ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục và đào tạo trong quân đội. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giảng dạy chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ không chỉ góp phần đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục chính trị mà còn nâng cao chất lượng tiếp thu, nhận thức chính trị, tư tưởng và khả năng tự học của người học.
Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo; giáo dục chính trị; hạ sĩ quan; binh sĩ; quân đội.
1. Đặt vấn đề
Giáo dục chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ là một nội dung cơ bản, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị. Thông qua giáo dục chính trị, hạ sĩ quan, binh sĩ được trang bị thế giới quan, phương pháp luận khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nâng cao nhận thức về nhiệm vụ cách mạng, xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng, mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.
Hiện nay, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi căn bản phương thức tổ chức hoạt động giáo dục và đào tạo. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đã xác định chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ vừa là yêu cầu khách quan, vừa là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị trong quân đội hiện nay.
2. Vai trò của trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ trong quân đội
Thứ nhất, trí tuệ nhân tạo góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy chính trị theo hướng hiện đại, lấy người học làm trung tâm.
Trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay, AI đang tạo ra những thay đổi căn bản trong hoạt động giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục chính trị trong quân đội nói riêng. Khác với phương thức giảng dạy truyền thống chủ yếu dựa trên việc truyền thụ tri thức một chiều từ người dạy đến người học, AI cho phép xây dựng môi trường học tập thông minh, tương tác và lấy người học làm trung tâm.
Thông qua các công cụ AI, cán bộ giảng dạy chính trị có thể thiết kế bài giảng dưới nhiều hình thức trực quan như hình ảnh, infographic, video, mô phỏng tình huống, bản đồ tư duy hoặc hệ thống câu hỏi tương tác theo thời gian thực. Đối với các nội dung lý luận chính trị vốn mang tính khái quát và trừu tượng cao, AI giúp cụ thể hóa các khái niệm, nguyên lý, quan điểm bằng những ví dụ sinh động, sát thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức của hạ sĩ quan, binh sĩ.
Đồng thời, việc ứng dụng AI góp phần chuyển quá trình học tập từ trạng thái thụ động sang chủ động, khuyến khích người học tích cực tham gia trao đổi, thảo luận và khám phá tri thức. Đây là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, góp phần hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp tư duy biện chứng và bản lĩnh chính trị cho quân nhân.
Thứ hai, trí tuệ nhân tạo hỗ trợ cá thể hóa hoạt động học tập và nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức chính trị.
Hạ sĩ quan, binh sĩ trong quân đội có sự khác biệt về trình độ học vấn, nhận thức chính trị, khả năng tiếp thu và kinh nghiệm thực tiễn. Trong khi đó, phương pháp giáo dục truyền thống thường áp dụng chung một nội dung và tiến độ học tập cho mọi đối tượng, dẫn đến khó đáp ứng đầy đủ nhu cầu học tập của từng cá nhân.
Với khả năng thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu lớn, AI có thể đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức, xác định điểm mạnh, điểm yếu và nhu cầu học tập của từng quân nhân để đưa ra các gợi ý học tập phù hợp. Trên cơ sở đó, hệ thống có thể điều chỉnh nội dung, tốc độ học tập, hình thức kiểm tra hoặc tài liệu tham khảo theo năng lực của mỗi người.
Việc cá thể hóa quá trình học tập không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức chính trị mà còn tạo điều kiện để hạ sĩ quan, binh sĩ phát huy tính tự giác, chủ động nghiên cứu, từng bước hình thành năng lực tự học, tự bồi dưỡng - một yêu cầu quan trọng đối với người quân nhân trong điều kiện mới.
Thứ ba, trí tuệ nhân tạo góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục chính trị.
Kiểm tra, đánh giá là khâu quan trọng trong quá trình giáo dục chính trị, nhằm xác định mức độ đạt được mục tiêu giáo dục và làm cơ sở để điều chỉnh nội dung, phương pháp giảng dạy. AI có khả năng hỗ trợ hiệu quả hoạt động này thông qua việc xây dựng hệ thống kiểm tra thông minh, ngân hàng câu hỏi tự động và các công cụ phân tích kết quả học tập theo thời gian thực.
Thông qua dữ liệu thu thập được trong suốt quá trình học tập, AI có thể đánh giá không chỉ kết quả cuối cùng mà còn theo dõi toàn bộ quá trình học tập của từng quân nhân, từ mức độ tham gia học tập, thời gian nghiên cứu tài liệu đến khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn. Điều này giúp việc đánh giá trở nên khách quan, chính xác và toàn diện hơn.
Bên cạnh đó, AI còn hỗ trợ cán bộ quản lý, giảng viên phát hiện sớm những hạn chế trong nhận thức, tư tưởng hoặc những nội dung mà đa số người học còn gặp khó khăn để kịp thời điều chỉnh chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục phù hợp với thực tiễn đơn vị.
Thứ tư, trí tuệ nhân tạo tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và nâng cao năng lực tự học của hạ sĩ quan, binh sĩ.
Một trong những ưu thế nổi bật của AI là khả năng hỗ trợ người học tiếp cận nhanh chóng, thuận tiện với nguồn tri thức phong phú và đa dạng. Các công cụ AI hiện nay có thể hoạt động như một trợ lý học tập thông minh, hỗ trợ giải đáp câu hỏi, tìm kiếm tài liệu, hệ thống hóa kiến thức và gợi ý các hướng nghiên cứu phù hợp với nhu cầu của người học.
Đối với giáo dục chính trị trong quân đội, AI giúp hạ sĩ quan, binh sĩ tiếp cận hiệu quả hơn với các văn kiện của Đảng, nghị quyết, chỉ thị, tài liệu lý luận chính trị, lịch sử quân sự và các vấn đề thời sự chính trị trong nước, quốc tế. Thông qua quá trình tương tác thường xuyên với các công cụ AI, người học từng bước hình thành phương pháp nghiên cứu khoa học, kỹ năng khai thác thông tin và năng lực học tập suốt đời.
Đặc biệt, trong bối cảnh các thế lực thù địch đẩy mạnh hoạt động chống phá trên không gian mạng, việc sử dụng AI một cách khoa học còn giúp quân nhân nâng cao khả năng phân tích, sàng lọc, kiểm chứng thông tin, từ đó củng cố bản lĩnh chính trị, nâng cao sức đề kháng trước các quan điểm sai trái, thù địch và những thông tin xấu độc trên môi trường số.
3. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức của cấp ủy, chỉ huy, cán bộ giảng dạy chính trị và hạ sĩ quan, binh sĩ về vai trò của AI trong giáo dục chính trị.
Nhận thức đúng đắn là tiền đề quan trọng bảo đảm việc ứng dụng AI trong giáo dục chính trị được triển khai hiệu quả và đúng định hướng. Do đó, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần tăng cường quán triệt sâu sắc các chủ trương, nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng về chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ và ứng dụng AI trong giáo dục, đào tạo. Trên cơ sở đó, tạo sự thống nhất về nhận thức và hành động đối với việc khai thác, sử dụng AI trong hoạt động giảng dạy chính trị.
Đối với đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị, cần nhận thức rõ AI là công cụ hỗ trợ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục chính trị chứ không thể thay thế vai trò định hướng tư tưởng, giáo dục niềm tin và truyền thụ giá trị chính trị của người cán bộ. Đồng thời, khắc phục cả hai khuynh hướng cực đoan: tuyệt đối hóa vai trò của AI hoặc e ngại, né tránh việc ứng dụng công nghệ mới. Đối với hạ sĩ quan, binh sĩ, cần xây dựng nhận thức đúng về lợi ích, hạn chế và những yêu cầu đặt ra trong quá trình khai thác AI, từ đó hình thành thái độ học tập tích cực, chủ động thích ứng với môi trường học tập số.
Hai là, xây dựng và hoàn thiện hạ tầng số, cơ sở dữ liệu phục vụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục chính trị.
Hiệu quả ứng dụng AI phụ thuộc trực tiếp vào mức độ hoàn thiện của hạ tầng công nghệ và hệ thống dữ liệu số. Vì vậy, cần tiếp tục đầu tư đồng bộ hệ thống mạng quân sự, trung tâm dữ liệu, phần mềm quản lý học tập và các nền tảng AI phục vụ công tác giáo dục chính trị trong toàn quân.
Cùng với đó, cần xây dựng hệ thống học liệu số chuyên ngành chính trị bảo đảm tính chính thống, chính xác và cập nhật, bao gồm các văn kiện của Đảng, nghị quyết, chỉ thị, tài liệu giáo dục chính trị, lịch sử quân sự, truyền thống Quân đội nhân dân Việt Nam và các nội dung giáo dục pháp luật, đạo đức, lối sống cho quân nhân. Đây sẽ là nguồn dữ liệu nền tảng để các hệ thống AI khai thác và hỗ trợ người học một cách hiệu quả, hạn chế nguy cơ tiếp cận những thông tin sai lệch hoặc chưa được kiểm chứng trên môi trường mạng.
Bên cạnh đó, cần quan tâm xây dựng các nền tảng AI nội bộ hoặc các hệ thống AI chuyên biệt phù hợp với yêu cầu bảo đảm bí mật quân sự và đặc thù công tác giáo dục chính trị trong quân đội.
Ba là, nâng cao năng lực số và kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo cho đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị.
Đội ngũ cán bộ giảng dạy chính trị là lực lượng trực tiếp quyết định chất lượng và hiệu quả ứng dụng AI trong quá trình giáo dục chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ. Vì vậy, cần thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kiến thức về chuyển đổi số, kỹ năng số và phương pháp khai thác AI phục vụ hoạt động giảng dạy.
Trọng tâm là trang bị cho cán bộ giảng dạy chính trị khả năng sử dụng các công cụ AI trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số, tổ chức hoạt động học tập tương tác, kiểm tra đánh giá kết quả học tập và hỗ trợ nghiên cứu khoa học. Đồng thời, bồi dưỡng năng lực đánh giá, kiểm chứng và xử lý thông tin do AI cung cấp nhằm bảo đảm tính chính xác, khoa học và phù hợp với quan điểm, đường lối của Đảng.
Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, mỗi cán bộ giảng dạy chính trị cần chủ động tự học tập, nghiên cứu và cập nhật những thành tựu công nghệ mới; kết hợp linh hoạt giữa phương pháp giáo dục chính trị truyền thống với các công cụ công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng giáo dục, tạo sức hấp dẫn đối với người học.
Bốn là, phát huy tính chủ động, sáng tạo của hạ sĩ quan, binh sĩ trong khai thác AI phục vụ học tập chính trị.
Việc ứng dụng AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người học trở thành chủ thể tích cực trong quá trình tiếp nhận và lĩnh hội tri thức. Do đó, cần hướng dẫn hạ sĩ quan, binh sĩ phương pháp khai thác AI phục vụ học tập, nghiên cứu các nội dung chính trị, tư tưởng một cách khoa học và hiệu quả.
Quá trình giáo dục cần chú trọng rèn luyện cho người học kỹ năng đặt câu hỏi, kỹ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kỹ năng kiểm chứng nguồn tin cũng như năng lực tư duy phản biện trước các thông tin đa chiều trên không gian mạng. Đồng thời, giúp hạ sĩ quan, binh sĩ hiểu rõ rằng AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế tư duy độc lập và quá trình tự nghiên cứu của mỗi cá nhân.
Thông qua việc sử dụng AI, cần từng bước hình thành thói quen tự học, tự nghiên cứu, nâng cao năng lực nhận thức chính trị và khả năng vận dụng kiến thức lý luận vào giải quyết những vấn đề thực tiễn đặt ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.
Năm là, tăng cường quản lý, kiểm soát việc ứng dụng AI gắn với bảo đảm an toàn thông tin và giữ vững định hướng chính trị.
Giáo dục chính trị trong quân đội là lĩnh vực đặc thù, liên quan trực tiếp đến việc xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, quá trình ứng dụng AI cần được đặt dưới sự quản lý chặt chẽ của cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chức năng các cấp.
Cần xây dựng hệ thống quy chế, quy định cụ thể về khai thác và sử dụng AI trong giáo dục chính trị; xác định rõ phạm vi sử dụng, trách nhiệm của các chủ thể và các yêu cầu về bảo mật thông tin quân sự. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng AI tại các cơ quan, đơn vị nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những sai phạm phát sinh.
Mặt khác, cần chủ động kiểm soát nguồn dữ liệu đầu vào, thường xuyên rà soát, sàng lọc nội dung do AI cung cấp để ngăn chặn những thông tin sai trái, xuyên tạc hoặc những quan điểm trái với đường lối, quan điểm của Đảng. Việc ứng dụng AI phải luôn gắn với yêu cầu giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng trong Quân đội, góp phần xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
4. Kết luận
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. AI không chỉ tạo điều kiện đổi mới phương pháp giáo dục, nâng cao hiệu quả quản lý và đánh giá kết quả học tập mà còn góp phần phát triển năng lực tự học, tư duy sáng tạo và khả năng tiếp cận tri thức của người học. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cần được tiến hành đồng bộ, có định hướng, phù hợp với đặc thù môi trường quân đội và yêu cầu giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho hạ sĩ quan, binh sĩ, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[3]. Quản lý Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/Quản lý Trung ương ngày 29/01/2025 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quân đội.
[4]. Vũ Minh Thành (2025), Ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục chính trị ở các đơn vị cơ sở trong Quân đội, Tạp chí Quản lý Nhà nước điện tử, ngày 19/9/2025.
APPLICATION OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN POLITICAL EDUCATION FOR NON-COMMISSIONED OFFICERS AND SOLDIERS IN THE MILITARY TODAY
MA. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology
Email: [email protected]
Abstract: The Fourth Industrial Revolution and digital transformation are profoundly influencing all sectors of society, including military education and training. The application of Artificial Intelligence (AI) in political education for non-commissioned officers and soldiers contributes to innovating teaching methods, improving learning effectiveness, enhancing political awareness, and fostering self-learning capabilities. This article clarifies the role of AI in political education, analyzes opportunities and challenges, and proposes solutions to improve the effectiveness of AI application in political education within the military today.
Keywords: Artificial Intelligence, political education, non-commissioned officers, soldiers, military.
