Nguyễn Thị Thanh Phượng -
Phó Giám đốc hệ thống Giáo dục Xanh - Hiệu trưởng Trường mầm non Xanh (Greenery Preschool cơ sở Lê Văn Thiêm, phường Thanh Xuân, TP Hà Nội)
Email: [email protected]
Tóm tắt: Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng lấy trẻ làm trung tâm là vấn đề rất quan trọng trong quá trình chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ tại các trường mầm non, nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ, nhất về thể chất, tinh thần và hành vi xã hội, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, trong bối cảnh đối mới giáo dục hiện nay. Bài báo này khái quát thực trạng và đề xuất hệ thống biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng lấy trẻ làm trung tâm tại các trường mầm non tư thục trên địa bàn Thủ Đô
Từ khoá: Giáo dục kỹ năng sống; Trẻ 5 – 6 tuổi; Lấy trẻ làm trung tâm; Trường mầm non tư thục.
Nhận bài: 7/10/2025; Biên tập: 8/10/2025; Duyệt đăng: 12/10/2025
1. Đặt vấn đề
Giáo dục kỹ năng sống (GDKNS) cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng lấy trẻ làm trung tâm (LTLTT) tại các trường mầm non (TMN) tư thục trên địa bàn Thủ Đô là vấn đề rất quan trọng trong giáo dục mầm non (GDMN) hiện đại, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ 5-6 tuổi đang phát triển mạnh mẽ về ngôn ngữ, tư duy, cảm xúc và khả năng giao tiếp xã hội; thích được thể hiện bản thân, thích đặt câu hỏi, thích khám phá, và học qua hành động. Để quá trình GDKNS cho trẻ có chất lượng, hiệu quả cao, các chủ thể quản lý cần có các biện pháp khoa học, phù hợp, khả thi để quản hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non tư thục trên địa bàn Thủ Đô
Quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN là quá trình điều hành và tổ chức hoạt động GDKNS một cách linh hoạt, sáng tạo, LTLTT của các chủ thể quản lý (ban giám hiệu, cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên, nhân viên), nhằm đảm bảo mỗi trẻ đều được phát huy tối đa tiềm năng cá nhân, phát triển toàn diện nhân cách, đáp ứng mục tiêu giáo dục đã xác định và sẵn sàng thích nghi với môi trường học tập ở cấp tiểu học.
Để quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục, thành phố Hà Nội có chất lượng, hiệu quả hiện nay, các chủ thể cần tập trung thực hiện tốt các nội dung quản lý, gồm: quản lý việc xây dựng kế hoạch GDKNS cho trẻ; quản lý tổ chức triển khai thực hiện kế hoạch GDKNS cho trẻ; quản lý việc thực hiện kế GDKNS cho trẻ; quản lý các điều kiện và môi trường bảo đảm cho hoạt động GDKNS cho trẻ; kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động GDKNS cho trẻ. Các nội dung này cần được tiến hành đồng bộ, hiệu quả, không xem nhẹ nội dung nào, trong đó đặc biệt chú trọng các nội dung: xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện và kiểm tra, đánh gái kết quả hoạt động GDKNS cho trẻ.
Theo công bố của Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội, tính đến tháng 01/2025, trên địa bàn Thành phố đã có 2.733 cơ sở GDMN tư thục độc lập và các trường tư thục khác được các cơ quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp phép. Thực trạng quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT ở các TMN tư thục thời gian qua bên cạnh những ưu điểm là cơ bản, vẫn còn những hạn chế, bất cập cần khắc phục, như: nhận thức của một số CBQL, giáo viên, nhân viên về vai trò của hoạt động GDKNS cho trẻ chưa thật đầy đủ, sâu sắc; một bộ phận phụ huynh vẫn coi hoạt động GDKNS cho trẻ là hoạt động bổ trợ, chưa gắn với mục tiêu phát triển toàn diện của trẻ; một số giáo viên còn thiên về giáo dục bằng lời, chưa thật chú trọng rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng thực hành cho trẻ; việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch GDKNS cho trẻ còn có biểu hiện hình thức, đơn giản; công tác chỉ đạo và giám sát hoạt động GDKNS cho trẻ còn thiên về hành chính, chưa đi sâu vào chuyên môn; công tác đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho CBQL, giáo viên, nhân viên tại các TMN tư thục có thời điểm chưa thường xuyên, chất lượng còn hạn chế; điều kiện, cơ sở vật chất, môi trường giáo dục và nguồn lực tài chính ở một số TMN tư thục chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu và nhu cầu trong GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT; công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động GDKNS cho trẻ chưa đa dạng về hình thức và đi vào thực chất, chủ yếu dựa vào dự giờ và hồ sơ, sổ sách, chưa quan tâm đúng mức đến sản phẩm hoạt động và sự tiến bộ của trẻ. Những hạn chế, bất cập đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục, thành phố Hà Nội thời gian qua.
2.2. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng lấy trẻ làm trung tâm tại các trường mầm non tư thục trên địa bàn Thủ Đô
Để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục, thành phố Hà Nội hiện nay, các chủ thể quản lý cần thực hiện đồng bộ các biện pháp cơ bản sau:
Một là, tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức về GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT cho CBQL, giáo viên, nhân viên và phụ huynh.
Thực hiện tốt biện pháp này nhằm thống nhất nhận thức cao về ý nghĩa, vai trò, trách nhiệm của các chủ thể đối với hoạt động và quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT; đồng thời, là cơ sở để các chủ thể này phối kết hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình GDKNS cho trẻ. Các TMN tư thục có thể sử dụng các phương tiện trực quan và công nghệ, như: pano, bảng tin, website, fanpage, nhóm Zalo, sổ liên lạc điện tử... Thông điệp truyền thông cần ngắn gọn, thiết thực, thể hiện qua infographic, video tình huống, lời khuyên dành cho cha mẹ về cách rèn kỹ năng giao tiếp, tự phục vụ và tự bảo vệ cho trẻ. Đồng thời, các TMN có thể tổ chức hội thảo, toạ đàm chuyên đề với chuyên gia giáo dục, tâm lý, hoặc mời đại diện từ các cơ sở, các TMN tư thục có mô hình hiệu quả trên địa bàn Thành phố để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm. Mặt khác, các nhà trường cần duy trì “Góc trải nghiệm kỹ năng” trong lớp học; tổ chức “Ngày hội gia đình”…, góp phần tuyên truyền, giáo dục và nhân rộng cách làm hay, hiệu quả.
Để thực hiện tốt biện pháp này, cần phát huy tốt vai trò, trách nhiệm của các phường, xã trên địa bàn Thủ Đô trong xây dựng và ban hành văn bản hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, tổ chức tập huấn, toạ đàm, chọn trường làm điểm, nhân rộng mô hình; đồng thời kiểm tra, giám sát, đánh giá để công tác tuyên truyền đi vào chiều sâu, có ý nghĩa và đạt hiệu quả thiết thực. Hiệu trưởng các TMN tư thục chỉ đạo, định hướng nội dung và phương pháp tuyên truyền; lồng ghép kết quả khảo sát thực trạng của chính nhà trường vào hoạt động truyền thông để tăng tính thuyết phục. Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn các TMN phối hợp điều phối hoạt động của tổ chuyên môn, giám sát việc triển khai và điều chỉnh nội dung tuyên truyền khi cần thiết. Tổ chuyên môn và bộ phận truyền thông cần xây dựng kế hoạch tuyên truyền hằng quý, tháng, hoặc theo từng chủ đề kỹ năng; nghiên cứu tài liệu, cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống, chuyển hoá thành nội dung tuyên truyền đảm bảo tính phù hợp, dễ hiểu, dễ nhớ. Bộ phận truyền thông của nhà trường phụ trách thiết kế và hình thức thể hiện, như: pano, poster, video, clip, hoặc các bài viết trên fanpage…, bảo đảm tính giáo dục, thẩm mỹ, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của các đối tượng. Mặt khác, các TMN tư thục cần thường xuyên phối kết hợp với phụ huynh tích cực, chủ động tham gia trực tiếp các hoạt động trải nghiệm kỹ năng sống cùng con, như: “Ngày hội kỹ năng tự phục vụ”, “Ngoại khoá an toàn giao thông”…; từ đó phụ huynh có sự thống nhất cao về nhận thức, đồng thuận và hợp tác với nhà trường, giáo viên, nhân viên trong GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Các TMN tư thục cần tổ chức tuyên truyền theo quy trình, gồm các bước: khảo sát thực trạng, xây dựng kế hoạch, thiết kế sản phẩm truyền thông, triển khai đa kênh, thu thập phản hồi, điều chỉnh và bổ sung. Quá trình thực hiện cần có sự giám sát của ban giám hiệu các TMN, sự phối hợp của các bộ phận và đồng hành của phụ huynh, cộng đồng, bảo đảm công tác tuyên truyền thiết thực, hiệu quả.
Hai là, xây dựng và tổ chức kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Việc xây dựng và tổ chức kế hoạch GDKNS là nền tảng để hoạt động giáo dục đi vào thực tiễn, tránh triển khai rời rạc, hình thức. Chất lượng kế hoạch quyết định mức độ thống nhất trong tổ chức, phản ánh sự gắn kết giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và điều kiện thực tiễn. Theo đó, các TMN tư thục cần xây dựng kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo năm, tháng, tuần và lớp học. Trong đó, kế hoạch năm học xác định mục tiêu tổng thể, phân bổ chỉ tiêu, thời gian và định hướng chung; kế hoạch tháng cụ thể hoá mục tiêu theo sự kiện, chuyên đề và đặc thù giai đoạn; kế hoạch tuần và kế hoạch lớp học do giáo viên thiết kế, gắn với hoạt động hằng ngày, bảo đảm cho trẻ 5-6 tuổi được rèn kỹ năng trong nhiều tình huống đa dạng và lặp lại thường xuyên.
Kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT cần thể hiện rõ sự tích hợp kỹ năng sống vào tất cả loại hình hoạt động của trẻ thông qua: học tập, vui chơi, hoạt động góc, ngoài trời, sinh hoạt tập thể. Kế hoạch của lớp học cần có bảng kiểm theo nhóm kỹ năng để theo dõi tiến bộ của trẻ, bảo đảm đánh giá có căn cứ.
Để thực hiện tốt biện pháp này, các phường, xã trên địa bàn Thành phố cần định hướng và thường xuyên giám sát, thống nhất giữa các TMN tư thục. Thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá thường xuyên, định kỳ để kịp thời điều chỉnh kế hoạch, chương trình, nội dung GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi. Ban giám hiệu các TMN tư thục xây dựng và ban hành khung kế hoạch; định hướng và giám sát toàn bộ quá trình GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT theo kế hoạch. Sau mỗi học kỳ, các TMN tư thục tổ chức hội nghị đánh giá, so sánh kế hoạch và kết quả; đồng thời, điều chỉnh nội dung, phương pháp, nguồn lực cho phù hợp.
Các TMN tư thục thực hiện xây dựng kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT theo quy trình gồm các bước: khảo sát nhu cầu, thiết kế khung kế hoạch, cụ thể hoá thành kế hoạch lớp, triển khai, giám sát, thu thập phản hồi, đánh giá, điều chỉnh, lưu trữ và nhân rộng điển hình. Quy trình được vận hành thường xuyên theo chu kỳ năm học, tạo thành vòng tròn cải tiến liên tục.
Ba là, chỉ đạo và giám sát việc thực hiện kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Biện pháp này nhằm bảo đảm kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT được hiện thực hoá trong thực tiễn của các TMN tư thục. Theo đó, cần phát huy tốt vai trò điều hành, giám sát và điều chỉnh của ban giám hiệu các TMN tư thục theo chu trình PDCA (Plan - Do - Check - Act), tức là: Lập kế hoạch - Thực hiện - Kiểm tra - Điều chỉnh). Cách tiếp cận này giúp quá trình triển khai diễn ra liên tục, có phản hồi thường xuyên và cải tiến kịp thời, tạo ra sự vận hành linh hoạt và bền vững.
Ban giám hiệu các TMN tư thục cần tập trung chỉ đạo và giám sát thống nhất, liên tục và có tính cải tiến kế hoạch; thống nhất vận hành theo chu trình PDCA để hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT đều gắn với mục tiêu và có phản hồi kịp thời; đồng thời, lồng ghép GDKNS vào kế hoạch năm học, xác định định hướng, phân công nhiệm vụ và chỉ báo theo dõi. Các tổ chuyên môn cụ thể hoá thành hướng dẫn chi tiết, duy trì sinh hoạt định kỳ để thảo luận, chia sẻ, báo cáo tiến độ và đề xuất cải tiến. Đội ngũ giáo viên tổ chức hoạt động GDKNS cho trẻ hằng ngày theo kế hoạch, lưu giữ minh chứng (sản phẩm, nhật ký, hình ảnh…) để phục vụ giám sát và tự điều chỉnh. Phụ huynh tích cực tham gia thông qua họp chuyên đề, đồng thời phối hợp rèn kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi tại gia đình.
Các chủ thể giáo dục, quản lý hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng lất trẻ làm trung tâm cần thực hiện giám sát thông qua: dự giờ, hồ sơ, quan sát hoạt động trải nghiệm, phỏng vấn trẻ, phân tích sản phẩm học tập, lấy phản hồi từ phụ huynh...; dữ liệu được tổng hợp và phản hồi kịp thời để điều chỉnh ngay, không chờ đến cuối kỳ. Cùng với đó, các TMN tư thục cần khuyến khích sự sáng tạo của giáo viên, nhân viên trong thử nghiệm phương pháp mới; tổ chuyên môn đánh giá, nhân rộng cách làm hiệu quả, có chính sách động viên kịp thời đối với CBQL, giáo viên, nhân viên trong nhà trường.
Ban giám hiệu các TMN tư thục trực tiếp chỉ đạo việc lồng ghép GDKNS theo hướng LTLTT vào kế hoạch năm học; phân công nhiệm vụ cho các tổ, lớp và định hướng rõ ràng về mục tiêu, nội dung, phương pháp tổ chức. Tăng cường dự giờ, quan sát hoạt động, kiểm tra hồ sơ; chủ trì các buổi giao ban, sinh hoạt chuyên môn theo tinh thần đối thoại - dân chủ, phân tích tình huống, khuyến khích giáo viên, nhân viên nêu khó khăn và đề xuất biện pháp. Sau mỗi đợt giám sát, ban giám hiệu cần chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, bất cập, đưa ra biện pháp cải tiến; động viên, khuyến khích, khen thưởng kịp thời những giáo viên, nhân viên có sự sáng tạo, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đổi mới và đổi mới có hiệu quả hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Tổ chuyên môn các TMN tư thục là nối giữa ban giám hiệu và giáo viên, nhân viên, có vai trò chính là cụ thể hoá các định hướng chỉ đạo của bán giám hiệu thành kế hoạch chi tiết, phù hợp với điều kiện từng lớp, đồng thời tổ chức sinh hoạt chuyên môn định kỳ. Trong các buổi sinh hoạt, giáo viên báo cáo tiến độ, trình bày khó khăn, cùng thảo luận và phân tích minh chứng thực tế đề xuất các biện pháp khả thi. Tổ chuyên môn cũng trực tiếp dự giờ, quan sát các hoạt động của giáo viên trong tổ để góp ý ngang hàng, giúp cải thiện chất lượng GDKNS cho trẻ theo hướng LTLTT, mà không tạo áp lực về hành chính; đồng thời, tổng hợp, báo cáo định kỳ, đề xuất điều chỉnh với ban giám hiệu và nhân rộng các sáng kiến hay, hiệu quả trong toàn trường.
Giáo viên, nhân viên ở các TMN tư thục là lực lượng trực tiếp triển khai các hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT theo kế hoạch; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong giáo dục, đảm bảo phù hợp với đặc điểm, nhu cầu và hứng thú của trẻ 5-6 tuổi. Khi được khuyến khích thử nghiệm phương pháp mới, giáo viên và nhân viên có thể áp dụng trò chơi tình huống, dự án nhỏ hay hoạt động nhóm, sau đó cùng tổ chuyên môn phân tích hiệu quả để điều chỉnh và nhân rộng.
Phát huy vai trò, trách nhiệm của phụ huynh trong phối hợp và phản hồi về chất lượng, hiệu quả quá trình chỉ đạo, giám sát việc tổ chức hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi, thông qua tham gia các buổi họp, hội thảo, chuyên đề,… của nhà trường. Đồng thời, phụ huynh cần tích cực, chủ động đóng góp ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm GDKNS cho trẻ tại gia đình và phản hồi thường xuyên về sự thay đổi của trẻ vơi nhà trường.
Uỷ ban nhân dân các phường, xã trên địa bàn Thành phố cần tổ chức các đợt kiểm tra định kỳ, chuyên đề tập huấn, hoặc cử cán bộ, chuyên gia đến dự giờ để đưa ra tư vấn, góp ý. Mời các chuyên gia GDMN hỗ trợ bằng cách giới thiệu mô hình mới, chia sẻ kinh nghiệm quản lý và phương pháp tổ chức hiện đại, giúp nhà trường không ngừng cập nhật và đổi mới trong hoạt động GDKNS cho trẻ.
Bốn là, tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho CBQL, giáo viên, nhân viên về tổ chức hoạt động GDLNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Thực hiện biện pháp này nhằm cập nhật, bổ sung kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm, kinh nghiệm giáo dục trẻ, giúp giáo viên thiết kế và tổ chức các hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ tại các TMN tư thục trên địa bàn Thủ đô hiện nay.
Đối với giáo viên, nhân viên, nội dung bồi dưỡng cần tập trung vào: các kỹ năng sống đặc thù của trẻ 5-6 tuổi (kỹ năng giao tiếp lịch sự, hợp tác làm việc nhóm, tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày; kỹ năng tự bảo vệ bản thân và ứng xử an toàn trong môi trường tập thể…). Đồng thời, tập huấn các kỹ năng sư phạm bổ trợ, bao gồm: quan sát và ghi nhận tiến bộ hằng ngày của trẻ; xử lý linh hoạt các tình huống sư phạm phát sinh; khuyến khích trẻ nhút nhát tham gia hoạt động, cũng như vận dụng các chỉ báo cụ thể để đánh giá sự hình thành kỹ năng ở 3 góc độ (nhận thức, cảm xúc và hành vi).
Đối với CBQL, tập trung bồi dưỡng nâng cao năng lực xây dựng kế hoạch, chỉ đạo, giám sát và hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên, nhân viên; nắm vững cách thiết kế khung kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT; hướng dẫn giáo viên cụ thể hoá thành kế hoạch lớp; tổ chức dự giờ, góp ý và có giải pháp điều chỉnh kịp thời. Đồng thời, tập trung bồi dưỡng cho CBQL về kỹ năng điều phối hoạt động tập thể, kỹ năng lãnh đạo sự thay đổi, cũng như cách thức tạo động lực để đội ngũ tích cực tham gia đổi mới. Bên cạnh đó, các TMN tư thục cần chú trọng tổ chức các hoạt động tập huấn kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, gắn với nhu cầu thực tiễn của từng cơ sở; các buổi thảo luận nhóm, toạ đàm chuyên đề, sinh hoạt cụm trường, hoặc hội giảng liên trường…, tạo cơ hội để CBQL, giáo viên và nhân viên chia sẻ sáng kiến, học hỏi kinh nghiệm và nhân rộng mô hình hiệu quả.
Để thực hiện tốt biện pháp này, uỷ ban nhân dân các phường, xã trên địa bàn Thủ đô cần xây dựng và ban hành các văn bản chỉ đạo, tài liệu chuẩn hoá về GDKNS cho trẻ tại các TMN; tổ chức các lớp tập huấn cấp phường, xã ít nhất 1-2 lần/năm; mời chuyên gia từ các trường đại học sư phạm, viện nghiên cứu, trung tâm kỹ năng… tham gia tập huấn cho các đối tượng. Uỷ ban nhân dân các phường, xã thực hiện tốt công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ hoạt động bồi dưỡng, tập huấn ở các TMN tư thục; chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, bất cập; có biện pháp chỉ đạo nhân rộng mô hình hiệu quả, khắc phục kịp thời những hạn chế. Ban giám hiệu các TMN tư thục xây dựng kế hoạch và tổ chức hoạt động bồi dưỡng và tập huấn năm học; trong đó có nội dung bồi dưỡng, tập huấn về GDKNS cho trẻ theo hướng LTLTT, đảm bảo tính khoa học, phù hợp, khả thi. Tổ chuyên môn trong các TMN tư thục làm tốt công tác chuẩn bị và triển khai kế hoạch bồi dưỡng và tập huấn chuyên môn; xây dựng chương trình bồi dưỡng theo tháng, quý hoặc học kỳ; biên soạn tài liệu, thiết kế giáo án minh hoạ và lựa chọn tình huống sư phạm tiêu biểu;. Đồng thời, tổ chức sinh hoạt chuyên đề định kỳ, nơi giáo viên cốt cán trình bày sáng kiến, tiết dạy minh hoạ, hoặc phân tích tình huống. Đội ngũ giáo viên, nhân viên là lực lượng trực tiếp thực hiện hoạt động bồi dưỡng và tập huấn trong thực tế; tích cực, chủ động vận dụng kiến thức và kỹ năng mới vào việc thiết kế kế hoạch lớp, tổ chức hoạt động GDKNS và kỹ năng sống cho trẻ trong giờ học, giờ chơi, hoạt động trải nghiệm. Sau mỗi đợt tập huấn, từng giáo viên phải minh chứng kết quả bằng sản phẩm cụ thể, như: giáo án, video hoạt động, sản phẩm...; đồng thời, tích cực chia sẻ kinh nghiệm, tình huống điển hình qua các diễn đàn, nhóm chuyên môn, từ đó đóng góp cho ngân hàng học liệu chung. Các bộ phận khác trong nhà trường chịu trách nhiệm bảo đảm điều kiện và hậu cần cho hoạt động bồi dưỡng, tập huấn, bao gồm: thiết kế, lưu trữ học liệu điện tử; thư viện - thiết bị chuẩn bị tài liệu, học cụ; tổ chức in ấn, bố trí phòng học; lập dự toán và phân bổ kinh phí, đảm bảo điều kiện tốt nhất cho hoạt động động bồi dưỡng, tập huấn đạt mục đích, yêu cầu đề ra.
Năm là, đảm bảo điều kiện và môi trường GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Thực hiện tốt biện pháp này sẽ góp phần xây dựng trường giáo dục mang tính hệ thống, kết nối chặt chẽ giữa nhà trường - gia đình - xã hội trong GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT có hiệu quả và bền vững. Theo đó, các TMN tư thục cần thiết kế các góc thực hành cuộc sống, hoặc kỹ năng sống phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ 5-6 tuổi. Trong đó, góc tự phục vụ giúp trẻ rèn luyện các thao tác chăm sóc bản thân như rót nước, gấp quần áo, vệ sinh cá nhân; góc giao tiếp tạo điều kiện cho trẻ thực hành các hành vi ứng xử văn hoá như chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi; góc tình huống giúp trẻ tập xử lý các tình huống đơn giản như khi bị lạc hoặc khi mâu thuẫn với bạn bè. Bổ sung và khai thác học liệu, thiết bị trực quan phục vụ rèn kỹ năng. Các thẻ tình huống, bảng hướng dẫn, đồ dùng mô phỏng và dụng cụ sinh hoạt hằng ngày không chỉ mang lại trải nghiệm thực tế, sinh động, mà còn là công cụ để giáo viên, nhân viên tổ chức hoạt động giáo dục có hệ thống và bền vững. Tận dụng không gian chung như: sân trường, hành lang và phòng đa năng để tổ chức trò chơi, hoạt động tập thể và trải nghiệm ngoài trời, tạo môi trường thuận lợi giúp trẻ rèn luyện kỹ năng hợp tác, chia sẻ, tuân thủ quy tắc và phát triển năng lực xã hội. Tạo tâm lý hứng khởi, tích cực, giáo viên luôn công bằng, tôn trọng trẻ và động viên, khích lệ để trẻ cố gắng, hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn. Một môi trường tinh thần thân thiện, an toàn sẽ khuyến khích trẻ chủ động tham gia, hứng thú học hỏi và phát triển kỹ năng sống một cách tự nhiên, bền vững.
Để thực hiện tốt biện pháp này, cần có sự cam kết và quyết tâm từ phía chủ trường và ban giám hiệu các TMN tư thục. Nhà trường cần dành toàn bộ nguồn kinh phí từ khoản thu “phí phát triển trường’’ hàng năm để tái đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị, học liệu và duy trì môi trường tâm lý tích cực. Đây là điều kiện tiên quyết, giúp cho các kế hoạch cải tạo, bổ sung hạng mục, như: sân chơi, phòng đa năng, góc kỹ năng trong lớp học có tính khả thi và được triển khai thường xuyên. Đội ngũ giáo viên các TMN tư thục cần được bồi dưỡng và hỗ trợ chuyên môn về cách khai thác, tổ chức và sử dụng môi trường GDKNS. Không chỉ nắm kỹ năng thiết kế các góc hoạt động, giáo viên còn phải biết sáng tạo tình huống, tổ chức trò chơi, hướng dẫn trẻ 5-6 tuổi hợp tác, giải quyết vấn đề trong không gian được bố trí.
Bên cạnh đó, cơ chế chỉ đạo và giám sát của ban giám hiệu các TMN tư thục cần được duy trì thường xuyên; tăng cường kiểm tra cơ sở vật chất, trang thiết bị và việc quản lý, khai thác, sử dụng trên của CBQL, giáo viên, nhân viên. Cùng với đó, ban giám hiệu các TMN tư thục cần thường xuyên phối hợp, huy động sự đóng góp tự nguyện của phụ huynh và cộng đồng về cơ sở vật chất, trang thiết bị đảm bảo cho giáo dục trẻ, nhất là GDKNS cho trẻ.
Sáu là, kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT.
Thực hiện biện pháp này nhằm ghi nhận chính xác mức độ hình thành các kỹ năng sống của trẻ; đồng thời, căn cứ để các TMN tư thục điều chỉnh kế hoạch GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi phù hợp, hiệu quả cao hơn. Thông tin thu được từ kiểm tra, đánh giá sẽ giúp điều chỉnh nội dung, phương pháp tổ chức hoạt động, bảo đảm hoạt động GDKNS diễn ra sát với nhu cầu và đặc điểm của trẻ. Từ đó, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, bất cấp và nguyên nhân, có biện pháp khắc phục, cải tiến hiệu quả, tạo động lực đổi mới và nâng cao hiệu quả hoạt động GDKNS cho trẻ theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục.
Các TMN tư thục trên địa bàn Thành phố cần xây dựng bộ tiêu chí và chỉ báo đánh giá kỹ năng sống cụ thể cho trẻ 5-6 tuổi. Các tiêu chí này phản ánh các nhóm kỹ năng cốt lõi, như: tự phục vụ, giao tiếp, hợp tác hay xử lý tình huống an toàn. Mỗi tiêu chí được lượng hoá bằng thang đo từ “chưa hình thành” đến “thành thạo”, gắn với những hành vi quan sát được trong đời sống hằng ngày để bảo đảm tính khoa học và dễ áp dụng. Hoạt động kiểm tra, đánh giá cần được các nhà trường triển khai bằng nhiều công cụ khác nhau; ngoài quan sát trực tiếp, giáo viên và nhà trường có thể sử dụng bảng checklist, phiếu quan sát, hồ sơ học tập cá nhân (portfolio), nhật ký giáo viên, sản phẩm hoạt động, hình ảnh và video minh chứng. Sự kết hợp đa dạng này giúp tăng độ tin cậy và phản ánh toàn diện cả quá trình và kết quả rèn luyện kỹ năng, nhất là kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi. Kết quả kiểm tra, đánh giá cần được phản hồi đầy đủ và kịp thời đến CBQL, giáo viên, nhân viên, phụ huynh; đảm bảo thường xuyên, chính xác, công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận và thống nhất giữa các lực lượng giáo dục trẻ.
Để thực hiện tốt biện pháp này, cần phát huy tốt vài trò, trách nhiệm của các chủ thể trong quá trình GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi. Theo đó, ban giám hiệu các TMN tư thục xây dựng lộ trình triển khai kiểm tra, đánh giá theo chu kỳ tháng, học kỳ và năm học, bảo đảm tính liên tục và hệ thống; thực hiện chỉ đạo chung, định kỳ dự giờ, kiểm tra hồ sơ và quan sát trực tiếp các hoạt động của trẻ để nắm bắt tình hình thực tế. Trên cơ sở đó, tổ chức họp và trao đổi với tổ chuyên môn và giáo viên, nhân viên để cùng thống nhất đưa ra nhận xét, điều chỉnh và đề xuất cải tiến. Tổ chuyên môn tại các TMN tư thục cụ thể hoá chỉ đạo của ban giám hiệu bằng việc thiết kế khung tiêu chí, xây dựng bảng kiểm và hướng dẫn giáo viên, nhân viên cách sử dụng công cụ đánh giá; thường xuyên tổ chức sinh hoạt chuyên môn để giáo viên báo cáo tiến độ, so sánh kết quả và cùng nhau thảo luận các tình huống thực tế, làm cơ sở để đề xuất điều chỉnh, bổ sung chỉ báo phù hợp hơn với thực tiễn giáo dục. Đội ngũ giáo viên, nhân viên là lực lượng trực tiếp thực hiện đánh giá trong quá trình tổ chức hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi hằng ngày; quan sát, ghi chép và lưu giữ minh chứng qua sản phẩm học tập, nhật ký lớp, hình ảnh hoặc video. Đây là cơ sở để đánh giá sự phát triển của trẻ, đồng thời để giáo viên, nhân viên tự điều chỉnh phương pháp phù hợp, hiệu quả hơn và cung cấp dữ liệu cho tổ chuyên môn và ban giám hiệu. Phát huy vai trò của phụ huynh tham gia vào quá trình đánh giá thông qua các kênh phản hồi, như: họp chuyên đề, sổ liên lạc điện tử, hoặc phiếu nhận xét định kỳ. Qua đó, nắm bắt sự tiến bộ của con, tạo sự đồng thuận trong việc rèn kỹ năng ở gia đình và nhà trường. Ngoài ra, phụ huynh cũng có thể tham gia các hoạt động trải nghiệm, hoặc “ngày hội kỹ năng” để trực tiếp quan sát và đóng góp ý kiến đánh giá chất lượng hoạt động GDKNS cho trẻ.
3. Kết luận
Để nâng cao chất lượng hoạt động GDKNS cho trẻ 5-6 tuổi theo hướng LTLTT tại các TMN tư thục, thành phố Hà Nội hiện nay, các chủ thể quản lý cần thực hiện đồng bộ, hiệu quả các biện pháp trên, không xem nhẹ biện pháp nào. Các biện pháp này thể hiện trên bốn phương diện: trình tự - kế thừa, hỗ trợ - bổ sung, kiểm chứng - cải tiến, đồng bộ - toàn diện Trong đó, cần chú ý tới các biện pháp: chỉ đạo và giám sát việc thực hiện kế hoạch; tổ chức bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho CBQL, giáo viên, nhân viên; kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động GDKNS cho trẻ, góp phần nâng cao chất lượng, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ tại các TMN tư thục trên địa bàn Thành phố, chuẩn bị tâm thế vững vàng cho trẻ sẵn sàng bước vào lớp 1.
Tài liệu tham khảo
1. Mai Hiền Lê, “Khảo sát kỹ năng sống của trẻ mẫu giáo lớn tại một số TMN ở Hà Nội”, Tạp chí Tâm lý học, Số 6, 2010.
2. Lê Bích Ngọc, “GDKNS cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong gia đình”, Tạp chí Giáo dục, Số 230, 2009.
3. Huỳnh Văn Sơn, Nguyễn Thị Kim Ngân, Phạm Thị Minh, Tài liệu rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, Nxb Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, 2017.
4. Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, https://hanoi.edu.vn, ngày 07/02/2025,
