1. Những vấn đề chung về khả năng thích ứng phương pháp học tập môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh của sinh viên
Giáo dục quốc phòng – an ninh cho sinh viên là một nhiệm vụ quan trọng trong thực hiện mục tiêu giáo dục và đào tạo toàn diện của Đảng. Qua đó, giáo dục sinh viên xác định trách nhiệm, thái độ đúng đắn trong học tập các môn học, bồi dưỡng phẩm chất nhân cách, năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Khả năng thích ứng về phương pháp học tập chính là sự thay đổi về phương pháp học tập phù hợp với tính chất, đặc điểm của hoạt động dạy và hoạt động học ở nhà trường. Sinh viên ở các trường đại học là những người tuyển chọn từ những học sinh phổ thông qua kỳ thi tuyển sinh đại học, có trình độ nhận thức khá đồng đều, nhiều đồng chí có trình độ nhận thức tốt, một bộ phận là các quân nhân đã có thời điểm được rèn luyện trong môi trường quân đội.
Hoạt động quân sự có tính chất đặc thù so với các hoạt động khác, đòi hỏi mỗi sinh viên phải trải qua những thay đổi về nhận thức, hành động của bản thân để thích ứng với môi trường mới. Đặc biệt là thích ứng với phương pháp dạy và học của giảng viên ở các môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh.
Những năm qua: “Giáo dục quốc phòng đối với học sinh, sinh viên ở các loại hình đào tạo được triển khai thực hiện trong chương trình đào tạo chính khóa; thông qua giáo dục quốc phòng và bồi dưỡng kiến thức quốc phòng, an ninh đã tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong cán bộ, đảng viên và nhân dân về nhận thức và trách nhiệm đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới” [1]các nhà trường quân sự đã tích cực, chủ động nghiên cứu và tiến hành hiệu quả các hoạt động phương pháp nhằm nâng cao khả năng thích ứng về phương pháp học tập của sinh viên. Do vậy, cơ bản sinh viên đã có sự thích ứng nhanh, xác định được phương pháp học tập phù hợp, kết quả học tập cao, chất lượng hiệu quả huấn luyện ổn định và có chiều hướng tốt.
Tuy nhiên, một bộ phận sinh viên có biểu hiện lúng túng về phương pháp học tập, lo sợ khi tiếp cận các nội dung quân sự, kết quả học tập thấp... Những biểu hiện đó do tác động của nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Trong đó, cơ bản sinh viên có sự hiểu biết về môi trường hoạt động quân sự còn hạn chế, nhất là các hoạt động dạy và học; một bộ phận chưa có xu hướng nghề nghiệp rõ ràng nên bị chi phối về tư tưởng trước những tác động của hoạt động quân sự; cường độ huấn luyện cao, đan xen nhiều nội dung huấn luyện đòi hỏi lớn về thể lực, trí lực và quyết tâm cao của người học. Một số cấp uỷ, chỉ huy chưa thực sự chú trọng định hướng về nghề nghiệp cho sinh viên; Phương pháp quản lý, trợ giáo, duy trì học tập thiếu tính khoa học; tổ chức bồi dưỡng về phương pháp tự học cho sinh viên có lúc còn đơn giản; nhiều đồng chí lúng túng trong xác định phương pháp học tập hiệu quả, vẫn theo phương pháp học của học sinh phổ thông. Trong khi đó, hoạt động dạy và học ở đại học ngày càng được đổi mới theo phương pháp tích cực, đòi hỏi người học phải chuyển biến về nhận thức và những hành động cụ thể trong quá trình học tập thì mới có thể thích ứng được; công tác kiểm tra, uốn nắn gắn với biểu dương, động viên người học chưa kết hợp chặt chẽ; Phong trào học tập số ít đơn vị chưa đi vào chiều sâu…
Để nâng cao khả năng thích ứng về phương pháp học tập cho sinh viên phải vận dụng tổng hợp linh hoạt, đa dạng các phương pháp. Trong đó nhiều biện pháp đã được vận dụng có hiệu quả cao.
2. Biện pháp nâng cao khả năng thích ứng phương pháp học tập môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho sinh viên
2.1. Làm tốt công tác giáo dục, định hướng nghề nghiệp cho sinh viên
Công tác giáo dục, định hướng nghề nghiệp cho sinh viên là biện pháp rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hình thành khả năng thích ứng cho sinh viên trong quá trình học tập. Nếu tiến hành tốt sẽ là động lực quan trọng giúp họ tự giác vươn lên trong học tập, rèn luyện, biết khắc phục khó khăn, thích ứng với môi trường hoạt động quân sự để hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Công tác giáo dục, định hướng nghề nghiệp phải được tiến hành một cách chặt chẽ, thường xuyên, liên tục, nhất là giai đoạn đầu khoá học và trong những nhiệm vụ quan trọng, khó khăn, phức tạp sinh viên phải trải qua.
Các hoạt động giáo dục, định hướng nghề nghiệp cần được vận dụng linh hoạt, sáng tạo, đa dạng về hình thức và phương pháp tổ chức. Trong đó tập trung giáo dục cho sinh viên nhận thức rõ vị trí, ý nghĩa và niềm vinh dự, tự hào khi được học tập các nội dung giáo dục quốc phòng – an ninh để góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đồng thời, định hướng cho sinh viên hiểu rõ học tập và rèn luyện trong môi trường quân sự cũng chính là giai đoạn gắn với nghề nghiệp của họ trong tương lai. Quá trình đào tạo tại nhà trường sẽ trang bị những kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng cơ bản nhất và những phẩm chất nhân cách cần thiết giúp họ có đủ phẩm chất và năng lực đáp ứng với yêu cầu của hoạt động trên cương vị chức trách sau khi tốt nghiệp… Trên cơ sở đó, khơi dạy ở từng người tinh thần, thái độ, trách nhiệm đúng đắn trong quá trình học tập, rèn luyện. Đặc biệt là sự nỗ lực cố gắng cao khắc phục những khó khăn, gian khổ để thích ứng với hoạt động dạy và học tại nhà trường cũng như trong suốt quá trình phấn đấu sau này.
2.2. Luôn coi trọng và tiến hành tốt công tác bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ về phương pháp quản lý, duy trì học tập, trợ giáo ở đơn vị
Cán bộ đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp cách mạng của Đảng, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”, “Công việc thành công hoặc thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”[4, tr.309, tr.313]. Theo quan điểm của Bác, có giáo dục cán bộ thì họ mới có thể được rèn luyện để trở nên những cán bộ gương mẫu, xứng đáng với lòng trông mong, tin cậy của Đảng, của Chính phủ, của quân đội và của nhân dân.
Đội ngũ cán bộ ở các đơn vị quản lý sinh viên chính là những người giữ vai trò trợ giáo trực tiếp. Do đó, luôn coi trọng và tiến hành tốt công tác bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ đại đội, trung đội về phương pháp quản lý, duy trì học tập, trợ giáo ở đơn vị có vai trò quan trọng, tác động lớn đến hình thành khả năng thích ứng về phương pháp học tập cho sinh viên.
Quá trình bồi dưỡng cần tiến hành chặt chẽ, nghiêm túc, toàn diện gắn với cương vị, chức trách được phân công. Trong đó: Bồi dưỡng cho họ về phương pháp quản lý, duy trì đơn vị một cách khoa học; phương pháp nắm tư tưởng, quản lý tư tưởng, cách xử lý các tình huống nảy sinh trong đơn vị (nhất là về vấn đề tư tưởng của sinh viên nảy sinh trong quá trình học tập và rèn luyện); bồi dưỡng về phương pháp trợ giáo cho từng người để giúp sinh viên có sự thích ứng nhanh trong quá trình học tập. Phát huy cao tính tiền phong gương mẫu của đội ngũ cán bộ, giảng viên trong đơn vị về phẩm chất đạo đức, lối sống, học tập, nghiên cứu và rèn luyện… thực sự là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho sinh viên.
2.3. Kết hợp bồi dưỡng về phương pháp học tập cho sinh viên và phát huy ý thức tự giác của từng người trong quá trình học tập và rèn luyện
Bồi dưỡng về phương pháp học tập cho là yếu tố rất quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thích ứng về phương pháp học tập cho sinh viên. Đây là hoạt động biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo. Đồng thời, cũng chính là hoạt động biến quá trình thích ứng thành quá trình tự thích ứng của sinh viên.
Quá trình bồi dưỡng về phương pháp học tập cho sinh viên phải được tiến hành từ đầu khoá học và bồi dưỡng một cách cụ thể, toàn diện. Trong đó, bồi dưỡng về phương pháp tiếp cận từng nội dung, cách thức liên hệ, vận dụng với thực tiễn, tạo cho người học những biểu tượng về môn học, bài học và những khó khăn sẽ phải trải qua sát với đặc điểm của từng nội dung. Trên cơ sở đó, sẽ hình thành cho người học khả năng tự đánh giá về năng lực, trình độ của bản thân để xây dựng những phương pháp tự học phù hợp, thích ứng với hoạt động dạy và học các môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh.
Bồi dưỡng về phương pháp học tập có thể được tiến hành bằng nhiều hình thức, biện pháp như: Bồi dưỡng tập trung; bồi dưỡng thông qua các hoạt động tuyên truyền ở đơn vị; thảo luận, tham quan, nói chuyện chuyên đề, toạ đàm về phương pháp học tập, giao lưu với cá nhân điển hình tiên tiến hoặc thông qua các tổ, nhóm học tập… Gắn trực tiếp các hình thức, biện pháp bồi dưỡng với các nội dung huấn luyện, giúp người học hiểu rõ hơn đặc điểm của từng môn, từng bài học và những khó khăn có thể xảy ra trong quá trình huấn luyện… Đây cũng chính là quá trình chuẩn bị tâm lý cho sự thích ứng về phương pháp học tập. Khi đã có sự chuẩn bị tâm lý tốt sẽ là điều kiện quan trọng cho sinh viên xác định đúng đắn về động cơ, thái độ, trách nhiệm phấn đấu với từng nội dung bài học.
Thực tiễn quá trình học tập và rèn luyện của sinh viên luôn có sự tác động và chi phối của những yếu tố khách quan và chủ quan. Do đó, cần phát huy cao ý thức tự gác của sinh viên trong tự học và tự rèn để có sự thích ứng cao nhất với hoạt động dạy và học trong môi trường mới. Thực chất chính là phát huy cao vai trò tự giáo dục của sinh viên. Khi tự giáo dục, tự rèn luyện được hình thành ở mỗi sinh viên sẽ trở thành yếu tố trực tiếp thôi thúc các hành vi tích cực, đồng thời khắc phục được các hành vi tiêu cực ở họ để thích ứng với quá trình học tập tại trường. Vấn đề trọng tâm của quá trình tự giáo dục ở sinh viên, chính là sinh viên tự tìm ra những mâu thuẫn nội tại của bản thân để tự giải quyết. Trên cơ sở đó, biết cách tự xây dựng kế hoạch và thực hiện kế hoạch.
Quá trình tự giáo dục được thể hiện bằng nhiều phương pháp như: Tự thuyết phục, tự phê bình, tự rèn luyện, tự ám thị với bản thân. Thực hiện tốt những phương pháp này, sinh viên sẽ tự tìm ra được những phương pháp học tập hiệu quả.
2.4. Kết hợp chặt chẽ công tác kiểm tra, đánh giá khả năng thích ứng về phương pháp học tập với công tác biểu dương, động viên, khen thưởng ở đơn vị
Đây là một trong những biện pháp quan trọng để hoàn thiện khả năng thích ứng về phương pháp học tập của sinh viên. Kiểm tra, đánh giá khả năng thích ứng của sinh viên là giai đoạn quan trọng của quá trình huấn luyện. Đây là bước xem xét, đánh giá kết quả lĩnh hội của người học thông qua các hình thức, phương pháp học tập và kiểm tra kiến thức, kỹ xảo, kỹ năng. Tiến hành công tác kiểm tra sẽ giúp người dạy nắm được những thông tin ngược từ người học sau một thời gian đào tạo tại trường. Kết quả của công tác kiểm tra, làm cơ sở để đánh giá, điều chỉnh và giúp sinh viên loại bỏ từng bước những thói quen, phương pháp học không phù hợp. Đồng thời, định hướng những phương pháp học tập phù hợp hơn với hoạt động dạy trong nhà trường.
Công tác kiểm tra, đánh giá phải được tiến hành thường xuyên, liên tục, cụ thể, khách quan, toàn diện, đồng bộ và thống nhất trong đơn vị. Đồng thời, kết hợp chặt chẽ giữa công tác kiểm tra, đánh giá với công tác biểu dương, động viên, khen thưởng đối với sinh viên sau từng giai đoạn huấn luyện. Đây là một yếu tố góp phần khích lệ người học tích cực tự giác, chủ động, sáng tạo, kiên trì nhẫn nại, biết khắc phục khó khăn để nâng cao khả năng thích ứng về phương pháp học tập của bản thân để đạt được kết quả cao ở từng nội dung, từng bài học.
Ngoài ra, trong quá trình giáo dục ở đơn vị cần phải vận dụng tổng hợp nhiều hình thức, biện pháp khác như: Phát huy vai trò của các tổ chức ở cơ sở; kết hợp đa dạng các loại hình thi đua ở từng cấp để đẩy mạnh phong trào học tập ở đơn vị có chiều sâu; tổ chức tốt về cổ động thao trường bãi tập…
3. Kết luận
Giáo dục Quốc phòng – An ninh là môn học còn non trẻ so với các môn học khác ở các trường đại học. Đây là môn học có tính đặc thù về lĩnh vực hoạt động quân sự, đòi hỏi sinh viên phải có phương pháp học tập và rèn luyện thích hợp. Bồi dưỡng khả năng thích ứng về phương pháp học tập các môn Giáo dục Quốc phòng – An ninh cho sinh viên là vấn đề rất quan trọng góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ giáo dục đào tạo của các nhà trường. Đây là vấn đề khó khăn, phức tạp đòi hỏi cấp uỷ, chỉ huy các cấp và người dạy, người học cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra nhiều biện pháp thiết thực và hiệu quả hơn.
Tài liệu tham khảo
- Ban Chấp hành Trung ương, Chỉ thị số 12-CT/TW, 03/5/2007, về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng - an ninh trong tình hình mới, tr.1
- Bộ Quốc phòng (2016), Điều lệ công tác nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Tập II, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2021.
- Giáo trình Giáo dục Quốc phòng – an ninh, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội 2013.
- Hồ Chí Minh (1960), “Vấn đề cán bộ”, Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 2011, tr.309, tr.313.
