TS Nguyễn Thị Kim Oanh,
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
Email: [email protected]
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học sư phạm đứng trước yêu cầu cấp thiết phải đổi mới về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển con người toàn diện, có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực thích ứng với xã hội số. Bài viết làm rõ khái niệm, đặc điểm của giáo dục chính trị trong các trường sư phạm, phân tích thực trạng, chỉ ra những hạn chế trong giáo dục chính trị hiện nay và đề xuất một số giải pháp đột phá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học sư phạm trong kỷ nguyên số.
Từ khóa: Giáo dục chính trị, sinh viên sư phạm, chuyển đổi số, kỷ nguyên số, giải pháp đột phá.
TS Nguyễn Thị Kim Oanh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội
1. Mở đầu
Giáo dục chính trị là bộ phận quan trọng trong giáo dục toàn diện, góp phần hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng, lý tưởng sống và bản lĩnh chính trị vững vàng cho sinh viên. Đối với sinh viên các trường đại học sư phạm – lực lượng giáo viên tương lai, vai trò của giáo dục chính trị càng có ý nghĩa sâu sắc trong việc xây dựng đội ngũ nhà giáo “vừa hồng, vừa chuyên”.
Tuy nhiên, trong bối cảnh kỷ nguyên số với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, hoạt động giáo dục chính trị đang đối mặt với nhiều thách thức: sự phân tán nhận thức, ảnh hưởng của thông tin đa chiều, phương pháp giảng dạy còn nặng tính truyền thống, thiếu hấp dẫn đối với sinh viên. Vì vậy, việc tìm ra giải pháp đột phá để nâng cao chất lượng giáo dục chính trị là yêu cầu cấp thiết, nhằm đáp ứng sứ mệnh đào tạo nguồn nhân lực sư phạm có bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tư tưởng vững vàng và thích ứng với thời đại số.
2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của giáo dục chính trị trong các trường đại học sư phạm
2.1. Khái niệm giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học sư phạm
Giáo dục chính trị được hiểu là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của nhà trường nhằm hình thành cho sinh viên hệ thống tri thức về chính trị, tư tưởng, pháp luật, đạo đức; xây dựng niềm tin và lý tưởng xã hội chủ nghĩa; bồi dưỡng năng lực nhận thức, đánh giá và hành động chính trị đúng đắn.
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, “Giáo dục chính trị là để cán bộ, đảng viên, thanh niên hiểu được chủ trương, đường lối của Đảng, tin tưởng vào lý tưởng cách mạng và kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội”. Trong môi trường sư phạm, đây là nền tảng để hình thành nhân cách người thầy – người truyền lửa tư tưởng và đạo đức cho thế hệ học sinh.
Giáo dục chính trị là một bộ phận quan trọng trong hệ thống giáo dục lý luận, nhằm trang bị cho người học những tri thức cơ bản về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách, pháp luật của Nhà nước, qua đó hình thành thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng và lý tưởng sống đúng đắn.
Giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học sư phạm là quá trình tổ chức, định hướng và tác động có mục đích, có kế hoạch của nhà trường, giảng viên và các tổ chức chính trị – xã hội, nhằm giúp sinh viên sư phạm: Nhận thức sâu sắc về bản chất khoa học, cách mạng của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; Thấu hiểu và tin tưởng vào con đường xã hội chủ nghĩa, mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; Có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng, ý thức công dân và trách nhiệm xã hội của người thầy giáo tương lai.
Giáo dục chính trị cho sinh viên trong trường sư phạm không chỉ là trang bị tri thức chính trị – tư tưởng, mà còn là quá trình hình thành niềm tin, lý tưởng, thái độ và hành vi chính trị tích cực, góp phần xây dựng nhân cách mẫu mực của người thầy “vừa hồng, vừa chuyên” trong thời đại mới.
2.2. Đặc điểm của giáo dục chính trị cho sinh viên đại học sư phạm hiện nay
Giáo dục chính trị trong các trường đại học sư phạm mang những đặc điểm riêng, thể hiện sự khác biệt với giáo dục chính trị nói chung trong các cơ sở giáo dục đại học khác. Có thể khái quát qua các đặc điểm cơ bản sau:
- Tính định hướng chính trị – tư tưởng sâu sắc. Giáo dục chính trị trong trường sư phạm gắn trực tiếp với nhiệm vụ đào tạo đội ngũ giáo viên – lực lượng truyền bá tri thức, tư tưởng, giá trị đạo đức xã hội. Vì vậy, nó mang tính định hướng chính trị rõ rệt, bảo đảm sinh viên nắm vững đường lối, chủ trương của Đảng, có khả năng vận dụng vào công tác giáo dục thế hệ trẻ sau này.
- Tính mô phạm và nêu gương. Sinh viên sư phạm là người sẽ trở thành nhà giáo, có vai trò nêu gương trong xã hội. Do đó, giáo dục chính trị ở bậc sư phạm phải gắn với rèn luyện phẩm chất đạo đức, phong cách, lối sống, thái độ nghề nghiệp. Nội dung và phương pháp giáo dục cần thể hiện rõ tính mô phạm, hướng tới việc hình thành nhân cách người thầy chuẩn mực, có bản lĩnh và uy tín.
- Tính thực tiễn nghề nghiệp cao. Giáo dục chính trị trong trường sư phạm không chỉ dừng lại ở lý luận mà còn phải liên hệ chặt chẽ với thực tiễn giáo dục, hoạt động sư phạm, công tác xã hội, phong trào đoàn thể. Thông qua đó, sinh viên được rèn luyện kỹ năng tuyên truyền, giáo dục chính trị – tư tưởng cho học sinh trong tương lai.
- Tính tích hợp và mở rộng trong bối cảnh chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên số, giáo dục chính trị không còn giới hạn trong phạm vi lớp học truyền thống mà mở rộng ra không gian số, mạng xã hội, nền tảng học tập trực tuyến, diễn đàn tư tưởng chính trị số. Sinh viên sư phạm vừa là người học, vừa là người lan tỏa giá trị chính trị – tư tưởng trong môi trường số, vì vậy quá trình giáo dục cần tích hợp công nghệ, đổi mới phương pháp, khuyến khích tự học và tư duy phản biện.
- Tính hệ thống và lâu dài. Giáo dục chính trị là quá trình thường xuyên, liên tục và có hệ thống, diễn ra trong toàn bộ thời gian học tập, rèn luyện và hoạt động xã hội của sinh viên. Nó không chỉ diễn ra qua các môn lý luận chính trị, mà còn qua sinh hoạt Đoàn, Hội, các phong trào thi đua, tình nguyện, hoạt động cộng đồng – nơi sinh viên được trải nghiệm và củng cố lý tưởng sống.
2.3. Vai trò của giáo dục chính trị đối với sinh viên sư phạm hiện nay
Hình thành bản lĩnh chính trị, lập trường tư tưởng vững vàng trước những tác động phức tạp của thông tin đa chiều và mạng xã hội.
Bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, tinh thần yêu nghề, yêu người, góp phần xây dựng hình ảnh người thầy mẫu mực.
Phát triển năng lực công dân số và trách nhiệm xã hội, giúp sinh viên sư phạm thích ứng và dẫn dắt người học trong thời đại công nghệ 4.0.
Góp phần xây dựng văn hóa học đường lành mạnh, môi trường giáo dục nhân văn và sáng tạo trong các trường sư phạm.
2.4. Thực tiễn giáo dục chính trị hiện nay
Hiện nay, giáo dục chính trị trong các trường đại học sư phạm đã đạt được nhiều kết quả tích cực: chương trình được đổi mới, gắn kết với thực tiễn xã hội; nhiều hoạt động ngoại khóa, diễn đàn, cuộc thi tìm hiểu về Đảng, Bác Hồ, pháp luật, tư tưởng Hồ Chí Minh được triển khai hiệu quả.
Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số hạn chế: Phương pháp giảng dạy còn nặng lý thuyết, thiếu tính tương tác và trải nghiệm. Việc ứng dụng công nghệ số trong dạy học chính trị còn hạn chế, chưa có hệ sinh thái học tập số đồng bộ. Sinh viên có xu hướng thờ ơ, ít quan tâm đến chính trị, dễ bị tác động bởi thông tin xấu, độc trên mạng xã hội. Hoạt động giáo dục chính trị ngoài lớp học còn mang tính hình thức, chưa khơi gợi được động lực tự học, tự rèn luyện của sinh viên.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu phải có giải pháp đột phá, toàn diện và khả thi nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị trong điều kiện chuyển đổi số.
3. Các giải pháp đột phá nâng cao chất lượng giáo dục chính trị cho sinh viên sư phạm trong kỷ nguyên số
3.1. Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục chính trị theo hướng tăng tính thực tiễn, phù hợp với nghề nghiệp của sinh viên sư phạm
Đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục chính trị là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính hấp dẫn của hoạt động này trong các trường đại học sư phạm. Mục tiêu của giải pháp là làm cho sinh viên không chỉ “hiểu đúng – nghĩ đúng” mà còn “làm đúng – sống đúng”, biết vận dụng tri thức chính trị – tư tưởng vào thực tiễn nghề nghiệp sư phạm và cuộc sống hàng ngày.
Nội dung và cách thức tổ chức thực hiện giải pháp như sau:
(1) Đổi mới nội dung giáo dục chính trị theo hướng gắn với thực tiễn. Gắn giáo dục chính trị với thực tiễn nghề dạy học. Nội dung giáo dục cần giúp sinh viên nhận thức sâu sắc mối quan hệ giữa bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp của người thầy. Các chủ đề về tư tưởng Hồ Chí Minh, lý tưởng sống, trách nhiệm công dân nên được cụ thể hóa qua các tình huống nghề nghiệp như: ứng xử sư phạm, giáo dục học sinh cá biệt, truyền cảm hứng học tập, xử lý thông tin sai lệch trên mạng xã hội trong môi trường giáo dục.
Cập nhật nội dung mới, phù hợp với bối cảnh số và hội nhập quốc tế. Bổ sung các chuyên đề về chuyển đổi số trong giáo dục, công dân số, an ninh thông tin, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, kỹ năng truyền thông chính trị trong môi trường giáo dục.Tăng cường yếu tố “nghề dạy học” trong nội dung giáo dục chính trị. Mỗi môn học lý luận cần gắn với câu hỏi: “Điều này giúp người thầy tương lai dạy học và giáo dục học sinh tốt hơn như thế nào?” – từ đó tạo động cơ học tập thực tiễn cho sinh viên sư phạm.
(2) Đổi mới phương pháp giáo dục chính trị theo hướng phát huy chủ thể người học dựa trên công nghệ số. Tăng cường phương pháp dạy học tích cực, trải nghiệm và đối thoại. Giảng viên không chỉ truyền đạt tri thức mà còn tạo không gian để sinh viên bày tỏ quan điểm, thảo luận, phản biện các vấn đề chính trị – xã hội đương đại. Các phương pháp như thảo luận nhóm, seminar, học theo dự án, tình huống mô phỏng (simulation) nên được áp dụng thường xuyên.
Ứng dụng công nghệ số, công cụ truyền thông mới trong dạy – học chính trị. Tận dụng các nền tảng học tập trực tuyến, diễn đàn tư tưởng số, video tương tác, bản tin điện tử, hoặc mạng xã hội học tập để sinh viên tự tạo và chia sẻ sản phẩm học tập. Ví dụ: sản xuất podcast, infographic, video tuyên truyền tư tưởng Hồ Chí Minh hoặc làm “dự án lớp học chính trị số”.
Tổ chức lớp học đảo ngược (Flipped Classroom). Sinh viên tự học trước qua video, tài liệu số; thời gian trên lớp dành cho thảo luận, giải quyết tình huống, phản biện và vận dụng kiến thức chính trị vào thực tiễn nghề nghiệp sư phạm. Học tập dựa trên dự án (Project-Based Learning). Sinh viên thiết kế các dự án truyền thông chính trị, video tuyên truyền, podcast tư tưởng Hồ Chí Minh, các chuyên trang “Sinh viên sư phạm với lý tưởng nghề nghiệp” để áp dụng tri thức lý luận vào thực tế.
Học tập trải nghiệm qua thực tế ảo (Virtual Reality – VR, Augmented Reality – AR). Sử dụng công nghệ VR/AR để tái hiện các sự kiện lịch sử, di tích cách mạng, bài học tư tưởng Hồ Chí Minh; giúp sinh viên có trải nghiệm sinh động, trực quan, tăng hứng thú và ghi nhớ sâu hơn. Tích hợp công nghệ mạng xã hội học tập (Learning Community). Tổ chức các nhóm học tập trực tuyến, diễn đàn tư tưởng chính trị trên nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo, Google Classroom...) để trao đổi, phản biện, lan tỏa thông tin tích cực.
(3) Đổi mới hình thức tổ chức giáo dục chính trị theo hướng linh hoạt, hấp dẫn và gắn kết cộng đồng. Tổ chức các chương trình giáo dục chính trị theo mô hình “học tập – hành động – lan tỏa”.
Học tập: Tổ chức các diễn đàn chính trị trực tuyến, lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) nhằm phát huy tính chủ động và sáng tạo của người học. Sinh viên được học lý thuyết qua bài giảng điện tử, lớp học đảo ngược, seminar.
Hành động: Tham gia hoạt động thực tế, dự án xã hội, diễn đàn chính trị, mô hình “Ngày chính trị – văn hóa tinh thần”.
Lan tỏa: Chia sẻ tri thức, sản phẩm truyền thông, hoạt động tuyên truyền tới học sinh phổ thông và cộng đồng.
Kết hợp giữa hình thức chính khóa và ngoại khóa. Ngoài các học phần lý luận, cần tăng cường hoạt động ngoại khóa như diễn đàn chính trị sinh viên, hội thi “Người giảng viên trẻ với lý tưởng cách mạng”, câu lạc bộ “Lý luận trẻ”, hành trình về nguồn, tọa đàm “Sinh viên sư phạm với văn hóa nghề giáo”. Liên kết giữa nhà trường – tổ chức Đoàn, Hội – cơ sở giáo dục phổ thông. Tổ chức cho sinh viên thực tập, trải nghiệm sư phạm kết hợp tuyên truyền chính trị cho học sinh phổ thông, giúp sinh viên rèn kỹ năng giáo dục tư tưởng cho thế hệ trẻ trong tương lai.
Kết hợp giảng dạy lý luận với hoạt động thực tế. Mỗi học phần lý luận nên gắn với một hoạt động trải nghiệm xã hội – chính trị, như tham quan bảo tàng, di tích cách mạng; tham gia diễn đàn “Sinh viên với Đảng hôm nay”; thực hiện chiến dịch truyền thông giáo dục giá trị sống trong trường phổ thông.
Tóm lại, giải pháp này góp phần nâng cao tính hấp dẫn, tính thực tiễn của môn học lý luận chính trị. Hình thành ở sinh viên năng lực tư duy chính trị – nghề nghiệp, khả năng tuyên truyền, định hướng tư tưởng cho học sinh. Gắn giáo dục chính trị với sứ mệnh đào tạo người thầy mẫu mực, có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực công nghệ. Thúc đẩy sự chuyển biến từ nhận thức sang hành động, từ “học để biết” sang “học để làm, để phụng sự”.
3.2. Ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong dạy – học chính trị cho sinh viên ỏ các trường sư phạm
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự bùng nổ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), việc ứng dụng công nghệ số vào hoạt động dạy – học chính trị là yêu cầu tất yếu, góp phần đổi mới căn bản nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, đồng thời nâng cao năng lực số, năng lực tự học và tư duy phản biện cho sinh viên sư phạm. Giải pháp này nhằm mục tiêu chuyển từ mô hình giáo dục chính trị truyền thống sang mô hình giáo dục chính trị số, lấy sinh viên làm trung tâm, tăng cường tính tương tác, tính cá nhân hóa và khả năng tự học của người học.
Nội dung và cách thức tổ chức thực hiện của giải pháp này như sau:
(1) Xây dựng hạ tầng và môi trường học tập chính trị số. Phát triển hệ thống học tập số (Learning Management System – LMS) dành riêng cho các môn lý luận chính trị, tích hợp các tính năng quản lý học tập, kiểm tra, đánh giá và phân tích dữ liệu học tập.
Thiết kế “phòng học số lý luận chính trị” với các công cụ trực quan như bảng điện tử, video bài giảng, hệ thống phản hồi tức thì (Kahoot, Quizizz, Mentimeter…) để tăng mức độ tương tác. Sử dụng mô phỏng, thực tế ảo (VR/AR) trong giảng dạy lịch sử Đảng, cách mạng Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh để tạo trải nghiệm trực quan.
Xây dựng thư viện học liệu số mở (OER) gồm video, podcast, infographic, bản đồ tư duy, bài giảng số, tình huống chính trị – xã hội mô phỏng… giúp sinh viên dễ dàng truy cập, khai thác và tự học mọi lúc, mọi nơi.
Phát triển “không gian chính trị số trong trường sư phạm” – nơi kết nối giảng viên, sinh viên và tổ chức đoàn thể thông qua các diễn đàn tư tưởng, website, fanpage, cổng thông tin tuyên truyền chính trị chính thống, góp phần lan tỏa giá trị tích cực trong không gian mạng. Phát huy vai trò của các tổ chức Đoàn, Hội, Chi bộ sinh viên trong truyền thông chính trị, lan tỏa thông tin tích cực trên không gian mạng. Thiết lập hệ sinh thái học tập kết hợp giữa trực tuyến – trực tiếp, kết nối giữa giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên qua nền tảng số.
(2) Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy – học chính trị. Cá nhân hóa quá trình học tập: Sử dụng hệ thống AI để phân tích hành vi học tập của sinh viên (mức độ tham gia, nội dung quan tâm, kết quả kiểm tra) nhằm đề xuất lộ trình học tập phù hợp, gợi ý tài nguyên học tập bổ trợ và hỗ trợ học viên yếu kém.
Trợ giảng ảo (AI Teaching Assistant): Triển khai các chatbot, công cụ hỏi – đáp tự động tích hợp trong hệ thống LMS giúp sinh viên có thể trao đổi, đặt câu hỏi về nội dung chính trị – tư tưởng, qua đó nâng cao khả năng tự học, tự nghiên cứu. Tự động hóa đánh giá và phản hồi: Ứng dụng AI trong chấm bài tự luận, trắc nghiệm, đánh giá năng lực tư duy và mức độ hiểu biết chính trị của sinh viên. Hệ thống có thể cung cấp phản hồi tức thì, gợi ý hướng cải thiện.
Hỗ trợ giảng viên sáng tạo học liệu: AI có thể giúp giảng viên soạn đề kiểm tra, thiết kế câu hỏi mở, tạo sơ đồ tư duy, bản trình chiếu, video minh họa hoặc mô phỏng các tình huống chính trị, giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bài giảng.
Tóm lại, giải pháp ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo mang lại những hiệu quả nổi bật. Đổi mới mạnh mẽ phương pháp và hình thức dạy – học chính trị, khắc phục lối truyền thụ một chiều, tăng tính hấp dẫn và tính cá nhân hóa. Phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu và tư duy phản biện của sinh viên sư phạm, góp phần hình thành phẩm chất “người học suốt đời”. Tăng tính tương tác, kết nối, minh bạch và hiệu quả đánh giá trong dạy – học chính trị. Xây dựng môi trường học tập hiện đại, sáng tạo và nhân văn, giúp sinh viên phát triển toàn diện về tri thức, kỹ năng số và bản lĩnh chính trị – tư tưởng trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
3.3. Nâng cao năng lực số và phẩm chất chính trị của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
Đây là giải pháp mang tính then chốt vì giảng viên lý luận chính trị chính là “trái tim” của công tác giáo dục chính trị trong các trường đại học sư phạm. Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò nòng cốt trong việc truyền bá tư tưởng, bồi dưỡng lập trường, niềm tin và lý tưởng cho sinh viên sư phạm. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nâng cao năng lực số gắn với bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp cho giảng viên lý luận chính trị trở thành yêu cầu cấp thiết, nhằm đáp ứng sứ mệnh giáo dục con người toàn diện trong thời đại mới.
Nội dung của giải pháp này tập trung vào những vấn đề cơ bản như sau:
(1) Nâng cao nhận thức và bản lĩnh chính trị cho đội ngũ giảng viên. Tăng cường bồi dưỡng lý luận chính trị, cập nhật đường lối, chủ trương mới của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là các nội dung về phát triển kinh tế tri thức, chuyển đổi số quốc gia, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Rèn luyện phẩm chất chính trị vững vàng, lập trường tư tưởng kiên định, có khả năng phân tích, phản biện, định hướng sinh viên trước những quan điểm sai trái, thù địch, xuyên tạc trên mạng xã hội. Phát huy vai trò nêu gương của giảng viên trong lời nói, hành động, phong cách, tác phong nghề nghiệp; “nói đi đôi với làm”, thể hiện bản lĩnh, trách nhiệm và nhân cách người thầy mẫu mực. Bồi dưỡng ý thức tự học, tự bồi dưỡng về chính trị, tư tưởng, cập nhật kiến thức mới về lý luận, khoa học giáo dục, khoa học xã hội để nâng cao chất lượng bài giảng và uy tín cá nhân.
(2) Bồi dưỡng năng lực số và năng lực sư phạm số cho giảng viên lý luận chính trị. Trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ số trong dạy học. Giảng viên cần thành thạo các công cụ giảng dạy trực tuyến (Google Classroom, Moodle, Zoom, MS Teams), công cụ trình chiếu hiện đại, phần mềm thiết kế bài giảng điện tử, học liệu số. Phát triển năng lực sư phạm số (Digital Pedagogy). Giảng viên phải biết tích hợp công nghệ vào quá trình giảng dạy – đánh giá – phản hồi, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thiết kế bài tập, tạo tình huống chính trị, hỗ trợ học tập cá nhân hóa. Bồi dưỡng kỹ năng truyền thông chính trị trong môi trường số. Biết sử dụng mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến, video, podcast, infographic để tuyên truyền, lan tỏa tư tưởng tích cực, định hướng nhận thức và hành động cho sinh viên. Khuyến khích sáng tạo nội dung học liệu mở (OER): Giảng viên có thể tạo kho dữ liệu chính trị – tư tưởng mở, bài giảng điện tử, video học tập, tài liệu tham khảo số, chia sẻ cho sinh viên và đồng nghiệp. Ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu (Learning Analytics). Giúp giảng viên theo dõi tiến độ học tập, nhận diện nhu cầu của sinh viên và điều chỉnh phương pháp giảng dạy phù hợp.
(3) Đổi mới phương thức bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giảng viên. Tổ chức các khóa bồi dưỡng định kỳ, chuyên sâu về kỹ năng sư phạm số, sử dụng công nghệ AI, thực tế ảo (VR), và kỹ thuật dạy học hiện đại. Kết hợp hình thức bồi dưỡng trực tiếp và trực tuyến. Xây dựng hệ thống bồi dưỡng năng lực số trên nền tảng e-learning, giúp giảng viên học mọi lúc, mọi nơi, linh hoạt với công việc giảng dạy. Phát triển “cộng đồng giảng viên lý luận chính trị số”. Tạo diễn đàn trao đổi, chia sẻ bài giảng, kinh nghiệm, mô hình giảng dạy mới, các sáng kiến ứng dụng công nghệ trong giáo dục chính trị. Hỗ trợ giảng viên nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong giáo dục lý luận chính trị. Khuyến khích giảng viên thực hiện đề tài nghiên cứu, sáng tạo sản phẩm số phục vụ giảng dạy, tổ chức hội thảo khoa học, viết bài công bố quốc tế về giáo dục chính trị trong kỷ nguyên số. Cải thiện chính sách đãi ngộ, khuyến khích và tôn vinh giảng viên lý luận chính trị. Kịp thời ghi nhận, biểu dương những giảng viên có thành tích xuất sắc trong đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ và lan tỏa tư tưởng chính trị tích cực.
(4) Gắn việc nâng cao năng lực số với giáo dục đạo đức nghề nghiệp, phong cách người thầy. Giảng viên lý luận chính trị không chỉ là người dạy tri thức mà còn là người truyền cảm hứng về lý tưởng sống, đạo đức, nhân cách. Vì vậy, việc bồi dưỡng năng lực số phải song hành với rèn luyện phẩm chất đạo đức nghề nghiệp. Đề cao tinh thần trách nhiệm, trung thực, nhân văn, chuẩn mực trong sử dụng công nghệ số. Giảng viên cần làm gương trong khai thác, chia sẻ thông tin, tôn trọng bản quyền, sử dụng AI một cách có đạo đức và có chọn lọc. Phát triển “văn hóa số của người thầy” Ứng xử chuẩn mực, tôn trọng người học, sử dụng ngôn ngữ tích cực, lan tỏa các giá trị nhân văn, yêu nước, trung thực, sáng tạo, cống hiến vì cộng đồng.
Tóm lại, việc nâng cao năng lực số và phẩm chất chính trị của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị mang lại nhiều giá trị chiến lược và lâu dài. Tạo bước chuyển biến căn bản trong chất lượng giáo dục chính trị – từ dạy học truyền thống sang dạy học hiện đại, lấy người học làm trung tâm, lấy công nghệ làm công cụ hỗ trợ tư duy. Xây dựng đội ngũ giảng viên “vừa hồng, vừa chuyên, vừa số”, có phẩm chất chính trị vững vàng, năng lực chuyên môn sâu và kỹ năng công nghệ thành thạo. Nâng cao uy tín và ảnh hưởng của môn lý luận chính trị trong trường sư phạm, làm cho sinh viên yêu thích, chủ động học tập, tự giác rèn luyện bản lĩnh chính trị. Góp phần xây dựng môi trường học tập, giảng dạy chính trị hiện đại, dân chủ, nhân văn và lan tỏa các giá trị tích cực trong xã hội số.
3.4. Đổi mới công tác đánh giá, tạo động lực học tập chính trị của sinh viên
Đây là giải pháp quan trọng cuối cùng, có vai trò tác động trực tiếp đến ý thức, thái độ và hiệu quả học tập chính trị của sinh viên sư phạm. Đánh giá trong giáo dục chính trị không chỉ là công cụ đo lường kết quả học tập mà còn là phương tiện định hướng, khích lệ và phát triển năng lực, phẩm chất chính trị của sinh viên. Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực sư phạm chất lượng cao, việc đổi mới công tác đánh giá và tạo động lực học tập chính trị là một yêu cầu tất yếu, góp phần biến quá trình học tập chính trị của sinh viên từ “bắt buộc” sang “tự giác”, từ “thụ động tiếp thu” sang “chủ động chiếm lĩnh tri thức và hành động”.
Nội dung của giải pháp này gồm những vấn đề cơ bản nhe sau:
(1) Đổi mới quan điểm và mục tiêu đánh giá. Chuyển từ đánh giá kết quả học tập đơn thuần (điểm số, bài thi) sang đánh giá năng lực, phẩm chất, thái độ và khả năng vận dụng kiến thức chính trị – tư tưởng vào thực tiễn nghề nghiệp. Đánh giá không chỉ dựa vào “học thuộc” lý thuyết mà hướng đến đánh giá năng lực tư duy chính trị, phản biện xã hội, kỹ năng truyền thông tư tưởng, năng lực giải quyết tình huống có tính đạo đức – chính trị trong nghề dạy học. Kết hợp đánh giá của giảng viên, tự đánh giá của sinh viên và đánh giá của tập thể, tổ chức đoàn thể, đảm bảo tính khách quan, toàn diện và phát triển năng lực tự điều chỉnh hành vi chính trị của người học.
(2) Đổi mới hình thức và công cụ đánh giá theo hướng đa dạng, linh hoạt. Đánh giá quá trình (formative assessment). Thường xuyên theo dõi, phản hồi và hỗ trợ sinh viên trong quá trình học, thông qua hoạt động thảo luận, phản biện, nhật ký học tập, bài tập nhỏ, sản phẩm nhóm.
Đánh giá sản phẩm học tập (product-based assessment). Sinh viên được khuyến khích sáng tạo sản phẩm chính trị – tư tưởng dưới nhiều hình thức như video tuyên truyền, infographic, bài podcast, tiểu luận số, dự án truyền thông, bài viết blog chính trị, bài phản biện xã hội…
Đánh giá dựa trên dự án (project-based learning assessment). Thay vì thi cuối kỳ truyền thống, sinh viên thực hiện các dự án học tập gắn với chủ đề như “Sinh viên sư phạm với lý tưởng nghề nghiệp”, “Tư tưởng Hồ Chí Minh trong hành trình người thầy”, “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng”… Đánh giá năng lực số và công dân số. Bổ sung tiêu chí đánh giá về khả năng sử dụng công nghệ trong học tập chính trị, năng lực nhận diện thông tin xấu độc, kỹ năng phản biện và lan tỏa thông tin tích cực trên môi trường mạng.
Ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo trong đánh giá. Sử dụng phần mềm trắc nghiệm trực tuyến, hệ thống phân tích dữ liệu học tập (Learning Analytics) để theo dõi quá trình học của sinh viên. Ứng dụng AI hỗ trợ chấm bài, phản hồi tự động, thống kê tiến độ học tập. Tổ chức kiểm tra, thi trực tuyến minh bạch, công bằng, tăng cường khả năng tự học và tự chịu trách nhiệm của sinh viên.
(3) Tạo động lực học tập chính trị cho sinh viên sư phạm. Liên hệ trực tiếp giữa học tập chính trị và nghề nghiệp giáo viên tương lai. Giúp sinh viên hiểu rõ rằng tri thức chính trị không chỉ là môn học bắt buộc, mà là nền tảng để hình thành đạo đức nghề nghiệp, nhân cách người thầy, khả năng định hướng tư tưởng cho học sinh. Xây dựng cơ chế khích lệ, ghi nhận và vinh danh. Khen thưởng, biểu dương sinh viên có thành tích xuất sắc, sáng tạo trong học tập, nghiên cứu hoặc tuyên truyền chính trị. Tổ chức các cuộc thi, diễn đàn, hội thi “Sinh viên sư phạm với lý tưởng cách mạng”, “Tôi – người công dân số yêu nước” để sinh viên thể hiện năng lực và đam mê. Cấp chứng chỉ kỹ năng số, chứng nhận “công dân số tích cực” cho sinh viên đạt yêu cầu học tập và ứng dụng chính trị số tốt. Phát triển môi trường học tập tích cực và truyền cảm hứng. Xây dựng cộng đồng học tập chính trị trực tuyến; tạo diễn đàn để sinh viên chia sẻ câu chuyện, cảm nhận, suy nghĩ về chính trị, lý tưởng sống. Giảng viên cần thay đổi vai trò từ người “truyền thụ kiến thức” sang người “truyền cảm hứng”, hướng dẫn và đồng hành. Gắn nội dung chính trị với các vấn đề xã hội đương đại, các giá trị nhân văn, văn hóa học đường, đạo đức nghề giáo – để sinh viên thấy được tính gần gũi, thiết thực.
(4) Tăng cường phản hồi, tư vấn và hỗ trợ học tập. Thiết lập hệ thống phản hồi hai chiều giữa giảng viên – sinh viên, giúp sinh viên hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu và định hướng cải thiện. Tổ chức các buổi tư vấn, tọa đàm học tập chính trị, giúp sinh viên tháo gỡ khó khăn, khơi dậy hứng thú, định hướng nghề nghiệp và thái độ chính trị tích cực. Kết hợp công tác cố vấn học tập, tổ chức Đoàn – Hội trong việc động viên, hỗ trợ sinh viên yếu về tư tưởng hoặc thiếu động lực học tập chính trị, giúp họ thay đổi nhận thức và thái độ.
Tóm lại, giải pháp đổi mới công tác đánh giá và tạo động lực học tập chính trị mang lại nhiều tác động tích cực. Chuyển đổi tư duy học tập chính trị của sinh viên từ bị động sang chủ động, từ học vì điểm sang học vì giá trị và trách nhiệm nghề nghiệp. Tăng tính hấp dẫn, tính thực tiễn và tính nhân văn trong hoạt động giáo dục chính trị. Phát huy tinh thần sáng tạo, tự học, tự rèn luyện và tự phản biện – những phẩm chất cốt lõi của người thầy trong thời đại số. Góp phần hình thành bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực công dân số cho sinh viên sư phạm, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
4. Kết luận
Giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học sư phạm trong kỷ nguyên số không chỉ là nhiệm vụ trọng tâm của các nhà trường mà còn là chiến lược then chốt trong phát triển nguồn nhân lực sư phạm chất lượng cao. Những giải pháp đột phá như số hóa nội dung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng môi trường học tập số, bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên, đổi mới phương pháp và hình thức đánh giá sẽ góp phần hình thành đội ngũ sinh viên sư phạm có lý tưởng cách mạng, phẩm chất đạo đức, năng lực công nghệ và trách nhiệm xã hội.
Đối với sinh viên sư phạm, việc rèn luyện kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và sử dụng thông tin chính trị trên không gian mạng một cách có chọn lọc, khoa học sẽ giúp họ phát triển năng lực công dân số, ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, khả năng phản biện thông tin sai lệch. Khuyến khích sinh viên sáng tạo sản phẩm truyền thông chính trị – tư tưởng trên nền tảng số (clip, infographic, blog, podcast...) nhằm lan tỏa giá trị nhân văn và lòng yêu nước.
Đây chính là nền tảng vững chắc để hiện thực hóa mục tiêu đột phá xây dựng, phát triển đội ngũ nhà giáo trong kỷ nguyên số theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, góp phần “xây dựng nền giáo dục Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong thời đại số”.
Tài liệu tham khảo
[1]. Trần Thị Anh Đào (Chủ biên), (2010), Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[2]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Quy định về công tác giáo dục phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong các trường đại học, cao đẳng và trung cấp chuyên nghiệp, Ban hành kèm theo Quyết định số 50/2007/QĐ-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT, Hà Nội.
[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2024), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22/12/2024
[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025
[5]. Hồ Chí Minh (10/1964), “Bài nói chuyện tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội”, Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 14, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội 2011, tr.400- 404
[6]. Trần Đình Tuấn (2012), Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, Nxb, Quân đội nhân dân, Hà Nội.
BREAKTHROUGH SOLUTIONS TO IMPROVE THE QUALITY OF POLITICAL EDUCATION FOR STUDENTS
OF TEACHER EDUCATION UNIVERSITIES IN THE DIGITAL ERA
Dr. Nguyen Thi Kim Oanh,
Hanoi National University of Education
Email: [email protected]
Abstract: In the context of strong digital transformation today, political education for students of pedagogical universities is facing an urgent need to innovate in content, methods and organizational forms to meet the requirements of comprehensive human development, with political courage, professional ethics and the ability to adapt to the digital society. The article clarifies the concept and characteristics of political education in pedagogical universities, analyzes the current situation, points out the limitations in current political education and proposes some breakthrough solutions to improve the quality of political education for students of pedagogical universities in the digital age.
Keywords: Political education, pedagogical students, digital transformation, digital era, breakthrough solutions.
