Đại úy, CN Đặng Văn Khải -
Học viên, Lớp CH Chủ nghĩa XHKH 2025, HVCT
Tóm tắt: Trong những năm qua, các trường đào tạo sĩ quan đã triển khai nhiều chủ trương và biện pháp đổi mới mạnh mẽ công tác giáo dục, đào tạo. Tuy nhiên, so với yêu cầu, nhiệm vụ đào tạo và thực tiễn hoạt động của các đơn vị trong toàn quân, kết quả nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nói chung, cũng như kết quả nâng cao chất lượng tự học của học viên vẫn còn những hạn chế nhất định. Thực tế này đòi hỏi cần tiếp tục nâng cao chất lượng tự học của học viên, nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục, đào tạo trong giai đoạn mới, đồng thời đẩy mạnh, thực hiện tốt phương châm: “Chất lượng đào tạo của nhà trường chính là khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị”.
Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc nâng cao hiệu quả tự học có ý nghĩa hết sức quan trọng. Việc ứng dụng công nghệ số giúp học viên nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, chủ động tổ chức quá trình học tập, phát triển tư duy phản biện, sáng tạo, kỹ năng phân tích và giải quyết vấn đề. Đồng thời, tự học hiệu quả trong môi trường số còn trực tiếp tác động đến năng lực, thái độ và sự chuẩn bị sẵn sàng cho nhiệm vụ chuyên môn, tác chiến khi học viên ra trường, từ đó đảm bảo chất lượng đào tạo gắn liền với khả năng hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị sau này.
Từ khóa: tự học; học viên sĩ quan; chuyển đổi số; trường sĩ quan.
Nhận bài: 5/10/2025; Biên tập: 6/10/2025; Duyệt đăng: 7/10/2025
1. Đặt vấn đề
Tự học đóng một vai trò rất quan trọng trong quá trình hình thành năng lực chuyên môn và tư duy chiến lược của học viên sĩ quan. Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc rằng: “Lấy tự học làm cốt. Do thảo luận và chỉ đạo giúp vào”[3, tr.312]. Ý nghĩa cốt lõi của câu nói này là thông qua tự học, học viên có thể biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo, phát triển khả năng tự quản lý học tập và rèn luyện kỹ năng một cách chủ động.
Nhận thức được vị trí và vai trò quan trọng của tự học, các trường đào tạo sĩ quan hiện nay luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo và tạo điều kiện thuận lợi cho học viên trong quá trình tự học. Việc nâng cao chất lượng tự học không chỉ giúp học viên củng cố kiến thức, rèn luyện kỹ năng thực hành mà còn là tiền đề để hình thành khả năng tư duy độc lập, phân tích và giải quyết vấn đề trong môi trường quân sự đầy thử thách. Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, tự học còn gắn liền với việc ứng dụng các công nghệ số vào quá trình học tập. Học viên cần khai thác các nền tảng học trực tuyến, hệ thống thư viện số, phần mềm mô phỏng tác chiến, ứng dụng quản lý học tập và các công cụ số hỗ trợ nghiên cứu, phân tích dữ liệu quân sự. Việc vận dụng công nghệ số giúp học viên tiếp cận thông tin nhanh chóng, tăng cường khả năng tự học chủ động, phát triển tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ khi tốt nghiệp ra trường.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Lập kế hoạch học tập khoa học trong bối cảnh chuyển đổi số
Lập kế hoạch học tập khoa học không chỉ giúp học viên phân bổ thời gian hợp lý mà còn rèn luyện khả năng tự quản lý, tự giám sát tiến độ học tập. Khi học viên xác định trước những nội dung trọng tâm, trọng điểm và kỹ năng cần đạt, họ sẽ biết cách ưu tiên các nhiệm vụ quan trọng, từ đó nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức và giảm thiểu lãng phí thời gian.
Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc lập kế hoạch học tập còn cần kết hợp với các công cụ và nền tảng số. Học viên có thể sử dụng hệ thống quản lý học tập trực tuyến, ứng dụng theo dõi tiến độ học tập, lịch điện tử, phần mềm nhắc nhở và các công cụ lập kế hoạch số hóa để lên lịch tự học, luyện tập và nghiên cứu tài liệu. Việc sử dụng các công cụ số giúp học viên dễ dàng điều chỉnh tiến độ, theo dõi mục tiêu và đánh giá hiệu quả học tập theo thời gian thực.
Bên cạnh đó, việc lập kế hoạch còn giúp học viên chủ động kết hợp giữa học lý thuyết trên lớp, tự luyện tập, nghiên cứu tài liệu số hóa, tham gia thảo luận trực tuyến hoặc giải quyết các tình huống mô phỏng thực tế thông qua các phần mềm mô phỏng quân sự. Điều này không chỉ nâng cao khả năng hiểu sâu, vận dụng kiến thức vào các tình huống cụ thể mà còn hình thành kỹ năng tư duy logic, phân tích và tổng hợp thông tin những năng lực quan trọng trong môi trường quân sự hiện đại.
2.2. Hướng dẫn học viên cách nghe giảng và ghi nội dung bài giảng trên lớp trong bối cảnh ứng dụng công nghệ số
Nghe giảng và ghi chép nội dung là những kỹ năng nền tảng mà học viên sĩ quan phải thành thạo để phát triển kiến thức và năng lực chuyên môn. Trình độ nghe và khả năng ghi chép của từng học viên có sự khác biệt, đồng thời thay đổi theo từng môn học và tính chất của từng nội dung quân sự. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quá trình đào tạo và không phải học viên nào cũng nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng này.
Ở các trường sĩ quan hiện nay, học viên cần được hướng dẫn để phát triển thói quen nghe giảng chủ động, ghi nhận các nội dung trọng tâm, phân tích và tổng hợp các luận điểm, nguyên tắc mà giảng viên trình bày. Quá trình này đòi hỏi giảng viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn các nguyên tắc cơ bản trong hoạt động nghe – ghi chép, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn quân sự.
Trong bối cảnh công nghệ số, các trường sĩ quan đã ứng dụng nhiều phương tiện hiện đại hỗ trợ học viên nghe giảng và ghi chép hiệu quả. Ví dụ, sử dụng hệ thống bài giảng điện tử, slide có chú giải, phần mềm ghi chú trực tuyến hoặc các nền tảng quản lý học tập giúp học viên dễ dàng tra cứu, lưu trữ và tổ chức thông tin. Học viên có thể ghi chép nhanh bằng cách kết hợp viết tắt, sơ đồ tư duy, đánh dấu từ khóa, hoặc lưu trữ trực tuyến để thuận tiện trong việc ôn tập và phân tích sau này.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều học viên vẫn duy trì thói quen học thụ động, chờ giảng viên trình chiếu hoặc đọc nội dung trên slide mà chưa chủ động ghi chép hoặc phân tích. Điều này dẫn đến việc bỏ sót thông tin quan trọng, giảm khả năng tổng hợp và áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn trong quân đội. Do đó, học viên cần tập trung tư tưởng, huy động vốn từ đã học và sử dụng các công cụ số để ghi lại các nội dung chính, lập bảng tóm tắt hoặc sơ đồ minh họa các ý quan trọng, kết hợp với thảo luận trực tuyến hoặc trong nhóm để củng cố kiến thức.
Để hỗ trợ hiệu quả, giảng viên cần xây dựng các bài giảng có tính cập nhật cao, liên kết chặt chẽ với thực tiễn công tác, đồng thời thiết kế các tình huống vấn đề yêu cầu học viên vận dụng kiến thức, phân tích và đề xuất giải pháp. Các câu hỏi, vấn đề được chuẩn bị trước phải tập trung vào nội dung trọng tâm, giúp học viên nhận diện các ý chính và phát triển kỹ năng phản biện.
2.3. Hướng dẫn nghiên cứu tài liệu trong bối cảnh ứng dụng công nghệ số
Nghiên cứu tài liệu là một khâu then chốt trong quá trình tự học của học viên sĩ quan, giúp củng cố kiến thức, phát triển tư duy phân tích và nâng cao năng lực ra quyết định. Ở các trường sĩ quan hiện nay, học viên cần biết cách đọc, phân tích và tổng hợp các tài liệu liên quan trực tiếp tới bài giảng, đồng thời khai thác hiệu quả các nguồn sách, báo, tạp chí chuyên ngành, bài viết khoa học và các tài liệu điện tử phục vụ việc nâng cao kiến thức quân sự.
Việc nghiên cứu tài liệu phải gắn với xác định mục tiêu học tập cụ thể. Học viên cần nắm tổng quan nội dung, nhận diện các luận điểm chính, nguyên tắc cơ bản, đồng thời rút ra các kiến thức cốt lõi để áp dụng vào thực tiễn. Quá trình này giúp học viên hình thành năng lực tổng hợp, phân tích vấn đề và xây dựng nhận thức cá nhân, phù hợp với yêu cầu về tư duy chiến lược và quản lý trong môi trường quân đội.
Để nâng cao hiệu quả, các trường sĩ quan đã ứng dụng công nghệ số trong việc hướng dẫn nghiên cứu tài liệu. Học viên có thể sử dụng các phần mềm quản lý học tập, thư viện điện tử, cơ sở dữ liệu khoa học trực tuyến, công cụ tìm kiếm học thuật và phần mềm ghi chú số để tổ chức, lưu trữ và tra cứu tài liệu một cách khoa học. Những công cụ này giúp học viên dễ dàng tổng hợp kiến thức từ nhiều nguồn, lập sơ đồ tư duy, bảng tóm tắt hoặc ghi chú điện tử, đồng thời kết hợp với các nền tảng thảo luận trực tuyến để trao đổi, tranh luận và củng cố kiến thức.
Bên cạnh đó, học viên cần được hướng dẫn các phương pháp ghi chép hiệu quả, từ ghi theo trích dẫn, tóm tắt luận điểm đến ghi tự do theo cách nhận thức cá nhân. Việc ghi chép không chỉ giúp củng cố trí nhớ mà còn tạo cơ sở để hình thành tư duy độc lập, phát triển khả năng phân tích, đánh giá và xây dựng lập luận riêng. Khi kết hợp với công nghệ số, việc ghi chép có thể được thực hiện linh hoạt hơn: tạo thư mục điện tử, đánh dấu nội dung quan trọng, liên kết các nguồn tài liệu và chia sẻ với nhóm học tập để thảo luận, góp phần nâng cao kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề trong môi trường quân sự.
2.4. Nâng cao năng lực tự học cho học viên sĩ quan trong kỷ nguyên số
Tự học là một yếu tố then chốt trong quá trình hình thành năng lực chuyên môn, kỹ năng quản lý và khả năng ra quyết định của học viên sĩ quan. Để nâng cao chất lượng tự học, các trường sĩ quan cần hướng dẫn học viên theo các nấc thang nhận thức, kết hợp với việc ứng dụng công nghệ số trong quá trình học tập:
Nhớ (Remembering): học viên cần ghi nhớ kiến thức cơ bản, các nguyên tắc cốt lõi và thông tin quan trọng từ bài giảng. Hiểu (Understanding): học viên phải nắm vững nội dung bài học, giải thích các khái niệm, lý thuyết và mối quan hệ giữa các kiến thức. Việc sử dụng các nền tảng học trực tuyến, video bài giảng và mô phỏng số hóa hỗ trợ học viên quan sát, phân tích và tiếp nhận kiến thức một cách trực quan, sinh động. Vận dụng (Applying): học viên được hướng dẫn áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn, mô phỏng tác chiến, giải quyết vấn đề thực tế trong quân đội. Các phần mềm mô phỏng chiến thuật, bài tập trực tuyến và hệ thống tình huống ảo giúp học viên luyện tập kỹ năng ra quyết định, tổ chức tác chiến và quản lý lực lượng. Phân tích – Đánh giá (Analyzing – Evaluating): học viên phân tích, so sánh các giải pháp, đánh giá ưu – khuyết điểm của từng phương án. Ứng dụng các công cụ phân tích dữ liệu, bản đồ chiến thuật số, và phần mềm mô phỏng giúp học viên rèn luyện khả năng tư duy phản biện, đưa ra nhận định chính xác dựa trên dữ liệu và tình huống thực tế. Sáng tạo (Creating): học viên được khuyến khích đề xuất các phương án mới, kết hợp kiến thức lý thuyết với kinh nghiệm thực tế và các tình huống mô phỏng. Việc tích hợp công nghệ số, như lập kế hoạch tác chiến ảo, thiết kế bài tập tình huống sáng tạo, giúp học viên phát triển khả năng đổi mới, tư duy chiến lược và giải pháp sáng tạo trong thực thi nhiệm vụ.
2.5. Tăng cường tự kiểm tra và đánh giá kết quả học tập trong môi trường số
Tự kiểm tra và đánh giá kết quả học tập là khâu quan trọng để đảm bảo hiệu quả của quá trình tự học và hình thành năng lực chuyên môn toàn diện của học viên sĩ quan. Việc này không chỉ giúp học viên nhận diện được ưu điểm, hạn chế trong quá trình học tập mà còn rèn luyện khả năng tự quản lý, tư duy logic, kỹ năng phân tích và ra quyết định trong môi trường quân sự phức tạp.
Tự kiểm tra qua bài tập và tình huống mô phỏng: Học viên thực hiện các bài tập, dự án và tình huống mô phỏng trực tuyến hoặc trực tiếp, từ đó đối chiếu kết quả với mục tiêu học tập đã đặt ra. Việc áp dụng phần mềm mô phỏng chiến thuật, hệ thống kiểm tra trực tuyến và nền tảng đánh giá tự động giúp học viên nhận được phản hồi nhanh chóng, chính xác và đa chiều.
Ứng dụng công nghệ số trong so sánh và đánh giá kiến thức: Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc so sánh và đánh giá kiến thức được hỗ trợ hiệu quả thông qua các nền tảng học tập trực tuyến, phần mềm quản lý tiến độ học tập, hệ thống kiểm tra tự động và dữ liệu phân tích học tập. Các công cụ số này giúp học viên theo dõi tiến trình học tập, nhận diện những điểm yếu cần cải thiện, đồng thời xây dựng kế hoạch học tập linh hoạt, phù hợp với năng lực và nhu cầu cá nhân. Nhờ đó, quá trình tự đánh giá trở nên chủ động, khoa học và góp phần nâng cao hiệu quả tự học trong môi trường đào tạo sĩ quan hiện đại.
3. Kết luận
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và xu hướng hiện đại hóa trong quân đội, việc nâng cao chất lượng tự học của học viên tại các trường đào tạo sĩ quan đóng vai trò then chốt trong việc hình thành năng lực chuyên môn và tư duy quân sự. Tự học không chỉ giúp học viên tiếp thu, củng cố kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành, mà còn phát triển khả năng tư duy phản biện, sáng tạo, phân tích và giải quyết vấn đề trong môi trường quân sự phức tạp.
Quá trình tự học hiệu quả tạo điều kiện cho học viên hình thành năng lực tự quản lý, tăng cường tinh thần trách nhiệm, chủ động trong học tập và chuẩn bị tốt cho công tác chỉ huy, quản lý sau khi ra trường. Đồng thời, việc tích hợp công nghệ số, phần mềm mô phỏng và hệ thống học tập trực tuyến giúp học viên nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, ứng dụng kiến thức vào thực tiễn, rèn luyện kỹ năng ra quyết định và sẵn sàng đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện tác chiến hiện đại.
Tuy nhiên, hiệu quả của tự học phụ thuộc vào sự nỗ lực, chủ động và ý thức học tập của từng học viên, cùng với sự hướng dẫn, hỗ trợ của giảng viên và cán bộ quản lý. Bên cạnh đó, cơ chế quản lý, các điều kiện bảo đảm về tài liệu, trang thiết bị, phương tiện học tập và môi trường học tập cũng quyết định mức độ thành công của quá trình tự học.
Do đó, nâng cao chất lượng tự học là một quá trình liên tục, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các yếu tố con người, công nghệ và cơ chế quản lý. Việc xây dựng một môi trường học tập chủ động, linh hoạt, sáng tạo và ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin không chỉ góp phần nâng cao năng lực cá nhân của học viên mà còn trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường, từ đó đảm bảo học viên đáp ứng đầy đủ yêu cầu đào tạo, nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu của đơn vị và thực hiện thành công nhiệm vụ trong môi trường quân sự hiện đại.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2024), Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, , Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024.
[2]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025.
[3]. Hồ Chí Minh (1947), “Sửa đổi lối làm việc”, Hồ Chí Minh, Toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia – Sự thật, Hà Nội 2011, tr.312
[4]. Quân ủy Trung ương (2025), Nghị quyết số 3488-NQ/QUTW ngày 29/01/1015 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Quân đội
