TCGCVN - Kết thúc học kỳ I, năm học 2023-2024 cô giáo Bùi Thị Hồng Hoài cũng rời khỏi mái trường nhỏ giữa rừng Trường Sơn để nghỉ hưu và cũng kết thúc sự nghiệp dạy học sau gần 30 năm gắn bó tại đây.
Điểm trường bản Phú Lâm thuộc trường Tiểu học Phú Gia, huyện miền núi Hương Khê là điểm trường nhỏ nhất, cách xa trung tâm xã nhất, cũng là điểm trường duy nhất của ngành giáo dục Hà Tĩnh có lớp ghép. Từ điểm trung tâm vào điểm trường Phú Lâm gần 20 km thì có hơn 15 km đường rừng.
Cô giáo Bùi Thị Hồng Hoài (áo màu cà rốt) cùng trưởng bản và học sinh nhận sách tại điểm trường Phú Lâm, Trường TH Phú Gia, Hương Khê.
Bản Phú Lâm nằm giữa đại ngàn Trường Sơn, là một thung lũng rất hẹp thuộc thượng nguồn Sông Tiêm, dưới chân thác Vũ Môn huyền thoại với truyền thuyết Cá chép hóa rồng. Ngày trước thung lũng này có 2 điểm trường là Củ Nu và Cơn Trồ chủ yếu là người dân tộc Lào chạy trốn giặc trong chiến tranh dạt sang đây làm rẫy và một số người dân ngoài làng vào khai hoang, lập trại phát rẫy, làm nương, bẫy chim, bẫy thú, trồng khoai, sắn. Đây cũng là nơi trú ngụ của đội khai thác gỗ thuộc Lâm trường khai thác Trại Trụ. Sau khi nguồn gỗ cạn kiệt, thực hiện những chính sách mới của Chính phủ, Lâm trường không còn khai thác và người dân cũng rút dần về làng, số học sinh giảm, 2 điểm trường chỉ còn 1 như hiện nay.
Sinh ra và lớn lên tại huyện miền xuôi, ven con Sông La ở vùng đồng bằng huyện Đức Thọ, sau khi học xong phổ thông với ước muốn được biết thế nào là rừng xanh, khói núi cô gái Bùi Thị Hồng Hoài khăn gói theo người anh trai (nhân viên bảo vệ rừng - trước kia gọi là kiểm lâm) lên bản Phú Lâm. Mấy lần lên bản và theo bà con đi chặt củi, kiếm rau, run rủi thế nào cô bị dính sốt rét rừng. Thời gian là bệnh nhân cô thấu hiểu cái nghĩa tình của bà con người Lào, rồi … nên duyên vợ chồng với người đồng bào, sinh con để cái, xây dựng tổ ấm giữa rừng Trường Sơn. Chứng kiến cái khổ, cái khó của việc kiếm con chữ với các con trẻ ở bản làng; để lại con nhỏ cho chồng chăm sóc cô quyết định về xuôi học trường sư phạm để rồi khi ra trường gắn cả quảng đời đi dạy với cái bản nhỏ người Lào giữa rừng thiêng. Quen dần với việc mở mắt ra thấy rừng với rừng và ngày ngày gắn bó với trường, với lớp… và nay nghỉ dạy ở lại bản. Thật cảm xúc, hôm nay cô đón nhận những bó hoa tươi thắm, những lời tri ân của các em học sinh, bà con; lời chúc về hưu luôn khỏe, vui vẻ, hạnh phúc, tiếp tục cống hiến cho dân bản từ cán bộ chính quyền địa phương, đồng nghiệp trong sự bùi ngùi, quyến luyến.
Với nỗi niềm xúc động cô hoài niệm về những ngày đầu đến bản: “Lần đầu từ miền xuôi đặt chân lên bản, tôi bảo anh trai là về thôi, giữa cái nơi mêng mông núi rừng này, trên đầu là lá, dưới chân là đá, đi lại quá khó khăn làm sao sống được. Buổi tối đầu tiên lạ nhà, nằm chông mắt nghe tiếng côn trùng i e bốn phía, tiếng chim rừng ăn đêm, tiếng vượn hú gọi bạn, tiếng thác nước Vũ Môn ì ào rợn người càng không sao chợp mắt. Sáng ngày, xin về ngay nhưng ngày nghỉ xe chở gỗ không về xuôi nên đành chịu, thế là lại đêm thức trắng nghe nhạc rừng hỗ độn gần xa. Thế nhưng, mấy lần lên, về nhà lại cảm xúc là lạ, nhớ các em nhỏ, nhớ tiếng ve buổi trưa, tiếng gà rừng chiều tối, vượn hú về đêm, khói đá lướt qua, mưa rừng xối xả… lại muốn lên rừng”. Cô chia sẻ chuyện gắn bó với các em học sinh, bà con người người Lào và cả đời đi dạy không ra khỏi bản cũng là một cơ duyên: “Một lần, lên lán trại nơi tổ kiểm lâm trú ngụ được mấy hôm, thế là sốt và sốt … một anh Lào hàng xóm (người dân tộc Lào) biết chuyện nên kiếm lá rừng về sắc cho uống. Rứa là không biết nhờ thuốc Tây, thuốc Nam hay liều thuốc tinh thần từ sự chân tình của anh Lào mà tôi dần khỏi bệnh. Rồi tình yêu đến, nên duyên vợ chồng, gắn bó với con em người Lào Thưng, với mái trường nhỏ này đây”. Cô trầm ngâm: “Nhớ lại ngày xưa, lấy chồng ở bản gia đình đã phản đối, học xong sư phạm tưởng tôi “thoát rừng”, nhưng tôi lại về dạy ở bản, gia đình tiếp tục phán ứng gay gắt, kịch liệt; thậm chí cho rằng coi như mất đứa con. Nhưng rồi, tôi vẫn quyết ở lại với bản làng, mọi người cũng dần thấu hiểu và cùng yêu thương tôi hơn.
Lãnh đạo ngành GD và thầy cô, Lãnh đạo đồn biên phòng,Trưởng bản tặng hoa nhân ngày cô Hoài về nghỉ hưu.
Ngày nay, bản vẫn là một cụm cư chủ yếu người Lào, vẫn mưu sinh chủ yếu từ rừng, vẫn ngày đêm nghe tiếng rì rào của dòng thác Vũ Môn, vẫn tiếng gà rừng cuối bản, khói đá bao trùm mỗi khi chiều xuống, cái buốt rét khi đông về, con đường nay tuy có xuống cấp nhưng vẫn thoáng đãng, vẫn chạy được xe đến bản… nó khác ngày xưa lắm…. Ngày ấy, từ trung tâm xã đi vào đến bản nhằm ngày mưa rét phải mất gần nửa ngày đường, con đường rừng lầy lội đầy con Sên, con Vắt của dân Sơn Tràng kéo gỗ men theo những sườn đồi, bờ suối. Việc vận động các em đi học để xóa mù chữ cực kỳ gian khổ, học sinh thưa thớt, mỗi gia đình một góc núi, ban ngày các em theo gia đình vào rừng, lên rẫy để kiếm cái ăn, cái mặc, buổi tối thì giữa rừng mênh mông, với hỗn loại âm thanh rợn người mà dựng tóc gáy… thế mà chúng tôi vẫn vận động được bà con cho các con đến trường học tập. Nghĩ lại không hiểu tại sao thời đó lại có thể làm được như thế … cảm ơn ông (chồng) đã đồng hành, người tiếp thêm sức mạnh cho tôi từ đó đến nay”…
Đã nhận tiền “cụ hưu”, đã xa mái trường thân yêu, nhưng cô Hoài để lại nhiều ấn tượng rất đẹp, không những góp phần đưa con chữ đến bà con dân bản mà cùng góp sức tạo sự khởi sắc cho bản làng. Ông Lê Văn Hòe là cháu nội của người Lào Thưng đầu tiên định cư ở đây, người trường bản, người trưởng thôn kỳ cựu ở Phú Lâm cho biết: “Thành thật từ đáy lòng mà nói thì bà con bản Lào chúng tôi rất cảm ơn cô Hoài, một người đã từ đồng bằng lên rừng núi này, hi sinh cả tuổi xuân để xây dựng, duy trì lớp học cho con em chúng tôi. Ngày xưa đi vào đây vất vả lắm, đường rừng, mưa rừng, bệnh tật từ rừng, thiếu thốn trăm bề giữa rừng mà cô đã vượt qua tất cả, ở lại đây cùng bà con dạy dỗ con cháu.
Trong những tháng ngày khó khăn đó học sinh bỏ học theo bố mẹ lên rẫy, vào rừng kiếm cái ăn, chểnh mảng việc học rồi có em bỏ học, cô ấy không quản khó khăn, len lỏi qua những lối đi lầy lội trong bản, đến từng nhà vận động con em trở lại trường học tập. Cả cuộc đời đi dạy của cô gắn với bản, chưa ra khỏi bản, gắn với con suối, cảnh rừng nơi đây; cô biết rõ hoàn cảnh và đến từng nhà, sự nhiệt tình và thân tình đã để lại cho bà con dân bản lòng yêu mến và trân trọng. Cô tự học hỏi và thấu hiểu bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán người Lào Thưng chúng tôi từ người chồng hiền hậu, người cùng thấu hiểu và chia sẻ giúp cô có sức mạnh, dành sự tâm huyết cho bà con, học sinh dân bản. Bên cạnh đó, sự gương mẫu, hy sinh, tận tình, giỏi việc nhà, đảm việc trường, chăm lo việc bản của cô Hoài đã cho cô một gia đình hạnh phúc. Cũng như những đứa trẻ ở bản, ba đứa con của cô không phụ lòng cha mẹ, vượt qua khó khăn vươn lên học tập, thành đạt vươn xa”.
Cô giáo trẻ Lê Thị Mai Hồng hiện là giáo viên tại điểm trường Phú Lâm tâm sự: “Em là người Lào, là giáo viên mới được biên chế vài năm gần đây, tình cảm của em với cô Hoài thật khác lạ. Vốn là người sinh ra và lớn lên tại bản, là học sinh của cô từ ngày đầu chập chững vào lớp 1, năm qua vinh dự là đồng nghiệp với cô em thấy biết ơn và tự hào. Biết ơn, vì ngày đi học quá vất vả, trong cái khó khăn riêng của gia đình, là khó khăn chung của cả bản, nhưng được động viên, chia sẻ chân tình của cô, em đã vượt qua và học tập tốt. Tự hào là đồng nghiệp của cô, tự hào cô là người mẹ tinh thần đã giúp em từ khi chập chững vào trường tiểu học và có được như ngày hôm nay”.
Thầy giáo Phan Quốc Thanh, Trưởng Phòng GDĐT huyện Hương Khê đã trực tiếp vào bản, đến tận nhà để tặng cô bó hoa tươi thắm, tình nghĩa và ghi nhận đóng góp của cô giáo cắm bản: “Ngành Giáo dục Hương Khê trân trọng, ghi nhận đóng góp bền bỉ to lớn, lòng yêu nghề của cô giáo Hoài, trong những năm tháng khó khăn đã đem con chữ đến với bản làng. Không những dạy học mà cô giáo đã góp phần mở mang kiến thức, xây dựng bản làng văn hóa, ổn định kinh tế làng bản và sự phát triển vững mạnh của ngành giáo dục huyện nhà hôm nay”.
Cả quảng đời đi dạy của cô Hoài chỉ gắn với bản, với rừng, với người Lào Thưng, thế nên tập thể giáo viên trường tiểu học Phú Gia vui đùa gắn cho cô biệt danh: “Cô giáo không ra khỏi rừng”.
Rất nhiều học sinh được cô Hoài dạy dỗ, dìu dắt ở bản Phú Lâm đã nỗ lực vượt khó vươn lên học tập để “thoát rừng” nay đã toại nguyện. Nhiều thế thế hệ học trò của cô nay đã và đang học tập, làm ăn tại nhiều vùng miền đất nước. Cái bản nhỏ đơn độc giữa đại ngàn Trường Sơn với mấy bãi sắn, rẫy lúa, nương ngô ngày xưa nay đã có nhiều thay đổi, khởi sắc. Bản đã được công nhận đạt các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Bản Phú Lâm của người Lào Thưng ngày xưa là rừng thiêng, nước độc, chim kêu, vượn hú … người đến muốn đi, nơi cô Hoài gắn cả cuộc đời đi dạy nay được UBND tỉnh Hà Tĩnh chọn là một trong hai điểm (thôn/bản) của tỉnh để xây dựng mô hình du lịch cộng đồng theo hướng du lịch xanh, có trách nhiệm và bền vững giai đoạn 2022-2025.
