TCGCVN - Thanh niên quân đội là bộ phận ưu tú của thanh niên Việt Nam, lực lượng đông đảo, nòng cốt, luôn xung kích, sáng tạo và đi đầu trong thực hiện mọi nhiệm vụ của Quân đội. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thanh niên quân đội đã và đang khẳng định rõ vai trò, bản lĩnh, năng lực, cũng như khả năng thích ứng với những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và khu vực. Bài viết làm rõ vai trò xung kích của thanh niên quân đội trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và đề xuất giải pháp phát huy vai trò xung kích của lực lượng này trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
1. Mở đầu
Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam, thanh niên luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng, trở thành lực lượng nòng cốt trong mọi giai đoạn cách mạng. Theo quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin, thanh niên không chỉ là chủ nhân tương lai mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia vào quá trình vận động, biến đổi xã hội, bởi: “Chính những người trẻ tuổi là những người tiên phong trong việc đập phá các hình thức cũ kỹ và mở đường cho sự phát triển xã hội”(1). Lênin cũng nhấn mạnh vai trò của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa. Theo Lênin: “Muốn giành thắng lợi và giữ vững thành quả, phải có một đội ngũ những con người trung thành với lý tưởng cách mạng, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng và đủ năng lực chuyên môn để lãnh đạo và tổ chức thực hiện”(2).
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, thanh niên không chỉ là lực lượng kế thừa mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy thành công hay thất bại của sự nghiệp cách mạng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”(3). Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, thanh niên quân đội vừa phải hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu, vừa phải làm tốt vai trò xây dựng, giáo dục và đấu tranh trên mặt trận tư tưởng gay go và phức tạp, để xứng đáng hơn với sự tin tưởng và kỳ vọng của Người: “Quân đội ta là quân đội nhân dân, vì nhân dân mà ra đời, vì nhân dân mà chiến đấu và phục vụ… cán bộ và chiến sĩ phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc và nhân dân, với Đảng và Nhà nước”(4).
Nhận thức rõ vai trò của thanh niên quân đội đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định: “Xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại; một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới ”(5). Trong đó, việc đào tạo, bồi dưỡng và phát huy vai trò của thanh niên quân đội được xác định là một nội dung trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu của quân đội. Đây là cơ sở quan trọng giúp nhận thức đầy đủ hơn về sứ mệnh lịch sử của thanh niên quân đội trong thời đại mới - thời đại của đổi mới, sáng tạo và hội nhập toàn diện.
Trong bối cảnh đất nước đang đứng trước nhiều thời cơ thuận lợi nhưng cũng phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức từ môi trường an ninh đa chiều, thanh niên quân đội cần được rèn luyện cả về trí tuệ cách mạng, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp quân sự và năng lực chuyên môn kỹ thuật để đủ sức hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ trong mọi điều kiện, hoàn cảnh. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc hiện nay, việc phát huy vai trò xung kích của thanh niên quân đội không chỉ là yêu cầu cấp thiết của nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà còn là điều kiện tất yếu để xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam vững mạnh về chính trị, giỏi về chuyên môn, tinh thông về nghiệp vụ, có khả năng thích ứng linh hoạt trước mọi diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và khu vực. Từ đó, góp phần đưa đất nước từng bước vươn lên, thực hiện thắng lợi khát vọng dân tộc hùng cường, thịnh vượng, sánh vai cùng các cường quốc năm châu như Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong đợi.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò xung kích của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Một là, thanh niên quân đội là lực lượng xung kích trong chiến đấu bảo vệ Tổ quốc
Lịch sử dân tộc đã chứng minh, thanh niên quân đội luôn là lực lượng tiên phong trong mọi nhiệm vụ trọng đại của đất nước, luôn dũng cảm, kiên cường và sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, biết bao thế hệ thanh niên đã rời ghế nhà trường, từ biệt gia đình, lên đường nhập ngũ với khẩu hiệu “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước”, “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”. Những cái tên như Lý Tự Trọng, Bế Văn Đàn, Nguyễn Viết Xuân, Đặng Thùy Trâm… đã trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, tinh thần hy sinh và ý chí cách mạng bất khuất. Ngày nay, dù trong thời bình, thanh niên quân đội vẫn tiếp tục viết tiếp bản hùng ca về chủ nghĩa anh hùng cách mạng bằng những hành động cụ thể nơi biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa - nơi mà sóng gió và hiểm nguy thường trực đe dọa chủ quyền lãnh thổ. Họ là những người lính trẻ âm thầm canh giữ biển trời quê hương ở Trường Sa, Hoàng Sa; là những cán bộ, chiến sĩ sẵn sàng hy sinh vì đồng đội, vì nhiệm vụ; là những tấm gương sáng trong việc gìn giữ hòa bình, ổn định để đất nước phát triển. Như vậy, vai trò chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc của thanh niên quân đội không chỉ dừng lại ở quá khứ mà còn tiếp tục được kế thừa và phát huy mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Hai là, thanh niên quân đội là những chiến sĩ tiên phong trên mặt trận lao động, sản xuất và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh
Không chỉ là những người lính dũng cảm sẵn sàng chiến đấu, không quản ngại khó khăn, gian khổ trên chiến trường, thanh niên quân đội còn là những chiến sĩ xung kích trên mặt trận kinh tế - xã hội. Nhận thức rõ nhiệm vụ kép “vừa chiến đấu, vừa sản xuất”, quân đội ta đã triển khai nhiều chương trình thiết thực, giúp đỡ nhân dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng, hỗ trợ nhân dân phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Thanh niên quân đội không ngại khó khăn, sẵn sàng đến những địa bàn khó khăn, gian khổ nhất để làm đường, xây trường, đào kênh mương, chuyển giao kỹ thuật canh tác cho đồng bào dân tộc thiểu số. Trong đại dịch Covid-19, hình ảnh những đoàn quân tình nguyện trong áo blouse trắng hay bộ đồ bảo hộ đã in đậm trong ký ức của người dân cả nước. Từ việc tổ chức tuyến đầu chống dịch đến việc vận chuyển lương thực, hỗ trợ điều trị F0 tại cộng đồng, thanh niên quân đội đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì cộng đồng. Không chỉ dừng lại ở đó, họ còn tích cực tham gia vào các công trình trọng điểm quốc gia, góp phần nâng cấp hạ tầng giao thông, y tế, giáo dục ở các vùng sâu, vùng xa. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho vai trò của thanh niên quân đội không chỉ trong chiến tranh mà cả trong thời bình - những người chung tay cùng nhân dân xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh.
Ba là, thanh niên quân đội không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trình độ, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại
Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những bước chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, yêu cầu đặt ra đối với quân đội nói chung và thanh niên quân đội nói riêng ngày càng cao. Chiến tranh hiện đại không chỉ là chiến tranh vũ khí truyền thống mà còn bao hàm cả chiến tranh điện tử, chiến tranh mạng, chiến tranh thông tin... Điều này đòi hỏi thanh niên quân đội phải không ngừng học tập, nâng cao trình độ công nghệ, làm chủ các vũ khí hiện đại, hiểu biết trí tuệ nhân tạo, robot quân sự, an ninh mạng... Thực tế cho thấy, nhiều thanh niên quân đội đã trở thành những kỹ sư, bác sĩ, chuyên gia công nghệ thông tin. Thông qua phong trào “Tuổi trẻ sáng tạo trong quân đội”, hoạt động nghiên cứu khoa học, cải tiến kỹ thuật đang ngày càng lan tỏa, thu hút đông đảo cán bộ, chiến sĩ trẻ tham gia, góp phần nâng cao chất lượng huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu của quân đội. Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ thông tin, mô phỏng chiến trường, hệ thống chỉ huy thông minh (C4ISR)... đã và đang góp phần đổi mới toàn diện phương thức tác chiến và huấn luyện trong quân đội. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, thanh niên quân đội đã và đang tích cực tham gia các hoạt động giao lưu quốc tế, góp phần mở rộng quan hệ hợp tác quân sự, học hỏi kinh nghiệm quản lý, tổ chức và tác chiến từ các quốc gia có nền quốc phòng tiên tiến. Đây là tiền đề quan trọng để quân đội ta hội nhập sâu rộng hơn với khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới.
Bốn là, thanh niên quân đội là tấm gương sáng về đạo đức cách mạng và lối sống đẹp, có bản lĩnh chính trị vững vàng, luôn nêu cao lý tưởng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân
Được rèn luyện trong môi trường quân ngũ có kỷ luật nghiêm minh, thanh niên quân đội luôn là hình ảnh tiêu biểu cho phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, ý thức kỷ luật và tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Với lối sống giản dị, trung thực và đầy trách nhiệm, họ trở thành những tấm gương sáng để các thế hệ trẻ noi theo. Không chỉ trên chiến trường hay nơi biên cương, thanh niên quân đội còn tỏa sáng trong cuộc sống đời thường với những nghĩa cử cao đẹp, tích cực tham gia các hoạt động thiện nguyện, giúp đỡ người nghèo, cứu trợ thiên tai. Hiện nay, các thế lực thù địch đang ra sức chống phá cách mạng nước ta bằng nhiều âm mưu, thủ đoạn mới trong chiến lược “diễn biến hòa bình”. Trên mặt trận không tiếng súng nhưng không kém phần cam go, tinh vi và phức tạp, thanh niên quân đội đã và đang phát huy vai trò xung kích trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Nhiều cán bộ, chiến sĩ trẻ đã tích cực tham gia viết bài chính luận, tổ chức diễn đàn, tọa đàm, hội thảo khoa học, sinh hoạt chính trị và đặc biệt là tham gia đấu tranh trên không gian mạng. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng fanpage, kênh YouTube tuyên truyền chính sách, giáo dục lý tưởng cách mạng là nét mới, nổi bật trong hoạt động tư tưởng của thanh niên quân đội hiện nay. Chính những hành động ấy đã góp phần định hướng dư luận, lan tỏa giá trị tích cực và nâng cao nhận thức chính trị cho cán bộ, chiến sĩ và quần chúng nhân dân.
2.2. Giải pháp phát huy vai trò xung kích của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Một là, đổi mới nội dung, chương trình giáo dục - đào tạo sĩ quan trẻ ở các nhà trường quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới
Đổi mới nội dung, chương trình giáo dục - đào tạo là giải pháp quan trọng nhằm trang bị cho thanh niên quân đội những năng lực cần thiết, phù hợp với yêu cầu tác chiến trong thời kỳ mới. Chương trình đào tạo cần hướng đến tích hợp kiến thức quân sự truyền thống với các kỹ năng hiện đại như chiến tranh mạng, tác chiến điện tử và công nghệ cảm biến thông tin. Điều này giúp thanh niên quân đội dễ dàng tiếp cận và làm chủ công nghệ tiên tiến, đồng thời tăng cường khả năng sẵn sàng chiến đấu trong mọi tình huống. Bên cạnh đó, cần xây dựng chương trình đào tạo cập nhật, phù hợp với xu hướng phát triển quân sự toàn cầu, kết hợp với đầu tư cơ sở vật chất như phòng mô phỏng, trung tâm huấn luyện công nghệ cao. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ với các trung tâm, viện nghiên cứu, trường đại học để thiết kế giáo trình chuyên sâu. Đồng thời, tổ chức các khóa huấn luyện sát thực tế, mời các chuyên gia giảng dạy, truyền thụ kiến thức, kinh nghiệm, tạo điều kiện cho thanh niên quân đội tiếp cận nền tảng công nghệ tiên tiến. Ngoài ra, cần chú trọng công tác kiểm tra, đánh giá định kỳ để đảm bảo chất lượng đào tạo, từ đó phát huy tối đa vai trò xung kích của thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới. Việc đánh giá hiệu quả đào tạo không chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết mà còn phải phản ánh đúng năng lực thực hành, khả năng thích ứng và xử lý tình huống trên thực địa của thanh niên quân đội.
Hai là, đẩy mạnh giáo dục chính trị và lý tưởng cách mạng cho thanh niên quân đội
Giáo dục chính trị và lý tưởng cách mạng đóng vai trò then chốt trong việc định hướng tư tưởng, bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, niềm tin và ý chí chiến đấu cho thanh niên quân đội. Đây là yếu tố cốt lõi giúp họ vững vàng trước những tác động tiêu cực từ môi trường bên ngoài và xác định rõ mục tiêu phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Do đó, cần tổ chức học tập nghiêm túc các nghị quyết, tài liệu lý luận chính trị của Đảng, kết hợp với các hoạt động trải nghiệm thực tế như tham quan di tích lịch sử, gặp gỡ cựu chiến binh, hoặc xem phim tài liệu về truyền thống cách mạng. Các đơn vị quân đội cần xây dựng chương trình giáo dục chính trị linh hoạt, sinh động, kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, đồng thời ứng dụng công nghệ như video tư liệu, mô phỏng thực tế ảo hoặc tổ chức diễn đàn trực tuyến thảo luận vấn đề thời sự. Bên cạnh đó, cần thường xuyên tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề, hội thảo khoa học có sự tham gia của các nhà sử học, chuyên gia quân sự nhằm khơi dậy lòng tự hào dân tộc và trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc trong mỗi cán bộ, chiến sĩ trẻ. Định kỳ tiến hành kiểm tra, đánh giá nhận thức chính trị để kịp thời uốn nắn những biểu hiện lệch lạc, đồng thời khuyến khích thanh niên thể hiện quan điểm chính trị qua các bài viết, báo cáo chuyên đề hoặc tham gia diễn đàn thảo luận. Qua đó, góp phần hình thành lớp quân nhân vừa “hồng” vừa “chuyên”, sẵn sàng hy sinh vì lợi ích quốc gia - dân tộc.
Ba là, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng mềm cho thanh niên quân đội
Nâng cao trình độ chuyên môn và rèn luyện kỹ năng mềm là giải pháp cơ bản nhằm giúp thanh niên quân đội đáp ứng tốt hơn các nhiệm vụ ngày càng phức tạp trong kỷ nguyên mới. Theo đó, thanh niên quân đội cần chủ động cập nhật kiến thức mới về công nghệ thông tin, ngoại ngữ, kỹ thuật quân sự hiện đại, đồng thời rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, lãnh đạo và xử lý tình huống. Những yếu tố này không chỉ nâng cao hiệu quả công tác mà còn giúp họ thích nghi tốt hơn trong môi trường tác chiến hiện đại khi có chiến tranh xảy ra. Điều này đòi hỏi các đơn vị quân đội cần tổ chức các lớp đào tạo chuyên sâu, hỗ trợ thanh niên học tập thông qua nền tảng học trực tuyến, và khuyến khích tự nghiên cứu, học hỏi lẫn nhau. Đồng thời, tổ chức các cuộc thi kỹ năng tổng hợp, hội thảo chuyên đề về quản lý - lãnh đạo, hoặc các đợt huấn luyện mô phỏng tình huống chiến đấu thực tế nhằm rèn luyện phản xạ và khả năng xử lý vấn đề trong môi trường áp lực cao. Ngoài ra, cần tiến hành biểu dương, khen thưởng, tôn vinh những điển hình tiên tiến có thành tích tốt, tiêu biểu trong học tập và rèn luyện để thúc đẩy tinh thần học hỏi và sáng tạo trong thanh niên quân đội. Việc kết hợp giữa đào tạo nội bộ, tự học và hợp tác quốc tế sẽ giúp họ không chỉ giỏi về chuyên môn mà còn linh hoạt, chủ động, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội “tinh, gọn, mạnh” trong bối cảnh hiện nay.
Bốn là, phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm trong thanh niên quân đội
Tinh thần đổi mới, sáng tạo là nguồn động lực quan trọng giúp thanh niên quân đội tiếp cận những phương pháp huấn luyện, tác chiến hiện đại, từ đó đóng góp vào quá trình hiện đại hóa và nâng cao sức chiến đấu của Quân đội. Để phát huy tiềm năng này, cần khuyến khích thanh niên nghiên cứu sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác huấn luyện, hậu cần, kỹ thuật và tác chiến. Sự chủ động trong suy nghĩ và hành động sẽ giúp họ đưa ra những sáng kiến thiết thực, góp phần giải quyết những vấn đề khó khăn trong thực tiễn quân sự. Các đơn vị quân đội cần tổ chức các diễn đàn, cuộc thi sáng tạo khoa học - kỹ thuật hoặc buổi trình bày ý tưởng để thanh niên trình bày, trao đổi và hiện thực hóa các sáng kiến của mình. Đồng thời, tiến hành liên kết với các viện nghiên cứu, doanh nghiệp quân đội nhằm chuyển giao công nghệ và thử nghiệm các sản phẩm sáng tạo. Lãnh đạo các cấp cần tạo môi trường làm việc cởi mở, chấp nhận rủi ro trong quá trình thử nghiệm, để thanh niên cảm thấy được tin tưởng và an tâm phát triển ý tưởng. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế ghi nhận, khen thưởng kịp thời đối với những sáng kiến có giá trị, đồng thời phổ biến các mô hình tiêu biểu để lan tỏa tinh thần đổi mới trong toàn quân. Nhờ đó, thanh niên quân đội sẽ ngày càng khẳng định vai trò tiên phong, xung kích trong mọi mặt công tác, góp phần to lớn vào sự phát triển bền vững và hiện đại hóa Quân đội trong kỷ nguyên mới.
3. Kết luận
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, yêu cầu đặt ra đối với Quân đội ngày càng cao, đòi hỏi sự chủ động, sáng tạo và bản lĩnh của mỗi cán bộ, chiến sĩ, đặc biệt là thế hệ thanh niên quân đội. Với tinh thần nhiệt huyết, ý chí quyết tâm và sức trẻ, thanh niên quân đội luôn là lực lượng tiên phong trên mọi mặt trận, từ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu đến lao động sản xuất, công tác dân vận và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất. Do đó, việc phát huy vai trò xung kích của họ không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn mang tính chiến lược lâu dài trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Phát huy vai trò của thanh niên quân đội không chỉ góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và sức chiến đấu của Quân đội mà còn thể hiện rõ trách nhiệm của thế hệ trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, thanh niên quân đội cần khẳng định được vai trò tiên phong, bản lĩnh, trí tuệ và sáng tạo, trở thành lực lượng nòng cốt, chỗ dựa tin cậy của Đảng, Nhà nước và nhân dân trong mọi tình huống.
Tài liệu tham khảo
(1) C.Mác và Ph.Ăngghen (1975), Tuyển tập, Nxb Tiến Bộ, Moskva, tr.468.
(2) V.I.Lênin (1976), Toàn tập, tập 38, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr.142.
(3) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tập 5, tr.478.
(4) Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tr.192.
(5) Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, tr.165.
