1. Đặt vấn đề:
Luật Giáo dục năm 2019, có hiệu lực từ ngày 01/7/2020 của Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khẳng định: “Nhà giáo có vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục, có vị thế quan trọng trong xã hội, được xã hội tôn vinh” [3, Điều 66]. “Cán bộ quản lý giáo dục giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức, quản lý, điều hành các hoạt động giáo dục”[3, Điều 18]. Đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò quyết định chất lượng giáo dục, đào tạo trong các nhà trường Quân đội.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, thực hiện chủ trương “Mở rộng và đưa vào chiều sâu các quan hệ đối ngoại; tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức, thực hiện hiệu quả hội nhập quốc tế trong điều kiện mới, tiếp tục nâng cao vị thế và uy tín của đất nước trên trường quốc tế” [2], coi hội nhập quốc tế và đối ngoại về quốc phòng là một định hướng chiến lược, và phải nhận thức đây là kế sách bảo vệ Tổ quốc từ xa. Nâng cao trình độ ngoại ngữ của đội ngũ cán bộ Quân đội nói chung, đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội nói riêng là yêu cầu cấp thiết trong quá trình hiện đại hóa Quân đội; tăng cường quan hệ hợp tác quân sự, quốc phòng với các nước khác và tham gia thực hiện các nhiệm vụ quốc tế; là yêu cầu không thể thiếu để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo của Quân đội trong điều kiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Đối với đội ngũ trí thức nói chung, các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục nói riêng, ngoại ngữ là một trong những công cụ cơ bản quan trọng. Ngoại ngữ không những là cầu nối giúp cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội nâng cao trình độ hiểu biết của mình về các nền văn hóa của thế giới, mà còn là công cụ cần thiết để tăng cường giao lưu quốc tế, cập nhật tri thức mới nói chung, tri thức khoa học quân sự nói riêng của các nước khác nhau trên thế giới. Ngoại ngữ là công cụ không thể thiếu để mỗi nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục có thể cập nhật thông tin và trao đổi về học thuật với các chuyên gia quốc tế trong lĩnh vực chuyên ngành hẹp của mình. Thiếu khả năng về ngoại ngữ, các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục sẽ mất cơ hội được tiếp cận nhanh nhất, chính xác nhất các kết quả nghiên cứu quốc tế cũng như công bố các kết quả nghiên cứu của mình trên các tạp chí quốc tế. Trong lịch sử phát triển của dân tộc, đất nước và Quân đội, chúng ta rất tự hào khi nhắc đến những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Giáo sư Tạ Quang Bửu, Thiếu tướng, Giáo sư, tiến sĩ Lê Thế Trung (Nguyên Giám đốc Học viện Quân y),… cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cũng như phát triển khoa học và giáo dục, đào tạo của đất nước. Đó cũng là những tấm gương sáng về tự học ngoại ngữ, sử dụng thành thạo ngoại ngữ trong công tác, giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Trong điều kiện của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển của khoa học công nghệ đang diễn ra với tốc độ rất nhanh, năng lực ngoại ngữ phải được phát triển gắn liền với năng lực nghiên cứu chuyên môn của mỗi nhà giáo, mỗi cán bộ quản lý giáo dục.
Lễ bế giảng lớp Cử nhân tiếng Anh tại Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
2. Kết quả nghiên cứu:
2.1. Nâng cao trình độ ngoại ngữ cho đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục ở các học viện, nhà trường Quân đội
Trong thời gian vừa qua, với sự quan tâm của Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu, Thủ trưởng Tổng cục Chính trị, lãnh đạo chỉ huy các cơ quan, đơn vị và sự nỗ lực cố gắng của bản thân các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục trình độ ngoại ngữ của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội đã có những chuyển biến tích cực; nhiều nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục đang giảng dạy, công tác trong các ngành y, dược và khoa học cơ bản, khoa học kỹ thuật... sử dụng thành thạo tiếng Anh, tiếng Nga... trong hoạt động chuyên môn và đủ tự tin để có thể làm việc trong môi trường hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, đối với một số nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục, đặc biệt là các nhà giáo giảng dạy ở các chuyên ngành quân sự, các cán bộ quản lý giáo dục ở các trường sĩ quan, cao đẳng, trường quân sự quân khu, quân đoàn... trình độ ngoại ngữ vẫn còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu trong tình hình mới. Để nâng cao trình độ ngoại ngữ cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội trong điều kiện cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, cần thực hiện tốt một số giải pháp sau:
Thứ nhất, cấp ủy, chỉ huy các cấp nhất là các học viện, nhà trường làm tốt công tác tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của ngoại ngữ đối với việc xây dựng Quân đội trong bối cảnh mới.
Tiếp tục quán triệt sâu sắc ý nghĩa, tầm quan trọng và yêu cầu của việc nâng cao trình độ ngoại ngữ cho cán bộ, xác định đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên và là trách nhiệm của các cấp ủy, chỉ huy; là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo (nhất là đào tạo đại học, sau đại học) và nghiên cứu khoa học trong Quân đội. Đặc biệt là Chỉ thị số 105/CT-BQP, ngày 26/5/2020 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc tăng cường học tập ngoại ngữ và tiếng dân tộc thiểu số trong toàn quân đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới; Kế hoạch số 1844/KH-BQP, ngày 27/5/2020 của Bộ Quốc phòng thực hiện Đề án “Chương trình Quốc gia về học tập ngoại ngữ cho cán bộ, công chức, viên chức giai đoạn 2019 - 2030” trong Quân đội.
Thứ hai, rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo điều kiện cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục tích cực học tập ngoại ngữ.
Cấp ủy, chỉ huy các cơ quan, đơn vị (trọng tâm là các nhà trường Quân đội) xác định chủ trương, biện pháp, xây dựng chương trình, kế hoạch bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ cho các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục đảm bảo phù hợp với từng đối tượng; chủ động, sáng tạo, đa dạng hóa các hình thức tổ chức học tập ngoại ngữ chú trọng “tự đào tạo”, “người biết dạy cho người chưa biết”; xây dựng phong trào thi đua sôi nổi, duy trì có nền nếp, bảo đảm hiệu quả, thiết thực. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, các thành tựu của của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tận dụng thời cơ của quá trình “chuyển đổi số” trong đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ cho nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục.
Cục Nhà trường phối hợp với các cơ quan, các học viện, trường xây dựng Đề án “Xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục trong Quân đội đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục, đào tạo giai đoạn 2020 - 2030” đề nghị Thủ trưởng Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu phê duyệt. Trong đó, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ ngoại ngữ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục sẽ là một trong những nội dung quan trọng.
Thứ ba, triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của Nhà nước, Bộ Quốc phòng về tiêu chuẩn ngoại ngữ trong đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ.
Nghị quyết số 109-NQ/QUTW, ngày 11/02/2019 của Quân ủy Trung ương về xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội, nhất là cán bộ cấp chiến dịch, chiến lược đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới đặt ra mục tiêu “Phấn đấu đến năm 2030, 100% giảng viên các học viện, trường sĩ quan đạt chuẩn theo quy định, trong đó tiến sĩ đạt 25% trở lên; giảng viên, giáo viên các trường đại học, cao đẳng, trung cấp, trường quân sự quân khu, quân đoàn 100% có trình độ đại học, trong đó 25% có trình độ sau đại học; 100% đội ngũ nhà giáo đã qua cương vị chỉ huy, quản lý đơn vị phù hợp với mục tiêu, yêu cầu đào tạo của từng đối tượng”. Để đạt được mục tiêu trên, nhất là chỉ tiêu số tiến sĩ đạt 25% trở lên trong tổng số các giảng viên các học viện, trường sĩ quan là một nhiệm vụ đòi hỏi rất nhiều sự cố gắng nỗ lực, nhất là về trình độ ngoại ngữ của các đồng chí tham gia xét tuyển nghiên cứu sinh. Thông tư số 08/TT-BGDĐT, ngày 04/4/2017 của Bộ Giáo dục, đào tạo ban hành quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ đặt ra yêu cầu rất cao về trình độ ngoại ngữ của người dự tuyển đào tạo trình độ tiến sĩ [1].
2.2. Nâng cao trình độ ngoại ngữ cho các ứng viên giáo sư, phó giáo sư ở các học viện, nhà trường Quân đội
Đối với xét giáo sư, phó giáo sư hiện nay thực hiện theo Quyết định số 37/QĐ-TTg, ngày 31/8/2018 của Thủ tướng Chính phủ Quy định tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư; thủ tục xét hủy bỏ công nhận chức danh và miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư (có hiệu lực từ ngày 01/10/2018). Trong đó có các tiêu chuẩn về đạo đức nhà giáo; thời gian làm nhiệm vụ đào tạo đại học, sau đại học; kết quả đào tạo và nghiên cứu khoa học và khả năng sử dụng ngoại ngữ. Đối với tiêu chuẩn về ngoại ngữ, yêu cầu giáo sư, phó giáo sư phải “Sử dụng thành thạo ít nhất một ngoại ngữ phục vụ cho công tác chuyên môn và có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh”[4].
Từ tiêu chuẩn trên chúng ta thấy yêu cầu trình độ ngoại ngữ, năng lực sử dụng tiếng Anh của các ứng viên giáo sư, phó giáo sư là không hề thấp. Điều đó là cần thiết, giúp cho các ứng viên giáo sư, phó giáo sư có đủ điều kiện về ngoại ngữ để nghiên cứu, giảng dạy và trao đổi học thuật. Để các giáo sư, phó giáo sư đáp ứng tiêu chuẩn về ngoại ngữ theo quy định của Nhà nước, cần thực hiện tốt một số biện pháp sau:
Một là, nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ cho các tiến sĩ và ứng viên giáo sư, phó giáo sư trong các học viện, nhà trường Quân đội.
Cục Nhà trường, Bộ Tổng Tham mưu phối hợp với Cục Cán bộ, Tổng cục Chính trị, Hội đồng chức danh Giáo sư ngành khoa học quân sự, Hội đồng chức danh Giáo sư cơ sở, các học viện, trường, cơ sở đào tạo sau đại học tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ (tập trung vào tiếng Anh) cho các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư, các đồng chí dự nguồn nghiên cứu sinh, các ứng viên giáo sư, phó giáo sư của Quân đội. Các lớp đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ cần có nội dung, chương trình phù hợp, chú trọng nâng cao kỹ năng giao tiếp tiếng Anh. Tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, E-learning tạo điều kiện cho người học có thể học mọi nơi, mọi lúc.
Hai là, tạo điều kiện thuận lợi nhất để các tiến sĩ và ứng viên giáo sư, phó giáo sư được sử dụng ngoại ngữ trong các hoạt động của mình.
Các học viện, nhà trường, các cơ sở đào tạo sau đại học, các viện nghiên cứu,... tổ chức, duy trì thường xuyên các hội thảo khoa học, sinh hoạt chuyên môn, bảo vệ luận văn, luận án bằng ngoại ngữ với sự tham gia của các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư. Tạo điều kiện thuận lợi để các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư có cơ hội tham gia các hội thảo quốc tế, trao đổi học thuật với các nhà khoa học nước ngoài. Khuyến khích các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư biên dịch các tài liệu và viết các bài báo khoa học bằng tiếng nước ngoài đăng trên các tạp chí quốc tế (những vấn đề về học thuật khoa học chung, không ảnh hưởng đến bí mật quân sự, bí mật quốc gia và các vấn đề chính trị nhạy cảm khác)… Nâng cao chất lượng hoạt động thông tin khoa học quân sự, hỗ trợ các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư tiếp cận các nguồn tư liệu bằng tiếng nước ngoài, nhất là các tài liệu quân sự (Hiện nay thư viện của Học viện Lục quân lưu trữ số lượng khá lớn tài liệu tiếng Anh quân sự thuộc các lĩnh vực hải quân, không quân, lục quân của Quân đội Mỹ và về chiến tranh Việt Nam). Đồng thời các tạp chí của Quân đội nên khuyến khích, tạo điều kiện cho các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư đăng các bài báo bằng ngoại ngữ.
Ba là, thực hiện nghiêm túc việc kiểm tra trình độ ngoại ngữ của các ứng viên giáo sư, phó giáo sư.
Các Hội đồng chức danh Giáo sư cơ sở, Giáo sư ngành khoa học quân sự, các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học thực hiện nghiêm túc, khách quan việc kiểm tra trình độ ngoại ngữ của các ứng viên, nhất là khả năng giao tiếp và nghiên cứu khoa học bằng tiếng Anh trong quá trình xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư theo các tiêu chuẩn của Nhà nước. Cục Nhà trường, Bộ Tổng Tham mưu phối hợp với các cơ quan chức năng ban hành các văn bản hướng dẫn kiểm tra về nội dung ngoại ngữ, tạo điều kiện cho các ứng viên giáo sư, phó giáo sư có cơ sở ôn luyện, chuẩn bị kiểm tra.
Thứ tư, tiếp tục nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống nhà trường Quân đội.
Các nhà trường Quân đội, nhất là các cơ sở đào tạo đại học và sau đại học trực tiếp là nguồn cung cấp chủ yếu các nhà giáo, nhà khoa học có học hàm học vị cho Quân đội. Đây cũng là môi trường diễn ra các hoạt động giảng dạy, nghiên cứu khoa học của đội ngũ nhà giáo và cán bộ nghiên cứu trong Quân đội. Nâng cao trình độ ngoại ngữ của đội ngũ nhà giáo, cán bộ nghiên cứu khoa học trong Quân đội không thể tách rời chất lượng dạy và học ngoại ngữ của hệ thống nhà trường Quân đội.
Để nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong các nhà trường Quân đội cần tiếp tục thực hiện quyết liệt Chỉ thị số 89/CT-BQP ngày 09/11/2016 của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về một số nhiệm vụ cấp bách nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống nhà trường Quân đội. Gắn nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ với triển khai thực hiện Nghị quyết số 26/NQ-TW ngày 19/5/2018 của Hội nghị Trung ương 7 (khóa XII) về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ và Nghị quyết số 109-NQ/QUTW, ngày 11/02/2019 của Quân ủy Trung ương về xây dựng đội ngũ cán bộ Quân đội, nhất là cán bộ cấp chiến dịch, chiến lược đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Chú trọng nâng cao trình độ ngoại ngữ của học viên đào tạo tiến sĩ, thạc sĩ và sĩ quan cấp phân đội thông qua các giải pháp, như:
Nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên ngoại ngữ; đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình, tài liệu dạy, học ngoại ngữ; đầu tư cơ sở vật chất; tổ chức thi tốt nghiệp môn ngoại ngữ đối với học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội trình độ đại học và phúc tra trình độ ngoại ngữ đối với học viên cao học.
Triển khai giảng dạy một số chuyên ngành, môn học bằng ngoại ngữ với sự tham gia tích cực của các tiến sĩ, giáo sư, phó giáo sư.
Tổ chức có chất lượng các hội thảo khoa học, bảo vệ luận văn, luận án bằng ngoại ngữ; các hoạt động ngoại khóa về ngoại ngữ như thi Olympic tiếng Anh, tiếng Nga, câu lạc bộ ngoại ngữ,…
Tiếp tục tổ chức các lớp bồi dưỡng tiếng Anh cho học viên tốt nghiệp đào tạo sĩ quan cấp phân đội tạo nguồn cán bộ đi đào tạo sau đại học và đi học ở nước ngoài.
Thứ năm, nâng cao nhận thức và tính tích cực, chủ động của cá nhân các ứng viên giáo sư, phó giáo sư trong hoạt động tự phát triển năng lực ngoại ngữ.
Cần nhận thức sâu sắc vai trò quan trọng của ngoại ngữ trong công tác của mình; xác định rõ nhiệm vụ và tích cực tham gia các hoạt động trao đổi, hội thảo quốc tế và các lớp đào tạo, bồi dưỡng ngoại ngữ theo kế hoạch chung.
Tích cực tự học nâng cao trình độ ngoại ngữ của bản thân; chú trọng nâng cao khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, biên dịch tài liệu trên lĩnh vực chuyên môn của mình. Phấn đấu có thể viết báo, giảng dạy bằng tiếng nước ngoài; tranh thủ các cuộc hội thảo quốc tế để nghe, nói bằng tiếng Anh và một số ngoại ngữ khác.
Trong giảng dạy và sinh hoạt khoa học, cần chú ý tận dụng mọi điều kiện có thể để sử dụng ngoại ngữ. Đối với các giảng viên cần phải tích cực hướng dẫn học viên sử dụng ngoại ngữ phục vụ cho quá trình học tập và nghiên cứu khoa học. Đối với cán bộ nghiên cứu khoa học cần phải tự mình đọc, nghiên cứu, tổng quan được các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài.
3. Kết luận:
Nâng cao trình độ ngoại ngữ cho đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục Quân đội là nhiệm vụ quan trọng hiện nay, cần phải triển khai thực hiện đồng bộ, quyết liệt nhiều giải pháp khác nhau. Với mục tiêu góp phần xây dựng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục nói riêng, đội ngũ trí thức Quân đội nói chung có chất lượng toàn diện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế./.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017) Thông tư Ban hành quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ, số 08/2017/TT-BGDĐT, ngày 04 tháng 4 năm 2017.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2016.
3. Quốc hội (2019), Luật Giáo dục, số 43/2019/QH14.
4. Thủ tướng Chính phủ (2018), Quyết định Ban hành quy định tiêu chuẩn, thủ tục xét công nhận đạt tiêu chuẩn và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư, số: 37/2018/QĐ-TTg, ngày 31 tháng 8 năm 2018.
