ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Tự học là một trong những năng lực cốt lõi quyết định chất lượng học tập, rèn luyện và phát triển năng lực nghề nghiệp của học viên trong các nhà trường quân đội. Đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất, việc hình thành và bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tạo nền tảng để tiếp thu tri thức quân sự, phát triển tư duy quân sự và năng lực chỉ huy trong suốt quá trình đào tạo.
Từ khóa: Tự học; phương pháp tự học; môn quân sự; học viên năm thứ nhất; nhà trường quân đội.
1. Đặt vấn đề
Trong quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, năng lực tự học ngày càng được khẳng định là một trong những năng lực quan trọng nhất của người học. Đối với các nhà trường quân đội, yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại đòi hỏi đội ngũ sĩ quan tương lai không chỉ có kiến thức chuyên môn vững vàng mà còn phải có khả năng tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng, cập nhật tri thức quân sự mới trong suốt quá trình công tác.
Học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất là đối tượng mới chuyển từ môi trường phổ thông sang môi trường quân sự. Sự thay đổi về phương pháp học tập, chế độ sinh hoạt, cường độ huấn luyện và yêu cầu đào tạo khiến nhiều học viên gặp khó khăn trong việc tổ chức hoạt động tự học. Trong khi đó, các môn quân sự có dung lượng kiến thức lớn, tính chuyên ngành cao, gắn chặt giữa lý luận với thực hành, đòi hỏi người học phải dành nhiều thời gian nghiên cứu, luyện tập và củng cố kiến thức ngoài giờ lên lớp.
Thực tiễn cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, một bộ phận học viên năm thứ nhất còn thiếu kỹ năng xây dựng kế hoạch học tập, chưa biết lựa chọn phương pháp học phù hợp, khả năng khai thác tài liệu và tự nghiên cứu còn hạn chế. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng học tập, rèn luyện và kết quả đào tạo. Vì vậy, nghiên cứu bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên đào tạo cấp phân đội năm thứ nhất là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết hiện nay.
2. Vai trò của việc bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên đào tạo cấp phân đội năm thứ nhất
Thứ nhất, góp phần nâng cao chất lượng tiếp thu tri thức quân sự của học viên.
Các môn quân sự trong chương trình đào tạo sĩ quan cấp phân đội bao gồm nhiều nội dung chuyên sâu như chiến thuật, điều lệnh, kỹ thuật chiến đấu bộ binh, công tác tham mưu, huấn luyện quân sự và các kiến thức quân sự chuyên ngành khác. Khối lượng kiến thức lớn trong khi thời lượng học tập trên lớp có giới hạn đòi hỏi học viên phải chủ động nghiên cứu và tự học.
Việc được trang bị phương pháp tự học khoa học giúp học viên biết cách đọc tài liệu, ghi chép, hệ thống hóa kiến thức, xác định trọng tâm nội dung cần nghiên cứu và chủ động giải quyết những vấn đề đặt ra trong học tập. Nhờ đó, hiệu quả tiếp thu kiến thức được nâng cao, góp phần cải thiện kết quả học tập các môn quân sự.
Thứ hai, hình thành năng lực tư duy quân sự và phương pháp nghiên cứu độc lập.
Tự học không chỉ là quá trình tiếp nhận tri thức mà còn là quá trình phát triển tư duy. Trong quá trình tự nghiên cứu các vấn đề quân sự, học viên được rèn luyện khả năng phân tích, tổng hợp, đánh giá và vận dụng kiến thức vào giải quyết các tình huống thực tiễn.
Đối với học viên năm thứ nhất, việc hình thành sớm phương pháp tự học sẽ tạo nền tảng để phát triển tư duy quân sự, tư duy chỉ huy và năng lực nghiên cứu khoa học quân sự trong các năm học tiếp theo. Đây là yếu tố quan trọng giúp người học thích ứng với yêu cầu đào tạo theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực hiện nay.
Thứ ba, tạo cơ sở hình thành năng lực tự bồi dưỡng trong quá trình công tác sau này.
Đặc điểm của hoạt động quân sự là luôn vận động và phát triển cùng với sự thay đổi của khoa học công nghệ, nghệ thuật quân sự và yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Do đó, sĩ quan quân đội phải thường xuyên học tập, cập nhật tri thức mới để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Việc bồi dưỡng phương pháp tự học ngay từ năm học đầu tiên giúp học viên hình thành thói quen học tập thường xuyên, chủ động và tự giác. Đây chính là tiền đề để xây dựng năng lực tự học tập suốt đời, tự bồi dưỡng và hoàn thiện bản thân trong quá trình công tác.
3. Thực trạng bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên năm thứ nhất ở các nhà trường quân đội hiện nay
Trong những năm qua, các nhà trường quân đội đã quan tâm đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường hướng dẫn học viên tự nghiên cứu, tự học và phát huy tính tích cực trong học tập. Hệ thống thư viện, phòng học chuyên dùng, học liệu điện tử và các nền tảng số từng bước được đầu tư, tạo điều kiện thuận lợi cho học viên tự học.
Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn bộc lộ một số hạn chế. Một bộ phận học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất chưa nhận thức đầy đủ vai trò của tự học; còn có biểu hiện học tập thụ động, phụ thuộc vào giảng viên hoặc tài liệu được cung cấp sẵn. Khả năng lập kế hoạch tự học, kỹ năng đọc tài liệu chuyên ngành, khai thác nguồn học liệu và hệ thống hóa kiến thức còn hạn chế.
Công tác hướng dẫn phương pháp tự học ở một số đơn vị chưa thật sự thường xuyên và có chiều sâu. Nội dung hướng dẫn chủ yếu tập trung vào yêu cầu học tập mà chưa chú trọng trang bị hệ thống kỹ năng tự học cụ thể cho học viên.
Bên cạnh đó, áp lực về thời gian học tập, huấn luyện, rèn luyện và các hoạt động tập thể cũng ảnh hưởng nhất định đến việc tổ chức hoạt động tự học của học viên năm thứ nhất. Một số học viên còn lúng túng trong việc cân đối thời gian giữa học tập, rèn luyện và nghỉ ngơi.
Những hạn chế trên đòi hỏi cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên trong giai đoạn hiện nay.
4. Một số giải pháp bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất ở các nhà trường quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức về vai trò của tự học đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất.
Các cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và đội ngũ giảng viên cần thường xuyên giáo dục, tuyên truyền để học viên nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của tự học trong quá trình đào tạo sĩ quan.
Thông qua các hoạt động giáo dục, định hướng và trao đổi kinh nghiệm học tập, giúp học viên hiểu rằng kết quả học tập phụ thuộc chủ yếu vào sự nỗ lực tự học của bản thân. Từ đó hình thành động cơ học tập đúng đắn, tinh thần trách nhiệm và ý thức tự giác trong học tập.
Hai là, trang bị hệ thống kỹ năng và phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên.
Đây là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp và quyết định hiệu quả tự học của học viên. Giảng viên cần hướng dẫn cụ thể cho học viên các kỹ năng như xây dựng kế hoạch học tập, đọc và khai thác tài liệu quân sự, ghi chép khoa học, xây dựng sơ đồ tư duy, hệ thống hóa kiến thức và phương pháp ôn tập.
Đồng thời, cần hướng dẫn học viên phương pháp học tập đối với từng nhóm môn học quân sự khác nhau; kết hợp chặt chẽ giữa học lý thuyết với luyện tập thực hành, giữa nghiên cứu cá nhân với học tập theo nhóm.
Ba là, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của học viên.
Quá trình giảng dạy cần chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học tập cho người học. Giảng viên cần tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như dạy học nêu vấn đề, thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống, học tập dự án và mô phỏng quân sự.
Thông qua đó, học viên được tham gia tích cực vào quá trình khám phá tri thức, nâng cao khả năng tư duy độc lập và từng bước hình thành phương pháp tự nghiên cứu, tự học.
Bốn là, xây dựng môi trường học tập thuận lợi cho hoạt động tự học của đội ngũ học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất.
Các nhà trường cần tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, thư viện, học liệu số, phòng học chuyên dùng và các nền tảng học tập trực tuyến phục vụ hoạt động tự học của học viên.
Cùng với đó, cần xây dựng môi trường văn hóa học tập tích cực trong đơn vị; phát huy vai trò của cán bộ quản lý học viên, tổ học tập, câu lạc bộ học thuật và các mô hình học tập hiệu quả nhằm hỗ trợ học viên trong quá trình tự học.
Năm là, tăng cường kiểm tra, đánh giá và kịp thời động viên hoạt động tự học của học viên.
Kiểm tra, đánh giá không chỉ nhằm xác định kết quả học tập mà còn có tác dụng định hướng hoạt động tự học của học viên. Vì vậy, cần đổi mới hình thức kiểm tra theo hướng đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, khả năng nghiên cứu độc lập và kết quả tự học của người học.
Đồng thời, cần có cơ chế biểu dương, khen thưởng kịp thời những tập thể, cá nhân có thành tích tốt trong học tập và tự học; tạo động lực thúc đẩy phong trào học tập trong toàn đơn vị.
5. Kết luận
Bồi dưỡng phương pháp tự học các môn quân sự cho học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội năm thứ nhất là nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong các nhà trường quân đội hiện nay. Việc trang bị cho học viên phương pháp tự học khoa học không chỉ giúp nâng cao kết quả học tập trước mắt mà còn tạo nền tảng hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu và tự bồi dưỡng trong suốt quá trình công tác.
Thực hiện đồng bộ các giải pháp về nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng tự học, đổi mới phương pháp dạy học, xây dựng môi trường học tập thuận lợi và tăng cường kiểm tra đánh giá sẽ góp phần phát huy tính tích cực, chủ động của học viên, đáp ứng yêu cầu đào tạo đội ngũ sĩ quan cấp phân đội trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[2]. Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 của Quân ủy Trung ương về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo trong Quân đội.
[3]. Trần Đình Thức (2025), Đổi mới phương pháp tự học của học viên ở nhà trường quân đội trong kỷ nguyên số, Tạp chí Giáo chức điện tử, ngày 08/07/2025.
[4] Tạ Văn Quyết (2024), Bồi dưỡng phương pháp tự học Hồ Chí Minh cho học viên ở các nhà trường quân đội hiện nay, Tạp chí Quản lý Nhà nước điện tử ngày 21/03/2024.
DEVELOPING SELF-STUDY METHODS FOR MILITARY SUBJECTS AMONG FIRST-YEAR PLATOON-LEVEL OFFICER CADETS AT MILITARY ACADEMIES
MA. Truong Van Thu
Faculty of National Defense and Security Education - Hanoi University of Science and Technology
Email: [email protected]
Abstract: Self-study is one of the core competencies that determines the quality of learning, training, and professional development of cadets in military schools. For first-year platoon-level officer cadets, developing and improving self-study methods in military subjects is of particular importance, as it provides a foundation for acquiring military knowledge, fostering military thinking, and enhancing command capabilities throughout the training process.
Keywords: Self-study; self-study methods; military subjects; first-year cadets; military schools.
