55 NĂM KHOA SƯ PHẠM QUÂN SỰ – NHỮNG CHẶNG ĐƯỜNG PHÁT TRIỂN

PGS. TS. Nguyễn Thanh Hà -

Chủ nhiệm Khoa Sư phạm quân sự, Học viện Chính trị

Tóm tắt: Trong hệ thống các khoa học giáo dục, Giáo dục học quân sự giữ vị trí đặc biệt, là cơ sở lý luận và phương pháp luận cho hoạt động giáo dục, đào tạo trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Quá trình hình thành, phát triển của ngành Giáo dục học quân sự gắn liền với các giai đoạn phát triển của Khoa Sư phạm quân sự, của nhà trường quân đội. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập quốc tế sâu rộng, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ quân sự đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới căn bản, toàn diện công tác giáo dục, đào tạo trong quân đội. Trước yêu cầu đó, giáo dục học quân sự có vai trò trọng yếu trong định hướng, dẫn dắt và tham gia trực tiếp vào các khâu đột phá phát triển giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội.

Từ khóa: Giáo dục học quân sự, Tổ bộ môn Giáo dục học quân sự, Khoa Sư phạm quân sự, những chặng đường.

1. Quá trình hình thành Tổ bộ môn Giáo dục học quân sự

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập Trường Chính trị Trung cấp quân đội (tiền thân của Học viện Chính trị quân sự ngày nay), nhiều vấn đề thuộc về lý luận và thực tiễn giáo dục đã đặt ra rất cấp thiết. Đó là, cấu trúc chương trình các môn học, xác định mục đích, mục tiêu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học, tổ chức các hoạt động học tập của học viên, biên soạn các tài liệu, giáo án, v.v... Để giải quyết những vấn đề đó, nhà trường phải tranh thủ sự giúp đỡ của các trường đại học và Viện Khoa học giáo dục Việt Nam. Nhưng đi sâu vào lĩnh vực quân sự, nhà trường phải tự lực là chính. Vì vậy, ý tưởng về việc xây dựng môn chuyên ngành Giáo dục học quân sự đã được hình thành ngay từ những ngày đầu mới thành lập trường. Để triển khai ý tưởng đó, nhà trường đã cử một số cán bộ chuyên theo dõi tổng kết thực tiễn hoạt động huấn luyện và nghiên cứu lý luận giáo dục học quân sự. Dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, mọi hoạt động giáo dục, đào tạo của các nhà trường quân đội trong thời kỳ ban đầu mới thành lập được thực hiện theo phương châm “Thực hành sinh sa hiểu biết, hiểu biết tiến lên lý luận, lý luận lãnh đạo thực hành”. Những vấn đề cơ bản của lý luận giáo dục học quân sự lúc bấy giờ và trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Thực dân Pháp xâm lược cũng đã được hình thành, phát triển theo phương châm chỉ đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Đến những năm 1960 – 1963, trong chương trình nội dung học tập của nhà trường đã có 2 bài giới thiệu sơ lược về Sư phạm quân sự nhưng còn nằm trong bộ môn Công tác đảng – Công tác chính trị. Tháng 10 năm 1968, nhà trường mở lớp đào tạo giáo viên sơ cấp khoá I. Lớp có 87 học viên, thời gian học 12 tháng. Việc mở lớp đào tạo những nhà sư phạm quân sự chuyên nghiệp đã gắn liền với sự ra đời của Tổ bộ môn giáo dục học quân sự. Đồng chí Trần Xuân Trường lúc bấy giờ là cục phó chính trị của nhà trường đã trực tiếp giao nhiệm vụ cho phòng huấn luyện đưa nội dung giáo dục học vào chương trình giảng dạy đối với lớp đào tạo giáo viên. Việc giảng dạy các nội dung giáo dục học, do các đồng chí Nguyễn Trọng Cơ (Phó phòng Huấn luyện), Trần Giang (Trưởng khoa CTĐ - CTCT) và đồng chí Trần Xuân Trường (Cục phó Chính trị) trực tiếp tiến hành. Ban đầu, các nội dung giáo dục học được vận dụng trong nhà trường quân đội, gắn với thực tiễn quân sự nên có tên gọi là môn “Giáo dục học quân sự”.

Sau khoá I, rút kinh nghiệm thấy rõ môn Giáo dục học quân sự có ý nghĩa thiết thực, được học viên hưởng ứng nên nhà trường đã giao nhiệm vụ cho Phòng Huấn luyện cử một số cán bộ chuyên trách, đi sâu theo dõi tổng kết huấn luyện, nghiên cứu về lý luận giáo dục để phổ biến cho các lớp sư phạm. Nhờ đó, đội ngũ cán bộ chuyên trách giảng dạy môn Giáo dục học quân sự được tăng cường, nội dung và thời gian dành cho môn học có bước phát triển mới. Trong chương trình huấn luyện của lớp đào tạo giáo viên chính trị khoá II (từ tháng 8/1969 đến tháng 10/1970), nội dung môn Giáo dục học quân sự đã được cấu trúc thành hai phần với tổng số thời gian lên đến 48 ngày, trong đó phần lý luận sư phạm chiếm 20 ngày, phần thực hành rèn luyện kỹ năng sư phạm chiếm 28 ngày.

Trước tình hình đó, ngày 10 tháng 3 năm 1971, Ban Giám đốc Học viện Chính trị quân sự đã ra quyết định số 785/QĐ vê việc thành lập Tổ bộ môn Giáo dục học quân sự, trực thuộc Cục chính trị. Biên chế của Tổ lúc bấy giờ gồm bốn đồng chí, do Thiếu tá Hoàng Phong làm tổ trưởng và ba tổ viên là Đại uý Ngô Văn Thịnh, Thượng uý Lê Minh Đằng, Trung uý Lê Lân. Tháng 12 năm 1971, Thiếu tá Lê Hồng Quang, trợ lý phòng huấn luyện được điều về phụ trách tổ thay cho đồng chí Hoàng Phong.

Như vậy, qua một thời gian dài chuẩn bị và thử nghiệm, đến đây Tổ Giáo dục học quân sự của Học viện Chính trị đã được thành lập. Vào thời điểm này, tại Học viện Quân sự (sau này đổi tên thành Học viện Lục quân), Khoa Sư phạm quân sự cũng được thành lập. Như vậy, đến những năm 1970 – 1971, ngành Giáo dục học quân sự của quân đội nhân dân Việt Nam đã chính thức được hình thành. Ngày 10 tháng 3 năm 1971 trở thành ngày khai sinh của chuyên ngành Giáo dục học quân sự tại Học viện Chính trị.

2. Thời kỳ định hình về nội dung chuyên môn, kiện toàn về tổ chức thành lập Khoa Tâm lý học – Giáo dục học quân sự

Ngay sau khi được thành lập, Tổ Giáo dục học quân sự liền bắt tay vào việc phát triển nội dung môn học. Một mặt tranh thủ sự giúp đỡ của Viện khoa học giáo dục Việt Nam, mặt khác Tổ đã chủ động đi sâu nghiên cứu tình hình thực tế huấn luyện ở các nhà trường quân sự như Trường Đại học Kỹ thuật quân sự, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Quân chính Quân khu 3. Từ đó biên soạn lại thành một Tập bài giảng Giáo dục học quân sự gồm 5 chương. Chương 1: Những quan điểm cơ bản của Đảng trong công tác giáo dục chính trị tại trường. Chương 2: Công tác giảng dạy lý luận chính trị. Chương 3: Phương pháp học tập. Chương 4: Công tác chỉ đạo giáo dục ở lớp. Kinh nghiệm nghiên cứu khoa học. Chương 5: Phấn đấu trở thành người giáo viên ưu tú.

Tập bài giảng có giá trị như cuốn giáo trình lưu hành nội bộ. Đây là tài liệu về Giáo dục học quân sự chính thức đầu tiên của nhà trường quân đội Việt Nam. Tiếp đó, Tổ Giáo dục học quân sự đã triển khai nghiên cứu, tự bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên những kiến thức về Tâm lý học quân sự, nhờ sự giúp đỡ của bộ phận nghiên cứu Tâm lý học quân sự, thuộc Tổng cục chính trị do Trung tá Hoàng Linh chủ trì. Từ đấy, một số chủ đề Tâm lý học quân sự được đưa vào giảng dạy cùng với Giáo dục học quân sự.

Tháng 7 năm 1974, Tổ Giáo dục học quân sự được đổi tên thành Tổ Tâm lý – Giáo dục học quân sự, bao gồm hai bộ phận là Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự. Năm 1975, Tổ Tâm lý – Giáo dục học quân sự đã có đội ngũ giáo viên tương đối đầy đủ, trình độ chuyên môn tương đối vững vàng, số lượng giờ giảng tăng, vai trò của các môn Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự ngày càng được khẳng định. Mỗi môn học đã có một giáo trình và chương trình đào tạo riêng.

Sau năm 1975, chủ trương xây dựng hệ thống nhà trường quân đội chính quy trong thời bình được đặt ra. Vấn đề đào tạo, phát triển đội ngũ giáo viên chính quy và nghiên cứu về lý luận giáo dục học quân sự được ưu tiên hàng đầu. Thi hành quyết định số 18/QĐQP, ngày 18 tháng 1 năm 1976 của Bộ Quốc phòng về biên chế, tổ chức của hệ thống nhà trường quân đội trong thời kỳ mới, Bộ Tổng tham mưu đã ban hành quyết định số 310/QĐ/TM, ngày 23 tháng 12 năm 1976 về biên chế tổ chức Khoa Tâm lý - Giáo dục học quân sự của Học viện Chính trị quân sự. Khoa gồm hai tổ bộ môn là Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự, mỗi tổ có 6 giáo viên. Hai đồng chí được bổ nhiệm làm cán bộ khoa đầu tiên là Trung tá Lê Hồng Quang - Trưởng khoa, Trung tá Lê Trung Tín - Phó khoa. Ngày 23 tháng 12 năm 1976 được xem là ngày thành lập Khoa Tâm lý - Giáo dục học quân sự.

Đồng thời, với việc xúc tiến thành lập Khoa, Học viện Chính trị quân sự đã mở lớp đào tạo giáo viên chuyên ngành Tâm lý - Giáo dục học quân sự ngắn hạn đầu tiên cho các nhà trường trong toàn quân. Lớp gồm 38 học viên được lựa chọn từ những sĩ quan đã tốt nghiệp các khoá đào tạo cán bộ chính trị của Học viện. Nội dung học gồm 2 môn là Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự. Thời gian học, từ tháng 3 năm 1976 đến tháng 7 năm 1977.

Việc thành lập khoa và mở lớp đào tạo giáo viên chuyên ngành Tâm lý - Giáo dục học quân sự đầu tiên đã đánh dấu bước phát triển quan trọng của các bộ môn khoa học này. Với phương châm vừa giảng dạy vừa phát triển nội dung và đội ngũ, Khoa Tâm lý - Giáo dục học quân sự đã chú trọng mở rộng đối tượng giảng dạy, kết hợp nghiên cứu khoa học, tổng kết thực tiễn biên soạn giáo trình, giáo khoa. Tuy nhiên, việc đào tạo giáo viên trong thời kỳ này chủ yếu là ngắn hạn xử lý tình huống thiếu giáo viên. Nội dung, chương trình đào tạo được biên soạn theo nguyên tắc “cần cái gì, học cái ấy”, mang tính kinh nghiệm thực tiễn là chủ yếu, chưa được xây dựng cơ bản, hệ thống, chính quy.

3. Thời kỳ đào tạo, phát triển đội ngũ giáo viên chuyên ngành chính quy

Ngày 20 tháng 6 năm 1978, Thường vụ Quân uỷ Trung ương ban hành Nghị quyết số 228/QUTƯ, Về nhiệm vụ công tác nhà trường trong tình hình mới. Tiếp đó, ngày 28 tháng12 năm 1979, Quân uỷ Trung ương ban hành Chỉ thị số 26/QUTƯ, Về việc thực hiện nghị quyết của Bộ Chính trị về cải cách giáo dục trong hệ thống nhà trường Quân đội nhân dân Việt Nam. Thực hiện tinh thần lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, các nhà trường quân đội đã tập trung triển khai xây dựng hệ thống giáo trình, tài liệu dùng cho giáo dục, đào tạo. Đến giữa năm 1978, dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc Học viện Chính trị quân sự, Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự đã biên tập được hai tập giáo trình về Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự, làm cơ sở cho việc giảng dạy thống nhất trong toàn Học viện.

Ngày 21 tháng 2 năm 1979, đồng chí Hoàng Linh, Trung tá, Trưởng phòng Nghiên cứu Tâm lý học của Tổng cục Chính trị được điều về làm Chủ nhiệm Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự, thay cho đồng chí Lê Hồng Quang chuyển sang làm chủ nhiệm khoa Triết học. Đồng chí Hoàng Ngọc Phách, PTS vừa tốt nghiệp ở Học viện Quân chính Lênin, Liên Xô được điều về giữ chức Phó Chủ nhiệm khoa. Cũng trong năm 1979, một số cán bộ giáo viên được cử đi học lớp Tâm lý - Giáo dục học quân sự cao cấp ngắn hạn ở Học viện Quân chính Lênin, Liên Xô và một số khác được điều đi bổ sung cán bộ cho Quân đoàn V ở biên giới phía Bắc.

Năm 1981, Học viện Chính trị quân sự bắt đầu gửi cán bộ đi đào tạo chính quy giáo viên chuyên ngành Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự ở nước ngoài. Từ năm 1981 đến năm 1983, Học viện mở được 2 lớp đào tạo giáo viên chuyên ngành Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự. Từ năm 1983, Học viện liên tục mở các lớp đào tạo giáo viên chuyên ngành Tâm lý học quân sự và Giáo dục học quân sự, hệ chính quy, dài hạn cung cấp cho các nhà trường quân đội.

Ngày 30 tháng 1 năm 1982, Thường vụ Quân uỷ Trung ương ban hành Nghị quyết số 36/NQ-QĐ, Về phương hướng, nhiệm vụ công tác nhà trường quân đội. Trong đó nhấn mạnh “Ra sức phát huy kinh nghiệm công tác nhà trường những năm qua, tích cực học tập những kinh nghiệm tiên tiến về công tác nhà trường của Liên Xô, trong hai kế hoạch 5 năm tới, chấn chỉnh, củng cố kiện toàn hệ thống nhà trường theo ba trình độ học vấn đạt 5 tiêu chuẩn chính quy hiện đại, cơ bản 3 năm. Đồng thời duy trì đào tạo ngắn hạn 10 tháng”.

Như vậy, trong thập kỷ 80, được sự giúp đỡ của các chuyên gia từ Học viện Chính trị - Quân sự Liên Xô, Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự đã tự mình xây dựng được nội dung, chương trình, sách giáo khoa phục vụ cho đào tạo giáo viên chuyên ngành chính quy, dài hạn. Đồng thời đã đẩy mạnh các hoạt động đào tạo đội ngũ giảng viên chuyên ngành giáo dục học quân sự có trình độ học vấn đại học. Đây là thời kỳ đã có bước phát triển mới, cả về giảng dạy, biên soạn giáo trình, xây dựng cơ bản, củng cố tổ chức.

4. Khoa Giáo dục học quân sự trong thời kỳ đổi mới – Nhà trường quân đội hòa nhập vào hệ thống giáo dục quốc dân

Bước vào thời kỳ đổi mới, nhiều vấn đề đặt ra cho giáo dục nói chung, cho nhà trường quân đội nói riêng. Ngày 24 tháng 5 năm 1988, Thường vụ Quân uỷ Trung ương ban hành Nghị quyết số 115/QUTƯ, Về công tác nhà trường trong thời gian 1988 – 1990 và những năm tiếp theo. Nghị quyết 115 đã xác định nhiệm vụ của các nhà trường quân đội trong thời gian này là: “Tiếp tục thực hiện cải cách giáo dục, đổi mới công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ và công tác nhà trường đi vào chiều sâu theo tinh thần đổi mới công tác tổ chức cán bộ do Đại hội lần thứ VI của Đảng đề ra”.

Từ năm 1992, Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự, thuộc Học viện Chính trị quân sự đã được Bộ GD - ĐT cho phép đào tạo Phó tiến sĩ chuyên ngành Giáo dục học và tham gia giảng dạy sau đại học cho các chuyên ngành khác ở Học viện Chính trị quân sự. Cũng từ đó đến nay, Học viện Chính trị quân sự đã liên tiếp mở các khoá đào tạo giảng viên chuyên ngành Tâm lý học và Giáo dục học hệ chính quy, dài hạn, mở các khoá nghiên cứu sinh và các khoá cao học, trong đó có nhiều nghiên cứu sinh đã bảo vệ thành công luận án tiến sĩ cấp nhà nước và sau này là cấp Học viện.

Ngày 1 tháng 6 năm 1994, Đảng uỷ Quân sự Trung ương ban hành Nghị quyết số 93/ĐUQSTƯ, Về tiếp tục đổi mới công tác đào tạo cán bộ, nhân viên chuyên môn, kỹ thuật và xây dựng nhà trường chính quy. Theo tinh thần Nghị quyết 93/ĐUQSTƯ, hệ thống nhà trường quân đội được sáp nhập vào hệ thống giáo dục quốc dân, chịu sự quản lý của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ. Từ đây, lý luận giáo dục học quân sự chính thức trở thành một chuyên ngành thống nhất với lý luận khoa học giáo dục nói chung.

Xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ giáo dục đào tạo của nhà trường quân đội và vai trò của môn Giáo dục học quân sự trong thời kỳ mới, Giám đốc Học viện Chính trị quân sự đã ký quyết định số 10/CCĐ ngày 24/9/1994 tách Khoa Tâm lý – Giáo dục học quân sự thành Khoa Tâm lý học quân sự và Khoa Giáo dục học quân sự. Từ đây, tên gọi mới của Khoa là Khoa Giáo dục học quân sự. Đây là điểm mốc, đánh dấu một giai đoạn phát triển mới về mọi mặt của chuyên ngành Giáo dục học quân sự. Nhiệm vụ của khoa Giáo dục học quân sự được mở rộng.

Về tổ chức biên chế của Khoa sau ngày thành lập như sau: Thượng tá Đỗ Minh Đức, được bổ nhiệm Quyền Chủ nhiệm Khoa. Thượng tá, PTS Đặng Đức Thắng, được bổ nhiệm Phó Chủ nhiệm Khoa. Thượng tá Lê Văn Quán - Bí thư Chi bộ. Khoa được phân thành hai tổ bộ môn. Tổ Lý luận dạy học và Tổ Lý luận giáo dục. Mở khoá 12 đào tạo giáo viên Giáo dục học quân sự, dài hạn 2 năm. Khoá 12 có 16 học viên.

Về huấn luyện, nhiệm vụ chủ yếu của Khoa Giáo dục học quân sự là giảng dạy cho các lớp đào tạo chính uỷ, chính trị viên, các lớp đào tạo giáo viên KHXH – NVQS, các lớp bổ túc trung, cao cấp và chủ trì đào tạo các lớp sau đại học chuyên ngành Giáo dục học.

Ngày 29 tháng 4 năm 1998, Đảng uỷ Quân sự Trung ương ban hành Nghị quyết số 94-NQ/ĐUQSTƯ, Về xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội trong thời kỳ mới. Nghị quyết xác định: “Lấy tiêu chuẩn cán bộ làm căn cứ xây dựng, chuẩn hoá chương trình, nội dung đào tạo, thống nhất mặt bằng kiến thức giữa cán bộ quân đội với công chức nhà nước, bảo đảm cho cán bộ quân đội có kiến thức cơ bản, trình độ bậc đại học tương ứng với các nhóm ngành đào tạo bậc đại học của nhà nước, có trình độ chuyên ngành quân sự để hoàn thành tốt chức vụ ban đầu, có triển vọng phát triển, đáp ứng được tính chất chiến tranh nhân dân, hiện đại”.

Thực hiện chủ trương Đảng uỷ Quân sự Trung ương về “chuẩn hoá chương trình, nội dung đào tạo”, từ năm 1998, Khoa Giáo dục học quân sự đã biên soạn các bộ giáo trình mới, trong chương trình sách giáo khoa của Bộ quốc phòng. Về nghiên cứu khoa học, một số giáo viên trong Khoa Giáo dục học quân sự được chủ trì hoặc tham gia vào những công trình khoa học cấp Bộ và cấp Nhà nước. Nhờ đó, lý luận giáo dục học quân sự được bổ sung, phát triển, cập nhật trình độ phát triển của khoa học giáo dục quốc gia, góp phần định hướng cho quá trình đổi mới giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội.

Về biên chế tổ chức và xây dựng lực lượng, tháng 10 năm 1998, Tổ Giáo dục học quân sự của Trường Sĩ quan Chính trị quân sự chính thức sáp nhập vào khoa. Đội ngũ giảng viên của Khoa Giáo dục học quân sự được đào tạo cơ bản từ các trường đại học trong nước và nước ngoài, có năng lực sư phạm, có khả năng chuyên môn tốt.

Như vậy, bước vào thời kỳ đổi mới của đất nước, hệ thống nhà trường quân đội từng bước được hòa nhập vào hệ thống giáo dục quốc dân, những yêu cầu chuẩn hóa về nội dung, chương trình, về đội ngũ giảng viên, về phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục được đặt ra cấp thiết. Giáo dục học quân sự vừa phải tự đổi mới, phát triển hoàn thiện mình, vừa phải định hướng lý luận cho sự đổi mới của các nhà trường quân đội theo yêu cầu chuẩn của hệ thống giáo dục quốc dân.

5. Khoa Sư phạm quân sự trong thời kỳ hội nhập - Tham gia đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Bước vào thế kỷ XXI, tình hình thế giới có nhiều biến động, nhiệm vụ đào tạo đội ngũ cán bộ sĩ quan và xây dựng nhà trường quân đội đặt ra những yêu cầu mới. Ngày 22 tháng 4 năm 2002, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã ký ban hành Chỉ thị số 40/2003/CT-BQP, Về một số nhiệm vụ cấp bách kiện toàn và phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội. Chỉ thị số 82/CT-TM, ngày 17 tháng 12 năm 2002 của Tổng Tham mưu trưởng về nhiệm vụ công tác nhà trường quân đội năm học 2003 đến 2004. Hướng dẫn số 406/NT, ngày 12 tháng 6 năm 2023 của Cục trưởng Cục Nhà trường về xây dựng đề án thành lập, kiện toàn các khoa, bộ môn sư phạm quân sự trong nhà trường quân đội. Từ đây, các trường sĩ quan quân đội đều có các bộ môn Tâm lý – Giáo dục học quân sự. Trước yêu cầu, nhiệm vụ mới đặt ra cho công tác giáo dục, đào tạo và sự phát triển nhiệm vụ của khoa học giáo dục quân sự, ngày 21 tháng 6 năm 2006 Giám đốc Học viện Chính trị quân sự, Trung tướng Lê Minh Vụ đã ký Quyết định số 718/QĐ-HV, đổi tên Khoa Giáo dục học quân sự thành Khoa Sư phạm quân sự. Biên chế tổ chức của khoa gồm 6 tổ, bộ môn: Bộ môn Lý luận dạy học quân sự; Bộ môn Lý luận giáo dục học quân sự; Bộ môn Lịch sử giáo dục học quân sự; Bộ môn Quản lý giáo dục; Bộ môn Phương pháp luận nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn quân sự; Bộ môn Phương pháp dạy học khoa học quân sự. Việc hình thành các bộ môn đã tạo cơ hội cho sự phát triển chuyên sâu của lý luận giáo dục học quân sự.

Ngày 29 tháng 3 năm 2007, Đảng uỷ Quân sự Trung ương ban Nghị quyết số 86-NQ/ĐUQSTƯ, Về công tác giáo dục, đào tạo trong tình hình mới. Trong đó tiếp tục khẳng định “Hệ thống nhà trường quân đội là một bộ phận của hệ thống trường nhà nước; phù hợp với đặc thù giáo dục – đào tạo quân sự. Phát huy thế mạnh các trường quân đội tham gia đào tạo phục vụ CNH, HĐH và huy động tiềm lực của Nhà nước phục vụ giáo dục – đào tạo quân sự. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế về giáo dục – đào tạo. Quan điểm “tham gia đào tạo phục vụ CNH, HĐH” đã mở đường cho các nhà trường quân đội tham gia đào tạo hệ dân sự.

Từ năm 2011, (sau một thời gian khá dài vận động và chuẩn bị), Khoa Sư phạm quân sự chính thức được cấp phép mở đào tạo sau đại học chuyên ngành Quản lý giáo dục hệ dân sự. Đây là một bước ngoặt trong sự phát triển của Khoa Sư phạm quân sự và cũng là giai đoạn phát triển đột phá của các chuyên ngành khoa học giáo dục trong nhà trường quân đội. Từ năm 2012, nhiệm vụ đào tạo sau đại học hệ dân sự được mở rộng thêm các cơ sở mới, bao gồm cả Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Bạc Liêu. Đào tạo sau đại học hệ quân sự cũng được mở thêm cơ sở mới ở Nha Trang. Với sự phát triển mạnh mẽ của nhiệm vụ đào tạo sau đại học cả hệ quân sự và hệ dân sự đặt ra yêu cầu mới về phát triển đội ngũ giảng viên có trình độ học vấn theo quy định.

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, được sự chỉ đạo của Đảng ủy, Ban Giám đốc Học viện Chính trị, cấp ủy, chỉ huy Khoa Sư phạm quân sự đã lên kế hoạch chủ động nhanh chóng chuẩn hóa đội ngũ giảng viên cả về học vấn, chuẩn về chức vụ, chuẩn về ngoại ngữ và chuẩn về tin học theo quy định của Bộ Giáo dục – Đào tạo và Bộ Quốc phòng. Nhiều giáo viên vừa đi học sau đại học vừa phải tham gia giảng dạy theo yêu cầu của Khoa. Trình độ, năng lực của đội ngũ giảng viên nhanh chóng được nâng cao. Không chỉ giảng dạy trong Học viện Chính trị, nhiều giảng viên của Khoa đã tham gia hợp tác giảng dạy, hướng dẫn học viên sau đại học của các trường đại học khác. Nhiều PGS, TS nguyên là giảng viên của Khoa đã nghỉ hưu hoặc chuyển công tác nhưng vẫn cùng với Khoa tham gia hướng dẫn và giảng dạy sau đại học. Đồng thời, Khoa Sư phạm quân sự cũng thu hút được đội ngũ chuyên gia trình độ cao trong toàn quốc tham gia thỉnh giảng và hướng dẫn sau đại học.

6. Vai trò của Giáo dục học quân sự trong kỷ nguyên mới – Tham gia đột phá phát triển giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội

Quảng cáo

Thứ nhất, giáo dục học quân sự giữ vai trò định hướng lý luận và nền tảng khoa học cho sự phát triển giáo dục, đào tạo trong quân đội.

Thông qua việc nghiên cứu bản chất, quy luật, nguyên tắc và phương pháp tổ chức quá trình dạy học, giáo dục trong môi trường quân sự, giáo dục học quân sự góp phần xác lập cơ sở lý luận khoa học cho việc đổi mới mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp, hình thức và môi trường giáo dục. Trên cơ sở đó, các nhà trường quân đội có thể phát triển theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, số hóa và hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Thứ hai, các chuyên gia giáo dục học quân sự có vai trò tham mưu cho các cơ quan chức năng hoạch định chính sách đột phá về giáo dục, đào tạo trong nhà trường quân đội.

Từ kết quả nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn, giáo dục học quân sự cung cấp luận cứ khoa học cho lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong việc xây dựng và triển khai chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển giáo dục, đào tạo trong quân đội. Trên nền tảng đó, nhiều giải pháp đột phá được hình thành, như: Thúc đẩy chuyển đổi số trong giảng dạy, huấn luyện; Xây dựng đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục quân sự chất lượng cao; Phát triển hệ thống chương trình, giáo trình hiện đại, gắn lý luận với thực tiễn huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu; Đổi mới cơ chế kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo hướng năng lực và hiệu quả thực tiễn.

Thứ ba, giáo dục học quân sự là cầu nối giữa lý luận với thực tiễn, giữa nhà trường với đơn vị và chiến trường.

Trong điều kiện chiến tranh công nghệ cao, yêu cầu đặt ra là người học phải có năng lực tư duy sáng tạo, khả năng ứng dụng tri thức khoa học – công nghệ vào thực tiễn huấn luyện và tác chiến. Giáo dục học quân sự đảm nhận vai trò kết nối giữa nghiên cứu khoa học với đào tạo và thực hành, giúp quá trình dạy học trong nhà trường bám sát thực tiễn chiến đấu, đồng thời đưa tri thức thực tiễn trở lại làm phong phú lý luận giáo dục quân sự. Điều này góp phần hình thành hệ sinh thái giáo dục quân sự hiện đại, thống nhất giữa học viện, nhà trường, trung tâm nghiên cứu và đơn vị chiến đấu.

Thứ tư, giáo dục học quân sự góp phần xây dựng văn hóa sư phạm quân sự và nhân cách người quân nhân hiện đại.

Giáo dục học quân sự không chỉ cung cấp tri thức và kỹ năng mà còn hướng tới việc hình thành nhân cách, bản lĩnh chính trị, đạo đức, phong cách quân nhân, nền tảng của sức mạnh tinh thần quân đội. Thông qua việc xây dựng văn hóa sư phạm quân sự mẫu mực, giáo dục học quân sự góp phần nuôi dưỡng lý tưởng, trách nhiệm, ý chí, và tinh thần cống hiến của người học viên, giảng viên và cán bộ trong các nhà trường quân đội.

Thứ năm, giáo dục học quân sự là động lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong giáo dục, đào tạo quân đội.

Với đặc trưng gắn kết giữa lý luận và thực tiễn, các chuyên gia giáo dục học quân sự đóng vai trò chủ thể trong nghiên cứu, ứng dụng các mô hình dạy học hiện đại, khai thác công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn vào huấn luyện, góp phần hiện đại hóa toàn diện công tác giáo dục – đào tạo trong quân đội.

Tóm lại, trong kỷ nguyên mới, Khoa Sư phạm quân sự và chuyên ngành giáo dục học quân sự giữ vai trò động lực lý luận, khoa học và thực tiễn cho tiến trình đột phá phát triển giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội. Việc phát huy đầy đủ vai trò của khoa học này sẽ góp phần quan trọng vào việc hiện đại hóa nền giáo dục quân sự, nâng cao chất lượng đào tạo cán bộ, chiến sĩ, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.

Kết luận

Từ Tổ Giáo dục học quân sự đầu tiên ra đời năm 1971, Khoa Sư phạm quân sự đã có bề dày 55 năm giảng dạy, nghiên cứu khoa học. Trải qua thực tiễn hoạt động giáo dục - đào tạo, vai trò, vị trí của Khoa và của chuyên ngành Giáo dục học quân sự ngày càng được khẳng định. Đến nay, Khoa đã trở thành trung tâm nghiên cứu và giảng dạỵ về Giáo dục học quân sự lớn nhất trong toàn quốc. Cùng với Khoa sư phạm quân sự của Trường Sĩ quan Chính trị, Khoa Sư phạm quân sự của Học viện Lục quân và các tổ bộ môn ở các trường sĩ quan, ngành Giáo dục học quân sự Việt Nam đã và đang có những đóng góp tích cực cho quá trình đổi mới, đột phá phát triển giáo dục, đào tạo ở các nhà trường quân đội, góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mỗi bước phát triển của chuyên ngành Giáo dục học quân sự cũng chính là mỗi bước trưởng thành của Khoa Sư phạm quân sự và của hệ thống nhà trường quân đội cách mạng Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

[1]. Học viện Chính trị (2021), Lịch sử Khoa Sư phạm quân sự (1971-2021), Học viện Chính trị, Hà Nội.

[2]. Khoa Sư phạm quân sự (2011), Giáo dục học quân sự với sự nghiệp xây dựng quân đội về chính trị, Nxb Chính trị - Hành chính, Hà Nội 2011.

[3]. Trần Đình Tuấn (2006), Khoa Giáo dục học quân sự 35 năm xây dựng và trưởng thành, Tạp chí Giáo dục Lý luận Chính trị quân sự, số 2(96)/2006

[4]. Trần Đình Tuấn (2011), Ngành sư phạm quân sự Việt Nam - 40 năm nhìn lại, Tạp chí Lịch sử quân sự, số 230 (2-2011)

[5]. Trần Đình Tuấn (2011), Khoa Sư phạm quân sự với nhiệm vụ phát triển đội ngũ nhà giáo quân đội. Tạp chí Giáo dục Lý luận Chính trị quân sự, số 1(125)/2011

Một số hình ảnh hoạt động của Khoa Sư phạm quân sự