Đoàn Quang Trung
Hệ 5, Học viện Chính trị
Email: [email protected]
Tóm tắt: Đoàn viên thanh niên (ĐVTN) là lực lượng đông đảo, có vị trí đặc biệt quan trọng trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và xây dựng các trường sĩ quan quân đội vững mạnh toàn diện. Thực tiễn cho thấy, việc phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tuy nhiên vẫn còn những hạn chế nhất định về nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động. Bài viết tập trung làm rõ sự cần thiết, yêu cầu và đề xuất một số biện pháp đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.
Từ khóa: đoàn viên thanh niên; vai trò xung kích; “5 vững”; trường sĩ quan quân đội; đổi mới hoạt động.
1. Đặt vấn đề
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, là chủ nhân tương lai của đất nước, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà”[3, tr.185]. Trong Quân đội nhân dân Việt Nam, ĐVTN luôn là lực lượng xung kích trên mọi lĩnh vực hoạt động, trực tiếp góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị của cơ quan, đơn vị.
Ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay, ĐVTN chiếm tỷ lệ lớn trong tổng quân số học viên, là lực lượng trực tiếp tham gia học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy và thực hiện các nhiệm vụ được giao. Những năm qua, việc triển khai thực hiện “5 vững” đã tạo môi trường thuận lợi để ĐVTN phát huy vai trò xung kích, sáng tạo, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện.
Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo trong quân đội, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, chuyển đổi số và yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ quân đội tương lai, nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động của ĐVTN ở một số nhà trường vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định. Một số hoạt động chưa thực sự hấp dẫn, thiếu tính sáng tạo, chưa gắn chặt với nhiệm vụ học tập, rèn luyện và các tiêu chí của mô hình “5 vững”; phương pháp tổ chức có mặt còn đơn điệu, hiệu quả giáo dục và thu hút thanh niên chưa cao.
Vì vậy, nghiên cứu đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện mô hình “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Sự cần thiết phải đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động
Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động là yêu cầu khách quan xuất phát từ nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo trong quân đội hiện nay. Trước sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ, chuyển đổi số và yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ cán bộ quân đội tương lai, các hoạt động của Đoàn thanh niên cần được đổi mới để đáp ứng nhu cầu học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện của ĐVTN.
Mặt khác, ĐVTN trong các trường sĩ quan quân đội hiện nay có trình độ học vấn ngày càng cao, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh, tư duy năng động và nhu cầu khẳng định bản thân mạnh mẽ. Điều đó đòi hỏi các hoạt động đoàn phải có nội dung thiết thực, hình thức phong phú, phương pháp tổ chức khoa học, hiện đại và hấp dẫn hơn nhằm thu hút sự tham gia tích cực của thanh niên.
Thực tiễn cho thấy, mặc dù các tổ chức đoàn trong các trường sĩ quan đã có nhiều cố gắng trong đổi mới hoạt động, song vẫn còn những biểu hiện như nội dung hoạt động chưa thật sự gắn với nhiệm vụ chính trị của đơn vị; hình thức tổ chức ở một số nơi còn thiếu tính sáng tạo; việc ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong hoạt động đoàn chưa đồng đều; một số hoạt động chưa tạo được môi trường để ĐVTN phát huy hết khả năng và vai trò chủ thể của mình.
Do đó, đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động không chỉ là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng công tác đoàn mà còn là giải pháp quan trọng nhằm phát huy tốt hơn vai trò xung kích, sáng tạo của ĐVTN trong thực hiện “5 vững”, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng các trường sĩ quan quân đội vững mạnh toàn diện.
2.2. Yêu cầu đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững”
Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” cần quán triệt và thực hiện tốt một số yêu cầu cơ bản sau:
Một là, bảo đảm bám sát mục tiêu giáo dục, đào tạo của nhà trường và các tiêu chí của mô hình “5 vững”
Mọi nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động phải hướng tới mục tiêu xây dựng đội ngũ học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn cao, tác phong chính quy và năng lực hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đồng thời, phải góp phần trực tiếp vào việc thực hiện các tiêu chí của mô hình “5 vững”, tránh tình trạng hoạt động mang tính phong trào đơn thuần hoặc tách rời nhiệm vụ chính trị của nhà trường.
Hai là, phát huy tính chủ động, sáng tạo và vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong tổ chức các hoạt động
Đoàn viên thanh niên vừa là đối tượng giáo dục, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia và tổ chức các hoạt động. Vì vậy, quá trình đổi mới phải tạo điều kiện để thanh niên được tham gia đề xuất ý tưởng, xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện các hoạt động phù hợp với khả năng, sở trường của mình. Qua đó, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý thức cống hiến và năng lực sáng tạo của thanh niên.
Ba là, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả và phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng, từng nhà trường
Các hoạt động cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của ĐVTN, điều kiện cụ thể của từng nhà trường và yêu cầu nhiệm vụ của từng đơn vị. Nội dung đổi mới phải có trọng tâm, trọng điểm; hình thức tổ chức phải linh hoạt, dễ triển khai; phương pháp tiến hành phải khoa học, khả thi và mang lại hiệu quả thực chất trong giáo dục, rèn luyện thanh niên.
Bốn là, kết hợp chặt chẽ giữa đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động với ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và hoạt động quân sự, việc đổi mới hoạt động đoàn cần gắn với ứng dụng công nghệ thông tin, các nền tảng số và phương thức quản lý hiện đại. Đây vừa là yêu cầu khách quan, vừa là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức hấp dẫn của các hoạt động đối với ĐVTN hiện nay.
2.3. Một số biện pháp đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững”
Trên cơ sở yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại và nhiệm vụ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo trong các trường sĩ quan quân đội, việc đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động nhằm phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” cần được tiến hành một cách đồng bộ, toàn diện và phù hợp với đặc điểm của từng nhà trường. Theo đó, cần tập trung thực hiện tốt một số biện pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, đổi mới nội dung hoạt động theo hướng bám sát mục tiêu, tiêu chí của “5 vững” và nhiệm vụ giáo dục, đào tạo của nhà trường
Nội dung hoạt động của Đoàn thanh niên cần được thiết kế theo hướng trực tiếp góp phần thực hiện các tiêu chí của “5 vững”, đồng thời gắn chặt với nhiệm vụ học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học và xây dựng chính quy của học viên. Khắc phục tình trạng nội dung hoạt động dàn trải, thiếu trọng tâm hoặc xa rời nhiệm vụ chính trị của đơn vị.
Tập trung xây dựng các nội dung hoạt động hướng vào nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức, lối sống, trình độ chuyên môn, năng lực thực hành, khả năng nghiên cứu khoa học, kỹ năng công tác và ý thức chấp hành kỷ luật của ĐVTN. Đồng thời, tăng cường các hoạt động giáo dục truyền thống, giáo dục pháp luật, giáo dục lý tưởng cách mạng và trách nhiệm nghề nghiệp quân sự nhằm bồi dưỡng động cơ phấn đấu đúng đắn cho học viên.
Bên cạnh đó, cần thường xuyên cập nhật những vấn đề mới của thực tiễn quân sự, quốc phòng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế vào nội dung hoạt động để tạo sức hấp dẫn và nâng cao khả năng thích ứng của thanh niên trước yêu cầu nhiệm vụ mới.
Thứ hai, đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động nhằm tạo môi trường thuận lợi để đoàn viên thanh niên phát huy tính chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm
Hình thức tổ chức hoạt động cần được đổi mới theo hướng phong phú, linh hoạt, phù hợp với đặc điểm tâm lý, nhu cầu và điều kiện học tập, công tác của ĐVTN trong các trường sĩ quan quân đội. Kết hợp hài hòa giữa các hình thức giáo dục truyền thống với các hoạt động trải nghiệm, thực hành, diễn đàn trao đổi, tọa đàm, hội thi, hội thao và các phong trào thi đua hành động cách mạng.
Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong tổ chức hoạt động đoàn; khai thác hiệu quả các nền tảng số, hệ thống học tập trực tuyến và các phương tiện truyền thông nội bộ nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục và kết nối thanh niên.
Đồng thời, chú trọng tổ chức các hoạt động thực tiễn tại đơn vị cơ sở, hành quân dã ngoại, công tác dân vận, đền ơn đáp nghĩa, hoạt động tình nguyện vì cộng đồng và nghiên cứu khoa học để tạo môi trường cho ĐVTN rèn luyện, cống hiến và trưởng thành.
Thứ ba, vận dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp tổ chức hoạt động, bảo đảm tính khoa học, tính kế hoạch và phù hợp với đặc điểm của từng đối tượng
Việc lựa chọn và sử dụng phương pháp tổ chức hoạt động có ý nghĩa quyết định đến chất lượng và hiệu quả phát huy vai trò xung kích của ĐVTN. Các tổ chức đoàn cần kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp giáo dục, thuyết phục với phương pháp tổ chức hoạt động thực tiễn; giữa nêu gương, cổ vũ, động viên với kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện.
Tăng cường sử dụng các phương pháp phát huy tính tích cực của thanh niên như phương pháp giao nhiệm vụ, tổ chức hoạt động theo nhóm, giải quyết tình huống, đối thoại, tranh biện và nghiên cứu khoa học. Thông qua đó, giúp ĐVTN phát huy tư duy độc lập, khả năng sáng tạo, kỹ năng làm việc tập thể và năng lực giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Quá trình tổ chức hoạt động cần căn cứ vào đặc điểm của từng đối tượng học viên, từng khóa học, từng chuyên ngành đào tạo để lựa chọn phương pháp phù hợp, tránh áp dụng cứng nhắc hoặc đồng nhất trong mọi trường hợp.
Thứ tư, phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong quá trình xây dựng và tổ chức các hoạt động
Đổi mới hoạt động đoàn chỉ thực sự hiệu quả khi ĐVTN được tham gia tích cực vào toàn bộ quá trình từ đề xuất ý tưởng, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến đánh giá kết quả hoạt động. Điều này không chỉ giúp các hoạt động sát thực tiễn hơn mà còn tạo động lực để thanh niên phát huy tinh thần trách nhiệm và tính sáng tạo.
Các tổ chức đoàn cần tạo điều kiện để ĐVTN mạnh dạn đề xuất sáng kiến, mô hình mới, cách làm hay trong thực hiện “5 vững”; đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích, hỗ trợ và bảo vệ những ý tưởng đổi mới sáng tạo có giá trị thực tiễn.
Thông qua việc trao quyền, giao nhiệm vụ và tạo cơ hội cống hiến cho thanh niên, các tổ chức đoàn sẽ phát huy được vai trò trung tâm của ĐVTN trong tổ chức các phong trào hành động cách mạng và xây dựng môi trường văn hóa tích cực trong nhà trường.
Thứ năm, gắn đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động với công tác kiểm tra, đánh giá, sơ kết, tổng kết và nhân rộng các mô hình hiệu quả
Để việc đổi mới hoạt động đạt hiệu quả thực chất, cần xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể, khoa học và phù hợp với từng nội dung hoạt động. Việc đánh giá không chỉ dựa trên số lượng hoạt động được tổ chức mà cần chú trọng đến mức độ tham gia, sự chuyển biến về nhận thức, thái độ, hành vi và kết quả thực hiện các tiêu chí “5 vững” của ĐVTN.
Thường xuyên tiến hành sơ kết, tổng kết, rút kinh nghiệm; kịp thời phát hiện những mô hình mới, cách làm sáng tạo, hiệu quả để phổ biến và nhân rộng trong toàn nhà trường. Đồng thời, kiên quyết khắc phục những biểu hiện hình thức, chạy theo thành tích hoặc tổ chức hoạt động không gắn với mục tiêu giáo dục, rèn luyện thanh niên.
Thông qua công tác kiểm tra, đánh giá và tổng kết thực tiễn sẽ tạo cơ sở để tiếp tục hoàn thiện nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động, góp phần nâng cao chất lượng phát huy vai trò xung kích của ĐVTN trong thực hiện mô hình “5 vững”.
3. Kết luận
Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp tổ chức hoạt động là yêu cầu quan trọng nhằm phát huy vai trò xung kích của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay. Quá trình đổi mới cần bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả, bám sát nhiệm vụ giáo dục, đào tạo và đặc điểm của thanh niên quân đội. Thực hiện đồng bộ các biện pháp đề xuất sẽ góp phần tạo môi trường thuận lợi để đoàn viên thanh niên phát huy tinh thần trách nhiệm, tính chủ động, sáng tạo trong học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ, qua đó nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng các trường sĩ quan quân đội vững mạnh toàn diện.
Tài liệu tham khảo:
- Bộ Quốc phòng (2025), Kỷ yếu Đại hội Thi đua Quyết thắng toàn quân lần thứ XI, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.185.
- Quân ủy Trung ương (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025–2030, Hà Nội.
- Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (2022), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022–2027, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
