ở các nhà trường quân đội hiện nay, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có trình độ cao, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
3. Vai trò của phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
* Góp phần nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu khoa học
Trong môi trường giáo dục hiện đại, công nghệ số đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Việc sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến, thư viện số và các cơ sở dữ liệu khoa học giúp học viên có thể tiếp cận nguồn tri thức phong phú và đa dạng.
Đối với học viên Hệ 5, việc phát triển năng lực số giúp họ nâng cao khả năng khai thác thông tin, xử lý dữ liệu và vận dụng các công cụ công nghệ trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Điều này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hình thành tư duy khoa học cho học viên.
* Đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong quân đội
Chuyển đổi số trong quân đội không chỉ là việc ứng dụng công nghệ thông tin mà còn là quá trình thay đổi toàn diện phương thức tổ chức, quản lý và thực hiện nhiệm vụ quân sự. Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ cần có khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả các công nghệ số.
Học viên Hệ 5 sau khi tốt nghiệp sẽ đảm nhiệm vai trò quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chính trị ở đơn vị cơ sở. Vì vậy, việc phát triển năng lực số cho học viên ngay từ quá trình đào tạo sẽ giúp họ có khả năng thích ứng nhanh với môi trường công tác trong điều kiện chuyển đổi số.
* Nâng cao hiệu quả công tác lãnh đạo, quản lý và giáo dục bộ đội
Trong điều kiện hiện nay, hoạt động lãnh đạo và quản lý trong quân đội ngày càng gắn liền với việc sử dụng các hệ thống thông tin và nền tảng công nghệ. Điều này đòi hỏi cán bộ chính trị phải có khả năng sử dụng và khai thác các công cụ công nghệ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Việc phát triển năng lực số giúp học viên có khả năng sử dụng các phương tiện công nghệ trong việc tổ chức hoạt động giáo dục chính trị, quản lý bộ đội và xử lý thông tin trong công tác. Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của đơn vị.
* Góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng
Không gian mạng đang trở thành một môi trường quan trọng trong đời sống xã hội. Bên cạnh những lợi ích to lớn, môi trường này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ liên quan đến thông tin sai lệch, các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch.
Trong bối cảnh đó, đội ngũ cán bộ chính trị cần có khả năng nhận diện và xử lý các thông tin trên môi trường mạng. Việc phát triển năng lực số cho học viên sẽ giúp họ nâng cao khả năng phân tích, đánh giá và định hướng thông tin, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
4. Thực trạng và một số yêu cầu đặt ra đối với phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
4.2. Thực trạng phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, các nhà trường quân đội đã từng bước quan tâm đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển năng lực số cho học viên. Đối với Học viện Chính trị, quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong đào tạo và nghiên cứu khoa học đã tạo điều kiện thuận lợi để học viên tiếp cận và rèn luyện các kỹ năng số trong quá trình học tập.
Tuy nhiên, qua khảo sát thực tiễn và tổng hợp các báo cáo về hoạt động đào tạo trong các nhà trường quân đội cho thấy, việc phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 vẫn còn bộc lộ một số hạn chế nhất định.
Thứ nhất, nhận thức về vai trò của năng lực số trong đào tạo cán bộ chính trị chưa thực sự đồng đều.
Mặc dù chuyển đổi số đang trở thành xu thế phát triển tất yếu, song trong thực tế, nhận thức của một bộ phận học viên về vai trò của công nghệ số trong hoạt động quân sự và công tác đảng, công tác chính trị chưa thật sự đầy đủ. Một số học viên vẫn coi công nghệ số chủ yếu là công cụ hỗ trợ học tập đơn thuần, chưa nhận thức sâu sắc về vai trò của công nghệ trong quản lý thông tin, tổ chức hoạt động chính trị và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.
Thứ hai, năng lực khai thác thông tin và dữ liệu số của học viên còn hạn chế.
Trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học, nhiều học viên vẫn chủ yếu sử dụng các nguồn tài liệu truyền thống hoặc tìm kiếm thông tin trên môi trường mạng theo phương thức đơn giản, chưa thực sự thành thạo trong việc khai thác các cơ sở dữ liệu khoa học, phân tích thông tin và xử lý dữ liệu phục vụ nghiên cứu.
Điều này dẫn đến việc vận dụng công nghệ số trong học tập và nghiên cứu khoa học chưa đạt hiệu quả cao.
Thứ ba, việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học chưa thực sự thường xuyên.
Trong những năm gần đây, Học viện Chính trị đã từng bước triển khai nhiều hình thức giảng dạy có ứng dụng công nghệ thông tin như bài giảng điện tử, học liệu số và các hệ thống quản lý học tập. Tuy nhiên, mức độ khai thác các công cụ này trong quá trình học tập của học viên còn chưa đồng đều. Một số học viên vẫn chủ yếu sử dụng công nghệ ở mức cơ bản, chưa khai thác hiệu quả các công cụ hỗ trợ học tập và nghiên cứu khoa học trên môi trường số.
Thứ tư, kỹ năng sáng tạo nội dung số phục vụ công tác chính trị còn hạn chế.
Đối với học viên Hệ 5, sau khi tốt nghiệp sẽ đảm nhiệm vai trò cán bộ chính trị tại đơn vị cơ sở. Trong bối cảnh hiện nay, việc tổ chức các hoạt động giáo dục chính trị ngày càng gắn liền với việc sử dụng các phương tiện truyền thông số và các nền tảng công nghệ. Tuy nhiên, khả năng xây dựng các sản phẩm nội dung số phục vụ công tác giáo dục chính trị của học viên còn hạn chế.
Thứ năm, yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin trong môi trường số đặt ra ngày càng cao.
Môi trường mạng hiện nay tiềm ẩn nhiều nguy cơ về mất an toàn thông tin và các hoạt động chống phá của các thế lực thù địch. Do đó, việc sử dụng công nghệ số trong quân đội phải luôn gắn với yêu cầu bảo mật thông tin và kỷ luật quân đội. Mặc dù học viên đã được trang bị những kiến thức cơ bản về an toàn thông tin, song việc hình thành thói quen và kỹ năng sử dụng công nghệ một cách an toàn vẫn cần được tiếp tục củng cố.
Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, việc phát triển năng lực số cho học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị đã đạt được những kết quả nhất định, song vẫn còn những hạn chế cần tiếp tục được khắc phục nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong quân đội hiện nay.
4.2. Một số yêu cầu đặt ra đối với phát triển năng lực số của học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng
Gắn phát triển năng lực số với mục tiêu đào tạo cán bộ chính trị
Việc phát triển năng lực số cần được đặt trong tổng thể mục tiêu đào tạo của Học viện Chính trị. Điều này đòi hỏi quá trình đào tạo phải gắn kết chặt chẽ giữa việc trang bị kiến thức lý luận chính trị với việc rèn luyện các kỹ năng sử dụng công nghệ số.
Kết hợp giữa phát triển năng lực số với bảo đảm an toàn thông tin
Trong môi trường quân sự, việc sử dụng công nghệ số phải luôn gắn liền với yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và chấp hành nghiêm các quy định về bảo mật. Do đó, phát triển năng lực số cho học viên cần gắn với việc nâng cao ý thức kỷ luật thông tin và trách nhiệm trong sử dụng công nghệ.
Tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động dạy học
Một trong những điều kiện quan trọng để phát triển năng lực số cho học viên là tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động dạy học. Việc sử dụng các nền tảng học tập trực tuyến, bài giảng điện tử và các công cụ hỗ trợ giảng dạy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho học viên tiếp cận và rèn luyện các kỹ năng số.
5. Kết luận
Phát triển năng lực số cho học viên Hệ 5 ở Học viện Chính trị là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và quá trình chuyển đổi số hiện nay. Năng lực số không chỉ góp phần nâng cao chất lượng học tập và nghiên cứu khoa học mà còn giúp học viên thích ứng với yêu cầu công tác trong môi trường quân sự hiện đại.
Trong thời gian tới, cần tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo, tăng cường ứng dụng công nghệ trong giảng dạy và nâng cao nhận thức về vai trò của năng lực số đối với học viên. Qua đó góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội trong tình hình mới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1], Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2], Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3], Bộ Chính trị (2019), Nghị quyết số 52-NQ/TW về chủ động tham gia Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
[4], Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg về Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
[5], European Commission (2018), Digital Competence Framework for Citizens (DigComp 2.1).
