GIẢI PHÁP LAN TỎA NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA HỘI THẢO KHOA HỌC

PGS.TS Trần Đình Tuấn –

Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục

TS Nguyễn Thị Kim Oanh –

Viện Nghiên cứu Danh nhân

Tóm tắt: Hội thảo khoa học là diễn đàn quan trọng để trao đổi, thảo luận và phát triển tri thức, góp phần kết nối giới học thuật với thực tiễn xã hội. Tuy nhiên, việc lan tỏa các giá trị của hội thảo khoa học vào đời sống thực tiễn vẫn còn hạn chế do thiếu chiến lược truyền thông, ứng dụng và kết nối sau hội thảo. Bài viết tập trung phân tích ý nghĩa, thực trạng, đề xuất các giải pháp và giới thiệu cách làm mới của một hội thảo gần đây, nhằm tăng cường khả năng lan tỏa giá trị của hội thảo khoa học trong môi trường giáo dục, nghiên cứu và quản lý. Những giải pháp và cách làm này hướng đến việc phát huy vai trò của hội thảo như một công cụ chuyển giao tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng hoạt động nghiên cứu khoa học.

Từ khóa: hội thảo khoa học, lan tỏa giá trị, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Danh nhân, Thi hào, Giá trị di sản.

1. Đặt vấn đề

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số hiện nay, hội thảo khoa học không chỉ là nơi chia sẻ kết quả nghiên cứu mà còn là cơ hội hình thành mạng lưới học thuật, chuyển giao tri thức và khơi nguồn sáng tạo. Tuy nhiên, nhiều hội thảo sau khi kết thúc chỉ dừng lại ở mức độ “nội bộ”, chưa tạo ra tác động lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng nghiên cứu, giáo dục và xã hội. Do đó, vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để giá trị của hội thảo khoa học không chỉ dừng lại ở giấy khen, báo cáo, mà thực sự được ứng dụng và lan tỏa trong đời sống thực tiễn?

2. Cơ sở lý luận về giá trị và lan tỏa hội thảo khoa học

2.1. Khái niệm hội thảo khoa học

Hội thảo khoa học là hình thức sinh hoạt học thuật tập thể, nơi các nhà khoa học, giảng viên, sinh viên, nhà quản lý cùng trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp cho các vấn đề lý luận – thực tiễn.

2.2. Giá trị của hội thảo khoa học

Hội thảo khoa học mang lại nhiều giá trị. Trong đó phải kể đến các giá trị cơ bản như sau: Giá trị tri thức. Hội thảo khoa học trước hết giúp cho việc cập nhật, chia sẻ và sáng tạo tri thức mới. Kết quả của hội thảo góp phần bổ sung, phát triển hoàn thiện những nội dung lý luận của vấn đề nghiên cứu. Những giá trị khoa học mới có thể làm thay đổi nhận thức kinh nghiệm truyền thống của con người.

Giá trị kết nối. Hội thảo là nơi tập hợp các nhà khoa học, các chuyên gia từ nhiều cơ quan, đơn vị khác nhau, lứa tuổi khác nhau, kinh nghiệm thực tiễn nghiên cứu khác nhau. Thông qua hội thảo khoa học để kết nối các nhà khoa học, hình thành mạng lưới học thuật, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu.

Giá trị ứng dụng. Kết quả của hội thảo khoa học có thể chuyển giao vào thực tiễn quản lý, giảng dạy và đời sống. Góp phần đổi mới hoạt động thực tiễn, tăng năng xuất và hiệu quả lao động xã hội.

Giá trị truyền cảm hứng. Những ý kiến tham luận và những tranh luận khoa học trong hội thảo có giá trị khơi dậy động lực nghiên cứu, sáng tạo và đổi mới.

2.3. Khái niệm lan tỏa giá trị

“Lan tỏa giá trị” là quá trình chuyển tải, phổ biến và ứng dụng những thành quả của hội thảo khoa học đến cộng đồng học thuật, cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp và xã hội nhằm tạo ra ảnh hưởng tích cực, bền vững. Kết quả hội thảo khoa học có thể gợi mở ra những ý tưởng mới trong nghiên cứu tiếp theo.

3. Thực trạng lan tỏa giá trị của hội thảo khoa học hiện nay

Thực tế cho thấy nhiều hội thảo được tổ chức công phu, song kết quả lại chưa được khai thác hiệu quả.

Công bố hạn chế. Nhiều báo cáo chưa được xuất bản trên tạp chí uy tín, nên khó tiếp cận rộng rãi.

Thiếu chiến lược truyền thông. Hội thảo chưa tận dụng các kênh truyền thông số (website, mạng xã hội, nền tảng học thuật mở).

Ứng dụng yếu. Các kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa thành chính sách, chương trình đào tạo hay sản phẩm thực tiễn.

Thiếu kết nối hậu hội thảo. Chưa có cơ chế duy trì mạng lưới trao đổi học thuật sau sự kiện.

4. Giải pháp lan tỏa giá trị của hội thảo khoa học trong thực tiễn.

4.1. Xây dựng chiến lược truyền thông học thuật đa kênh

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ số cho phép các hội thảo khoa học có nhiều phương án lựa chọn để lan tỏa kết quả nghiên cứu. Ứng dụng nền tảng số (website, fanpage, kênh Youtube học thuật) để chia sẻ nội dung hội thảo. Sử dụng infographic, podcast, video ngắn giới thiệu nội dung tiêu biểu của các báo cáo. Phát hành kỷ yếu điện tử mở để tăng tính tiếp cận.

4.2. Tăng cường công bố và xuất bản khoa học

Liên kết với các tạp chí chuyên ngành để đăng tải bài viết đã được phản biện. Xây dựng cơ sở dữ liệu học thuật của đơn vị tổ chức để lưu trữ, tra cứu. Khuyến khích viết lại báo cáo hội thảo thành bài báo khoa học chuẩn quốc tế.

4.3. Kết nối giữa nhà khoa học – nhà quản lý – doanh nghiệp

Tổ chức các phiên tọa đàm kết nối sau hội thảo để thảo luận hướng ứng dụng. Hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành giải quyết vấn đề từ thực tiễn. Gắn kết hội thảo với dự án đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp hoặc chuyển giao công nghệ.

4.4. Ứng dụng công nghệ số trong quản lý và lưu trữ hội thảo

Sử dụng nền tảng quản lý nội dung (CMS) và trí tuệ nhân tạo để phân loại, đề xuất tài liệu liên quan. Xây dựng thư viện hội thảo số dùng chung cho giảng viên, sinh viên và nhà nghiên cứu.

4.5. Phát triển văn hóa học thuật lan tỏa

Đưa nội dung hội thảo vào chương trình đào tạo, sinh hoạt chuyên môn của đơn vị. Khuyến khích giảng viên và sinh viên trình bày lại nội dung hội thảo trong lớp học, câu lạc bộ khoa học. Tôn vinh, khen thưởng các cá nhân có đóng góp trong việc phổ biến kết quả nghiên cứu.

4.6. Đánh giá tác động của hội thảo khoa học

Thiết lập công cụ đánh giá sau hội thảo (survey, phỏng vấn, theo dõi trích dẫn). Ghi nhận mức độ ứng dụng, lan tỏa trong chương trình, chính sách, hoặc sản phẩm cụ thể.

5. Một cách làm mới trong lan tỏa giá trị hội thảo khoa học

Vừa qua, hội thảo khoa học với chủ đề “Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương: Danh nhân – Thi hào – Giá trị di sản” đã mở ra một cách làm mới trong lan tỏa giá trị của hội thảo. Cách làm này nên được nhân rộng và phổ biến.

Ngày 15/12/2024 tại Hà Nội đã diễn ra hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề "Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương: Danh nhân - Thi hào - Giá trị di sản". Hội thảo do 5 đơn vị đồng tổ chức: Liên hiệp các hội KH&KT Việt Nam; Hội nhà văn Việt Nam; Viện Nghiên cứu danh nhân: Trường Đại học Vinh; Hội đồng gia tộc Nguyễn Tiên Điền. Hội thảo đã thu hút được nhiều nhà khoa học và các nhà nghiên cứu có uy tín trong cả nước tham gia viết bài tham luận dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau. Sau 1 năm biên tập, chỉnh sửa hoàn thiện với tinh thần làm việc khoa học nghiêm túc, công phu Ban Tổ chức Hội thảo đã cho ra mắt cuốn sách "NGUYỄN DU VÀ HỒ XUÂN HƯƠNG: DANH NHÂN - THI HÀO - GIÁ TRỊ DI SẢN".

Ngày 27/12/2025, tại Cung Trí thức Thành phố, số 1 Tôn Thất Thuyết, Cầu Giấy, Hà Nội, Viện Nghiên cứu danh nhân đã tổ chức Lễ ra mắt sách để tiếp tục lan tỏa những giá trị của Hội thảo khoa học. Cuốn sách do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội phát hành tháng 12 năm 2025. Dung lượng sách 542 trang, khổ sách 19x27cm, gốm 55 bài tham luận khoa học được cấu trúc thành 4 phần lớn.

Phần thứ nhất: Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương trong các mối liên hệ Lịch sử - Văn hóa – Xã hội – Nhân sinh.

Phần thứ hai: Những tương đồng, khác biệt về thi pháp, phong cách nghệ thuật Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương.

Phần thứ ba: Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương trong nhà trường, trong một số loại hình nghệ thuật hiện đại và trong tiếp nhận của người nước ngoài.

Phần thứ tư: Bảo tồn, phát huy giá trị di sản của Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương và một số vấn đề bàn thêm về một trong hai Danh nhân.

Ngoài ra, nội dung sách còn có lời phát biểu khai mạc Hội thảo của TS Nguyễn Thị Kim Oanh, Phát biểu chào mừng của TSKH Phan Xuân Dũng, Báo cáo đề dẫn Hội thảo của PGS.TS Biện Minh Điền.

Các bài tham luận đã tiếp cận vấn đề nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Trong đó, nhiều vấn đề mới lần đầu tiên được công bố, cả những ý kiến còn dưới dạng đang trong ý tưởng sẽ tiếp tục nghiên cứu.

Đặc biệt, tham luận của GS.TS Lã Nhâm Thìn với chủ đề “Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương kì diệu những tương đồng, kì thú những khác biệt”. Tham luận của GS.TS.NGND Trần Đình Sử với chủ đề “Yếu tố “Diễn tình” trong Truyện Kiều của Nguyễn Du và “Thơ Nôm truyền tụng” của Hồ Xuân Hương”. Tham luận của GS Phong Lê với chủ đề “Nghìn năm sau nhớ Nguyễn Du”. Tham luận của GS. TS Từ Thị Loan với chủ đề “Nguyễn Du và Truyện Kiều trên hành trình lan tỏa ra thế giới”. Tham luận của GS.TS Phạm Hồng Tung với chủ đề “Truyện Kiều của Nguyễn Du và Thơ Nôm Hồ Xuân Hương từ tiếp cận đối thoại đến liên văn hóa”. Các tác giả đã giới thiệu những kết quả nghiên cứu mới nhất và khá hấp dẫn về Truyện Kiều của Nguyễn Du và Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương. Nhà thơ Trần Đăng Khoa phát biểu tại Hội thảo đã cho rằng, Truyện Kiều là tác phẩm của Nguyễn Du viết về xã hội Việt Nam lúc bấy giờ. Đây là quan điểm hoàn toàn mới, phản biện lại các quan điểm truyền thống từ tước đến nay thường cho rằng “Truyện Kiều” (Đoạn trường tân thanh) của Nguyễn Du được sáng tác dựa trên tác phẩm “Kim Vân Kiều truyện” của Thanh Tâm Tài Nhân, một tiểu thuyết bằng văn xuôi của Trung Quốc đã được Nguyễn Du đã chuyển thể, nâng tầm tác phẩm thành kiệt tác văn học Việt Nam.

Ngoài ra, còn có các bài tham luận của các họa sĩ, các kiến trúc sư, các nhà giáo, nhà nghiên cứu, sưu tấm … với các góc độ tiếp cận khác nhau. Nhìn chung, nội dung cuốn sách là nguồn tư liệu vô cùng phong phú cho những ai quan tâm muốn nghiên cứu, tìm hiểu về Truyện Kiều và Thơ Nôm của Hồ Xuân Hương.

Tại buổi Lễ ra mắt sách, TS Nguyễn Thị Kim Oanh, Chủ tich Hội đồng Viện nghiên cứu Danh nhân phát biểu khai mạc. Tiếp theo, PGS.TS Biện Minh Điền – Trưởng ban biên tập nội dung sách đã báo cáo vắn tắt quá trình biên tập và những nội dung chính của cuốn sách. Các đại biểu tham dự tiếp tục trao đổi về những vấn đề đặt ra sau hội thảo.

Ông Nguyễn Quyết Chiến, Tổng thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng, đây là lần đầu tiên hội thảo có sự phối hợp của 5 đơn vị cùng tổ chức và có sự tham gia của các chuyên gia, các nhà văn, nhà thơ, nhà báo, các nhà khoa học đầu ngành trên nhiều lĩnh vực hội tụ đông như vậy. Điều đó làm cho nội dung cuốn sách trở nên vô cùng phong phú.

GS.TS Lã Nhâm Thìn (Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư ngành Văn học) nhấn mạnh, đây là lần đầu tiên cùng lúc trong một hội thảo về hai nhà thơ, hai danh nhân văn hóa thế giới. Kết quả hội thảo và những bài tham luận trong cuốn sách là minh chứng cho tầm vóc lớn lao của Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương. Giữa hai danh nhân vừa có nét tương đồng kì diệu, vừa có những kì thú trong sự khác biệt. Đó là hai kì tài văn học của dân tộc sống cùng thời “Mỗi người một vẻ mười phân vẹn mười”. Ông cho rằng, việc đưa hai nhà thơ vào trong một hội thảo và trong một cuốn sách như thế này đã phần nào nói lên mối lương duyên giữa Nguyễn Du với Hồ Xuân Hương.

PGS.TS. NGƯT Trần Đình Tuấn (Phó tổng Biên tập Tạp chí Giáo chức Việt Nam, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục) phát biểu khảng định rằng, hội thảo khoa học về Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương đã thành công vượt lên trên sự mong đợi cả về nội dung và phương diện tổ chức. Ông Trần Đình Tuấn đề nghị các nhà khoa học, các nhà giáo trên cương vị công tác của mình hãy tiếp tục lan tỏa giá trị của hội thảo trong thực tiễn đổi mới giáo dục trong hiện nay. Theo PGS.TS. NGƯT Trần Đình Tuấn, câu thơ "Thiện căn ở tại lòng ta; Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài" không chỉ là triết lý nhân sinh mà còn là triết lý giáo dục. Đó là triết lý về mối quan hệ giữa tài với đức, giữa dạy chữ với dạy người. Từ đó, PGS.TS. NGƯT Trần Đình Tuấn đề nghị chỉnh sửa Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo hướng tăng nội dung giáo dục đạo đức, giảm nội dung dạy kiến thức văn hóa. Đổi mới giáo dục hiện nay, phải xây dựng chương trình xác định nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục đạo đức, giáo dục kỷ năng sống và giáo dục thể lực cho học sinh phổ thông.

TS Hồ Bất Khuất là hậu thế của họ Hồ đã khẳng định rằng, theo cuốn Hồ tông thế phả (gia phả chép tay bằng chữ Hán, hiện nay được ông Hồ Hồng Nguyên cất giữ, xuất bản năm 2021) thì "Bà chúa thơ Nôm" Hồ Xuân Hương được sinh ở phường Khán Xuân (Thăng Long), con ông Hồ Phi Diễn - đời thứ 11, chi thứ hai họ Hồ Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu, Nghệ An). Ông Hồ Bất Khuất đã đưa ra bằng chứng (trong tập Lưu Hương Ký) để khẳng định mối quan hệ tình yêu giữa Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du.

Nhà văn, Nhà nghiên cứu Nghiêm Thị Hằng đã chỉ ra mối tình 3 năm vẹn (1791-1793) của Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương. TS Phạm Trọng Chánh còn cho biết Hồ Xuân Hương viết cho Nguyễn Du 17 bài thơ và Nguyễn Du gửi Hồ Xuân Hương 11 bài. Ngoài ra, tại buổi lễ ra mắt sách đã có nhiều ý kiến phát biểu của các nhà quản lý đến từ các cơ quan quản lý nhà nước thuộc các bộ, ban, ngành cấp trung ương. Các ý kiến tham luận đều khẳng định thành công của hội thảo khoa học và khẳng định giá trị của cuốn sách trên nhiều lĩnh vực khác nhau.

5. Kết luận

Hội thảo khoa học không chỉ là sự kiện học thuật, mà còn là nguồn năng lượng tri thức cho phát triển xã hội. Việc lan tỏa những giá trị này cần có chiến lược tổng thể, gắn kết giữa truyền thông – xuất bản – chuyển giao – văn hóa học thuật. Chỉ khi hội thảo thực sự “sống” trong đời sống thực tiễn, nó mới phát huy trọn vẹn vai trò là cầu nối giữa nghiên cứu và ứng dụng, giữa tri thức và sự phát triển bền vững.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2022). Hướng dẫn tổ chức hội thảo khoa học trong các cơ sở giáo dục đại học. Hà Nội: NXB Giáo dục Việt Nam.

2. Nguyễn Văn Cường & Trần Thị Hạnh. (2021). Truyền thông khoa học và tác động xã hội của nghiên cứu học thuật. Tạp chí Khoa học Giáo dục, 19(4), 45–56.

3. Phạm Minh Hạc. (2020). Nghiên cứu khoa học và ứng dụng thực tiễn trong giáo dục hiện đại. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

4. Viện Nghiên cứu Danh nhân (2025), "Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương: Danh nhân - Thi hào - Giá trị di sản", NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

5. UNESCO. (2023). Fostering Knowledge Sharing in Higher Education. Paris: UNESCO Publishing.

6. World Bank. (2022). Innovation and Knowledge Transfer in Universities: Practices and Policies. Washington D.C.: WB Press.