Thiếu tá Phạm Đức Anh
Phòng KHQS, Học Viện Chính Trị Quân sự
Email: [email protected]
Tóm tắt: Bồi dưỡng kỹ năng sống cho thanh niên Quân đội trong thời kỳ mới là nhiệm vụ chiến lược nhằm xây dựng thế hệ chiến sĩ tài sắc vẹn toàn. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc trang bị "kỹ năng mềm" giúp người lính trẻ vừa giữ vững bản lĩnh chính trị, vừa thích ứng linh hoạt với mọi nhiệm vụ phức tạp.
Từ khóa: Kỹ năng sống, thanh niên Quân đội, kỷ nguyên mới.
1. Đặt vấn đề
Thanh niên Quân đội là một bộ phận quan trọng của thanh niên Việt Nam, lực lượng đông đảo, nòng cốt ở các cơ quan, đơn vị, nhà trường toàn quân và có vị trí, vai trò quan trọng trong thực hiện các nhiệm vụ của Quân đội, nhất là ở đơn vị cơ sở, luôn mang trong mình khát vọng cống hiến, góp phần vào thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chặng đường lịch sử của thanh niên Quân đội gắn liền với quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng. Trong các giai đoạn cách mạng, thanh niên Quân đội luôn trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với Nhân dân, phát huy vai trò nòng cốt, xung kích, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hoàn thành thắng lợi sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; cùng các thế hệ cán bộ, chiến sĩ toàn quân xây đắp nên truyền thống, phẩm chất cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”.
Thanh niên Quân đội hiện nay là lực lượng đông đảo, có trình độ học vấn và tư duy năng động. Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường và sự bùng nổ mạng xã hội đang tác động không nhỏ đến tâm lý của họ. Việc bồi dưỡng kỹ năng sống không còn là thứ yếu, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm:
Một là, nâng cao bản lĩnh: Giúp chiến sĩ có "sức đề kháng" tốt trước các thông tin xấu độc trên không gian mạng.
Hai là, tối ưu hóa hiệu suất: Tăng cường khả năng làm việc nhóm, giao tiếp hiệu quả và xử lý tình huống bất ngờ.
Ba là, gắn kết đồng đội: Giải tỏa áp lực tâm lý, ngăn ngừa các hành vi lệch chuẩn và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh.
2. Đặc điểm thanh niên quân đội trong bối cảnh hiện nay
Thanh niên quân đội hiện nay được trưởng thành trong điều kiện đất nước hòa bình, ổn định và hội nhập quốc tế sâu rộng. Phần lớn được đào tạo cơ bản, có trình độ học vấn ngày càng cao, có điều kiện tiếp cận nhanh với các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia. Đây là điều kiện thuận lợi để thanh niên quân đội phát huy vai trò trong xây dựng quân đội hiện đại và phát triển đất nước.
Một trong những đặc điểm nổi bật của thanh niên quân đội là có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Được giáo dục, rèn luyện trong môi trường quân sự, thanh niên quân đội luôn có ý thức trách nhiệm cao, tinh thần kỷ luật nghiêm, sẵn sàng nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, kể cả trong những điều kiện khó khăn, gian khổ nhất.
Hình ảnh thanh niên quân đội giúp người dân khắc phục hậu quả do thiên tai
Thanh niên quân đội có ưu thế về sức khỏe, trí tuệ, tinh thần năng động, sáng tạo và khả năng tiếp thu cái mới. Đây là lực lượng có khả năng nhanh chóng tiếp cận các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, công nghệ mô phỏng và các nền tảng số phục vụ nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Nhiều thanh niên quân đội đã trở thành hạt nhân trong các hoạt động nghiên cứu khoa học, cải tiến kỹ thuật và chuyển đổi số ở đơn vị.
Bên cạnh những ưu thế nổi bật, thanh niên quân đội hiện nay cũng chịu tác động mạnh mẽ từ mặt trái của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và môi trường truyền thông số. Các luồng thông tin đa chiều trên internet, mạng xã hội vừa tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận tri thức mới, vừa tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng và lối sống của một bộ phận thanh niên.
Một số thanh niên còn hạn chế về kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng làm việc trong môi trường công nghệ cao và khả năng thích ứng với những yêu cầu mới của quá trình hiện đại hóa quân đội. Bên cạnh đó, áp lực từ nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và học tập, công tác cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với bản lĩnh, năng lực và khả năng phát triển toàn diện của thanh niên quân đội.
3. Giải pháp nâng cao bồi dưỡng kỹ năng sống cho thanh niên quân đội trong bối cảnh hiện nay
Hiện nay, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc có sự phát triển, đặt ra những yêu cầu mới, cao hơn đối với toàn Đảng, toàn dân, toàn quân trong đó có thanh niên Quân đội với cả thời cơ, thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ cao cả này, tuổi trẻ cả nước nói chung, thanh niên Quân đội nói riêng được Đảng, Nhà nước và Nhân dân tin tưởng, trao cho trọng trách quan trọng, xung kích trên tuyến đầu, đột phá vào những việc mới, việc khó. Đó là niềm vinh dự, tự hào, trách nhiệm cao cả của tuổi trẻ trước Đảng, Tổ quốc và Nhân dân. Nhận thức rõ trọng trách đó, cán bộ, đoàn viên, thanh niên Quân đội xác định, không ngừng tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” và luôn xem đó là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu, nhằm hiện thực hóa khát vọng cống hiến trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Để công tác bồi dưỡng đạt hiệu quả chiều sâu, chiều rộng và bền vững lâu dài các giải pháp sau:
Thứ nhất, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và khát vọng cống hiến cho thanh niên quân đội
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng nhằm xây dựng bản lĩnh chính trị vững vàng, củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng và định hướng giá trị đúng đắn cho thanh niên quân đội trong giai đoạn hiện nay. Các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan chính trị và tổ chức đoàn cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác thanh niên; đặc biệt là các nội dung trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết mới của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị và các nghị quyết của Quân ủy Trung ương về xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Thông qua các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng cần giúp thanh niên quân đội nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của mình đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới; hiểu rõ trách nhiệm của tuổi trẻ trong hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Đồng thời, chú trọng giáo dục truyền thống dân tộc, truyền thống vẻ vang của Đảng, Quân đội và tuổi trẻ quân đội; bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, tinh thần tự lực, tự cường và ý chí vượt qua mọi khó khăn, thử thách.
Cùng với đó, cần đổi mới nội dung, hình thức giáo dục theo hướng hiện đại, sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý của thanh niên; kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục truyền thống với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông mới. Đẩy mạnh các diễn đàn thanh niên, tọa đàm chính trị, hoạt động về nguồn, giao lưu điển hình tiên tiến nhằm tạo môi trường để thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành. Qua đó góp phần xây dựng lớp thanh niên quân đội có bản lĩnh chính trị kiên định, phẩm chất đạo đức tốt đẹp, khát vọng vươn lên mạnh mẽ và sẵn sàng nhận, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao.
Thứ hai, đổi mới nội dung huấn luyện theo hướng "mềm hóa" và phát huy vai trò tự học, tự rèn luyện
Các đơn vị tích cực lồng ghép giáo dục kỹ năng vào các buổi sinh hoạt chính trị, ngày pháp luật. Nội dung tập trung vào kỹ năng quản lý cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn
nội bộ và kỹ năng giao tiếp ứng xử văn minh. Cán bộ, đoàn viên được khuyến khích tự soi, tự sửa theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Thanh niên tự ý thức được trách nhiệm của bản thân, từ đó hình thành lối sống ngăn nắp, kỷ luật và tiết kiệm.
Thứ ba, phát triển các mô hình câu lạc bộ kỹ năng
Nhiều mô hình sáng tạo đã đem lại hiệu quả cao như "Câu lạc bộ Sĩ quan trẻ", "Hộp thư tâm sự đồng đội", hay các diễn đàn thanh niên về chủ đề "Sử dụng mạng xã hội thông minh". Các buổi tọa đàm, hội thảo về kỹ năng sống cho thanh niên quân đội trong kỷ nguyên số
Thứ tư, quả ngọt từ những phong trào hành động
Thực tiễn xung kích trong các nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, cứu hộ cứu nạn chính là trường học lớn nhất để thanh niên rèn luyện. Qua các phong trào thi đua, hàng ngàn gương mặt trẻ tiêu biểu đã xuất hiện, khẳng định hình ảnh cao đẹp của "Bộ đội Cụ Hồ" trong thời kỳ mới. Việc làm chủ khí tài hiện đại và ứng xử chuẩn mực của chiến sĩ đã củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân đối với Quân đội. Bồi dưỡng kỹ năng sống cho thanh niên Quân đội là hành trình liên tục, đòi hỏi sự vào cuộc của lãnh đạo, chỉ huy các cấp. Đầu tư cho kỹ năng sống của chiến sĩ hôm nay chính là đầu tư cho sức mạnh chiến đấu và sự phát triển bền vững của Quân đội ta mai sau.
Thứ năm, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và cơ chế thuận lợi để thanh niên quân đội phát triển toàn diện
Khía cạnh quan trọng không thể thiếu trong phát huy vai trò của thanh niên quân đội là xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, dân chủ, kỷ cương và nhân văn. Môi trường đó vừa tạo điều kiện để thanh niên học tập, rèn luyện và cống hiến, vừa góp phần hình thành nhân cách, lối sống, bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức của người quân nhân cách mạng trong thời kỳ mới.
Các cơ quan, đơn vị cần triển khai hiệu quả các nội dung xây dựng môi trường văn hóa quân sự theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới; gắn với xây dựng và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, lối sống thực dụng và những biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống. Đồng thời, thường xuyên quan tâm đời sống vật chất, tinh thần của thanh niên; tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, thiết chế văn hóa, thể thao và môi trường học tập, nghiên cứu khoa học.
Song song với đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhân tài trẻ trong quân đội; xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp rõ ràng cho cán bộ, đoàn viên thanh niên có năng lực. Tăng cường các hoạt động giao lưu, hợp tác, trao đổi kinh nghiệm với các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và tổ chức thanh niên trong và ngoài quân đội. Qua đó tạo động lực mạnh mẽ để thanh niên quân đội phát triển toàn diện về phẩm chất, năng lực, trí tuệ và khát vọng cống hiến; góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân đội nhân dân Việt Nam và cho sự nghiệp phát triển đất nước trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
3. Kết luận
Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc đang mở ra những thời cơ, vận hội lớn đồng thời cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh đó, thanh niên quân đội với ưu thế về sức trẻ, trình độ học vấn, khả năng tiếp cận khoa học công nghệ và tinh thần xung kích, sáng tạo tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng và phát triển đất nước. Bồi dưỡng kỹ năng sống cho thanh niên quân đội trong kỷ nguyên mới không chỉ góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn đóng góp quan trọng vào việc thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Chính trị (2018), Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới.
[2]. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
[3]. Bộ Chính trị (2026), Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, Hà Nội.
[4]. Bộ Quốc phòng (2024), Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[5]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[6]. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội.
[7]. Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (2024), Tài liệu công tác Đoàn và phong trào thanh niên trong Quân đội giai đoạn hiện nay, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[8]. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2024), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XII, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
