PGS.TS. Nguyễn Dục Quang-

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Tóm tắt: Tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh THCS là một nội dung giáo dục bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Để tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh THCS ở các tỉnh miền núi phía Bắc phải tiến hành đồng bộ nhiều giải pháp. Bài viết này giới thiệu các giải pháp tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh THCS dưới góc độ của khoa học quản lý giáo dục. Trong đó có các giải pháp tác động vào nhận thức và các thành tố của quá trình giáo dục, có các giải pháp tiếp cận theo chức năng quản lý giáo dục nhà trường.

Từ Khóa: Giải pháp tổ chức; Nội dung giáo dục địa phương; học sinh trung học cơ sở; Các tỉnh miền núi phía Bắc.

Nhận bài: 15/9/2025; Biên tập:17/9/2025; Duyệt đăng:18/9/2025

1. Mở đầu

Giáo dục địa phương (GDĐP) là một nội dung dạy học trong Kế hoạch giáo dục phổ thông 2018 ở cấp THCS. Với thời lượng 35 tiết/năm, nội dung GDĐP đã khẳng định vị trí, vai trò trong quá trình giáo dục ở nhà trường THCS. Với mỗi vùng miền, mỗi địa phương, nội dung GDĐP có những nét riêng của nó, phản ánh cụ thể đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục. Các tỉnh miền núi phía Bắc với những đặc trưng riêng, nội dung GDĐP thể hiện bức tranh về đời sống và sự phát triển về kinh tế, văn hóa - xã hội của mình. Để nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện nội đung GDĐP cho học sinh (HS) THCS các tỉnh miền núi phía Bắc, nhà trường cần có những giải pháp cụ thể và thiết thực. Chuyên đề này nhằm trình bày những giải pháp cụ thể, giúp cho các cán bộ quản lí (CBQL) mà trước hết là Ban Giám hiệu cùng giáo viên (GV) các trường THCS miền núi phía Bắc tổ chức có hiệu quả nội dung GDĐP cho HS, đáp ứng mục tiêu của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

2. Nội dung nghiên cứu

2.1. Nguyên tắc đề xuất giải pháp

2.1.1. Đảm bảo đáp ứng mục tiêu giáo dục của cấp học

Mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cấp THCS đã nêu rõ: Chương trình giáo dục THCS giúp HS phát triển các phẩm chất, năng lực đã được hình thành và phát triển ở cấp tiểu học, tự điều chỉnh bản thân theo các chuẩn mực chung của xã hội, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh tri thức và kĩ năng nền tảng, ... Nội dung GDĐP là một nội dung học tập mà HS có trách nhiệm “hoàn chỉnh tri thức” để không ngừng nâng cao hiểu biết, nhận thức xã hội cho bản thân. Do đó, tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS THCS phải nhằm thỏa mãn mục tiêu giáo dục của cấp học.

2.1.2. Đảm bảo tạo điều kiện tốt nhất để người giáo viên thực hiện nội dung giáo dục địa phương

Nội dung GDĐP phản ánh những nét đặc thù, riêng có của địa phương. Mỗi một tài liệu về GDĐP đều thể hiện những vấn đề cốt lõi nhất mang đậm bản sắc dân tộc của địa phương mình. Trên cơ sở đó, mỗi GV khi thực hiện nội dung GDĐP cần phải biết vận dụng những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học phù hợp mới có thể nâng cao hiệu quả của quá trình này. Có thể coi đây là một trong những nguyên tắc quan trọng để đề xuất giải pháp thực hiện nội dung GDĐP cho HS THCS.

2.1.3. Đảm bảo đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của học sinh

Nội dung giáo dục của địa phương với thời lượng 35 tiết/năm phải được hiện thực hóa trong quá trình dạy và học ở nhà trường THCS. Mỗi nhà trường THCS, mỗi GV cần có những biện pháp cụ thể sao cho nội dung GDĐP tới được mỗi HS, đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng và sự tò mò hiểu biết của các em đối với các vấn đề của địa phương mình. Đó là một nguyên tắc không thể thiếu khi đề xuất giải pháp triển khai nội dung GDĐP ở nhà trường THCS.

2.1.4. Đảm bảo tính pháp lí của nội dung giáo dục địa phương

Nội dung GDĐP không thể coi nhẹ trong quá trình giáo dục ở nhà trường. Trái lại, nội dung này phải được quán triệt một cách sâu sắc để mỗi GV và HS đều phải có trách nhiệm thực hiện có hiệu quả. Nó phải được hiện thực hóa trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, của mỗi GV và của chính bản thân HS.

2.2. Các giải pháp tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh THCS các tỉnh miền núi phía Bắc

2.2.1. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tổ chức thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh THCS các tỉnh miền núi phía Bắc

Xác định nhận thức là cơ sở quan trọng để đạt được hiệu quả tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS THCS nói chung, các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng. Nâng cao nhận thức của chủ thể và khách thể QL là tiền đề rất quan trọng để đạt được các mục tiêu QL đã đặt ra, làm cơ sở cho việc triển khai hệ thống giải pháp, thực hiện các kế hoạch đề ra; xây dựng quyết tâm hành động đối với tất cả tổ chức và cá nhân trong và ngoài nhà trường có liên quan đến tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS THCS.

Nội dung giải pháp: Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm GDĐP cho HS đối với đội ngũ CBQL. Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm GDĐP cho HS đối với đội ngũ GV. Nâng cao nhận thức đối với các công ty, doanh nghiệp về việc tham gia vào tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS cùng với các trường THCS. Nâng cao nhận thức GDĐP cho đội ngũ cán bộ Đoàn Thanh niên, Đội thiếu niên trong các trường THCS.

Cách thức thực hiện giải pháp:

- Nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm về tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS đối với đội ngũ CBQL.

Đội ngũ CBQL là lực lượng điều hành mọi hoạt động của nhà trường phổ thông nói chung và trường THCS nói riêng. Đội ngũ CBQL phải xác định trách nhiệm cá nhân đối với việc thực hiện nội dung GDĐP cho HS và xem đó là tiêu chí để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ công việc của bản thân, chịu trách nhiệm trước cấp trên về kết quả tổ chức, điều hành hoạt động của mình. CBQL ý thức trách nhiệm nhiều hơn về vai trò, nhiệm vụ của bản thân đối với việc tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở trường mình.

- Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm GDĐP cho HS đối với đội ngũ GV

Đội ngũ GV là những người trực tiếp giảng dạy hàng ngày trên lớp và cũng chính là những người có tổng lượng thời gian tiếp cận HS nhiều nhất trong suốt quá trình ở trường. Vì thế, đội ngũ GV có vai trò rất quan trọng trong quá trình tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS của mình..

Ý thức, trách nhiệm của GV trong việc thực hiện nội dung GDĐP cho HS cần được triển khai, quán triệt qua các cuộc họp tổ bộ môn. Nội dung chủ yếu là GV cần tăng cường sử dụng các phương pháp dạy học tích cực vừa kết hợp dạy kiến thức GDĐP cho HS, vừa dạy nội đung môn học trong kế hoạch giáo dục của nhà trường. Trong suốt thời gian phụ trách giảng dạy chuyên môn trên lớp thì GV cần tận dụng mọi điều kiện, cơ hội để kết hợp lồng ghép nội dung GDĐP cho HS, phải luôn xác định GDĐP cho HS là nhiệm vụ song song với nhiệm vụ giảng dạy các môn học.

- Nâng cao nhận thức đối với các công ty, doanh nghiệp về việc tham gia vào tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS cùng với các trường THCS.

Các công ty, doanh nghiệp là những đơn vị tham gia phối hợp tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS THCS. Nhà trường cần tham mưu cho họ để giúp họ nâng cao nhận thức và có ý thức trách nhiệm trong việc phối hợp, tạo điều kiện tối ưu nhất để nhà trường thực hiện nội dung GDĐP có hiệu quả. Nhà trường có thể chủ động tổ chức gặp mặt với các công ty, doanh nghiệp nhằm trao đổi, chia sẻ về tầm quan trọng của GDĐP trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, về những thuận lợi và khó khăn khi triển khai nội dung GDĐP cho HS THCS.

- Nâng cao nhận thức GDĐP cho đội ngũ cán bộ Đoàn Thanh niên, Đội thiếu niên trong các trường THCS.

Trong trường THCS, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh có vai trò nhất định khi tham gia tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS. Họ là những nòng cốt để thực hiện các hoạt động GDĐP. Vì thế, nhà trường cần có kế hoạch cụ thể giúp họ nâng cao nhạn thức về vai trò của mình cũng như tầm quan trọng của GDĐP.

Điều kiện thực hiện giải pháp: Tất cả đội ngũ CBQL, GV, cán bộ đoàn thể của nhà trường và các lực lượng ngoài nhà trường phải xác định rõ ràng phương châm, mục tiêu GDĐP cho HS; mỗi đơn vị chức năng và từng cá nhân trong trường phải xác định rõ trách nhiệm công việc cụ thể của mình để cùng phối hợp thực hiện hiệu quả. Giải pháp này chỉ đạt hiệu quả khi có sự quyết tâm hành động của tất cả các lực lượng trong và ngoài nhà trường.

2.2.2. Thiết kế kế hoạch tổ chức thực hiện giáo dục địa phương cho học sinh

Mục tiêu của giải pháp: Xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện GDĐP cho HS nhằm xác định nội dung cụ thể cần làm cho HS, đồng thời làm giảm tính bất ổn định trong quá trình triển khai thực hiện, dự đoán được những thay đổi trong nội bộ nhà trường cũng như môi trường bên ngoài và cân nhắc các ảnh hưởng của chúng để đưa ra những giải pháp ứng phó thích hợp.

Nội dung giải pháp: Nghiên cứu xây dựng kế hoạch thực hiện nội dung GDĐP cho HS phù hợp với đặc điểm và điều kiện của nhà trường và địa phương. Thiết kế và triển khai chương trình môn học có tính đặc thù nhằm mục tiêu GDĐP cho HS. Triển khai kế hoạch tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS.

Cách thức thực hiện giải pháp:

- Nghiên cứu xây dựng kế hoạch thực hiện nội dung GDĐP cho HS phù hợp với đặc điểm của nhà trường

Kế hoạch thực hiện nội dung GDĐP cho HS cần được nghiên cứu xây dựng phù hợp với đặc điểm của từng trường. Kế hoạch GDĐP được thiết kế với thời lượng cụ thể, không ảnh hưởng tới kế hoạch giáo dục của nhà trường.

Cấu trúc kế hoạch GDĐP được thiết kế cần linh hoạt thay đổi, bổ sung hoặc cắt giảm để đảm bảo tính cập nhật liên tục, không nhất thiết phải cố định.

- Xây dựng và triển khai kế hoạch tổ chức thực hiện nội đung GDĐP cho HS

Kế hoạch tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS phải được xác định rõ ràng về mục đích, yêu cầu phải đạt được. Cụ thể về mục đích phải nêu rõ được mục đích nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu cần đạt. Về yêu cầu tổ chức thực hiện GDĐP cho HS phải tạo thuận lợi cho người học, đảm bảo điều kiện về CSVC, điều kiện về đội ngũ GV.

Về thời gian tổ chức thực hiện GDĐP cho HS cần tổ chức theo học kỳ trong năm học. Trong điều kiện dạy học hiện nay, thực hiện GDĐP cho HS nên tiến hành linh hoạt, không máy móchoặc làm cho xong .

Địa điểm để tổ chức GDĐP cho HS cần được bố trí ở phòng học có đủ điều kiện đảm bảo về không gian để thầy và trò có thể vừa học lí thuyết lại vừa thực hành (nếu có). Đặc biệt, địa điểm tổ chức cần có các trang thiết bị nghe, nhìn, biểu bảng hỗ trợ cho hoạt động cụ thể.

Kế hoạch cần nêu rõ trình tự các công việc và phân công người thực hiện. Các công việc cụ thể này cần phải được phân công cụ thể nhiệm vụ cho từng người.

Điều kiện thực hiện giải pháp. Để thực hiện giải pháp này, nhà trường phải xây dựng được:

- Kế hoạch tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS, đồng thời gắn với việc dạy học tích hợp, lồng ghếp trong quá trình giảng dạy chuyên môn của GV. Song song đó, các trường phải chuẩn bị nguồn nhân lực, vật lực cho quá trình triển khai thực hiện kế hoạch.

- Sự quyết tâm của CBQL, GV và HS cũng góp phần rất quan trọng vào kết quả đạt được.

2.2.3. Tổ chức, chỉ đạo thực hiên nội dung GDĐP cho HS theo một quy trình nhất định

Mục tiêu của giải pháp: Triển khai các biện pháp cụ thể GDĐP cho HS đồng thời giúp các em tự học tập nâng cao nhận thức cho bản thân về nội dung GDĐP. Tổ chức QL và kiểm soát chặt chẽ tất cả công việc diễn ra trong suốt quá trình triển khai thực hiện nội dung GDĐP cho HS các trường THCS.

Nội dung giải pháp: Thiết lập quy trình QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS. Lồng ghép nội dung GDĐP vào nội dung các hoạt động ngoại khóa. Tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS trên cơ sở các hoạt động diễn ra tại môi trường sống của HS.

Cách thức thực hiện giải pháp:

- Thiết lập quy trình QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS

Quy trình QL thực hiện nội đung GDĐP cho HS gồm 12 bước sau:

Bước 1: Lập kế hoạch tổ chức dạy học nội dung GDĐP cho HS

Bước 2: Phê duyệt kế hoạch ở cấp trường

Bước 3: GV đăng ký dạy nội dung GDĐP cho HS

Bước 4: Triển khai hoạt động dạy và học nội dung GDĐP cho HS

Bước 5: Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện nội đung GDĐP cho HS

- Lồng ghép nội dung GDĐP trong các môn học và hoạt động ngoại khóa

GV có thể lồng ghép nội dung GDĐP vào nội dung chương trình các môn học có nhiều ưu thế nhất. Đây là một cách thiết thực nhất trong việc đưa nội dung GDĐP trở thành hiện thực ở nhà trường. Cả thầy lẫn trò đều được thể hiện mức độ hiểu biết của mình về những đặc điểm, những thế mạnh của địa phương mình. Từ đó có hành vi thiết thực nhằm tôn trọng, bảo vệ và duy trì những gì vốn có của địa phương.

Nhiệm vụ của các GV là xác định những môn học nào có khả năng lồng ghép nội dung GDĐP nhiều hoặc ít, trên cơ sở đó định hướng cho việc dạy và học những môn có khối lượng lồng ghép GDĐP nhiều cần phải tập trung đầu tư phương pháp dạy học cho phù hợp và đạt hiệu quả.

GV phải có ý thức nghiên cứu các biện pháp thực hiện việc lồng ghép nội dung GDĐP vào bài giảng cho hiệu quả và phương pháp đánh giá HS. Trong khi HS cần được thông báo về những yêu cầu gì đối với các em sẽ được đánh giá và đánh giá như thế nào. Phương pháp giảng dạy của GV là lấy HS làm trung tâm, nơi HS sẽ tham gia tích cực vào quá trình học tập nội dung GDĐP, trong khi GV đảm nhiệm vai trò như một người trợ giúp, kích thích, hỗ trợ quá trình học tập của HS.

GV cần tăng cường áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, tạo điều kiện thuận lợi để HS tích cực học nội dung GDĐP như:

- Phương pháp động não giúp HS trong một thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về một vấn đề nào đó, trong đó có nhiều ý tưởng sáng tạo. Phương pháp này có thể giúp HS phát triển kĩ năng tư duy sáng tạo; kĩ năng suy nghĩ và làm việc độc lập.

- Phương pháp chia sẻ cặp đôi được thực hiện bằng cách cho các HS cùng đọc tài liệu hoặc suy nghĩ về một chủ đề, sau đó từng cặp đôi ngồi cạnh nhau có thể trao đổi với nhau về ý kiến và kinh nghiệm của mỗi người một khoảng thời gian nhất định, sau đó chia sẻ với cả lớp. Phương pháp này có thể giúp HS đạt được các kĩ năng như: kĩ năng giao tiếp; kĩ năng tư duy phản biện.

- Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề: giúp HS vừa nắm được kiến thức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnh hội kiến thức đó, phát triển tư duy chủ động, sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh. Phương pháp này có thể giúp HS đạt được các kĩ năng như: kĩ năng giải quyết vấn đề; kĩ năng ra quyết định; kĩ năng giải quyết mâu thuẩn.

- Phương pháp làm việc nhóm: giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới. Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì. Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận thụ động từ GV. Phương pháp này có thể giúp HS đạt được các kĩ năng như: kĩ ăng làm việc theo nhóm; kĩ năng giao tiếp; kĩ năng QL và lãnh đạo; kĩ năng thuyết trình.

- Phương pháp đóng vai: là tổ chức cho HS thực hành một số tình huống ứng xử nào đó đã được giả định. Phương pháp đóng vai gây hứng thú và chú ý cho HS; tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của HS, khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của HS theo chuẩn mực hành vi đạo đức, có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn. Phương pháp này có thể giúp HS đạt được các kĩ năng như: kĩ năng giao tiếp; kĩ năng tư duy phản biện; kĩ năng tiếp cận vấn đề; năng lực thích ứng; kĩ năng QL sự thay đổi.

Cần chú ý tập huấn, bồi dưỡng liên tục cho các GV về kĩ thuật dạy học để họ được trang bị và tăng cường những kĩ năng giảng dạy phù hợp với mô hình dạy lồng ghép chuyên môn.

Nội dung GDĐP cũng có thể được lồng ghép thông qua các hoạt động ngoại khóa. Các hoạt động này tuy không chính thức, nhưng gián tiếp giúp HS trong việc phát triển nhân cách của các em.

Những hoạt động ngoại khóa cho phép HS khám phá sở thích của các em. HS có thể lựa chọn và đăng ký các hoạt động ngoại khóa do nhà trường tổ chức gắn liền với sở thích, nhu cầu của HS như: tổ chức các cuộc hội thi, diễn đàn, các cuộc tham quan dã ngoại, ...

Các hoạt động ngoại khóa nhằm giáo dục cho HS có khả năng thích ứng với cuộc sống, phát triển nhiều kĩ năng sống, và tích lũy cho các em nhiều kinh nghiệm để có thể tham gia vào nhiều hoạt động của nhà trường và địa phương.

- Tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS trên cơ sở các hoạt động diễn ra tại môi trường sống của các em

Môi trường sống của HS ở tại địa phương rất đa dạng và có nhiều hoạt động diễn ra. Chính vì thế, các trường cần chú ý xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động nơi HS ở, tạo môi trường để các em có cơ hội tiếp cận nhiều hơn với đời sống hằng ngày ở địa phương. Có thể tổ chức nhiều hoạt động phong phú như: thi tranh luận về một vấn đề, thi hùng biện, thi văn nghệ, thể thao, diễn kịch, cắm trại, trò chơi dân gian,… nhằm tăng sự tương tác xã hội giữa các HS. Qua các hoạt động này, HS sẽ hình thành phẩm chất lãnh đạo, làm việc nhóm, và chính những phẩm chất đó liên tục được nuôi dưỡng để hình thành, phát triển các kĩ năng sống cho các em.

2.2.4. Cải tiến công tác kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện nội dung giáo dục địa phương cho học sinh

Mục tiêu của giải pháp: Xác định được kết quả đạt được qua triển khai thực hiện nội dung GDĐP ở trường. Qua kết quả kiểm tra sẽ giúp chủ thể QL hiểu rõ đối tượng, khách thể QL để có biện pháp giúp đỡ, tạo điều kiện để các đối tượng thực thi nhiệm vụ hoàn thành tốt công việc được CBQL phân công.

Nội dung giải pháp: Cải tiến cách thức tiến hành công tác kiểm tra, đánh giá quá trình tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho hS ở nhà trường. Xác định yêu cầu nội dung đánh giá công tác QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở nhà trường. Trang bị các phẩm chất, năng lực cho cán bộ thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung, phương pháp GDĐP cho HS ở nhà trường. Thiết kế bộ công cụ để kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung, phương pháp đánh giá thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở nhà trường.

Cách thức thực hiện giải pháp

- Cải tiến cách thức tiến hành kiểm tra, đánh giá quá trình tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS trường THCS

Kiểm tra, đánh giá được tiến hành theo kế hoạch định kỳ đồng thời kết hợp cả phương thức kiểm tra đột xuất để đánh giá kết quả một cách khách quan, đúng sự thật, phản ánh thông tin trung thực cho nhà trường.

Kiểm tra cần được quan tâm thực hiện thường xuyên, giúp các BGH nắm được tình hình, tiến độ thực hiện kế hoạch GDĐP cho HS. Qua kết quả kiểm tra, CBQL phát hiện được các lệch lạc, thiếu sót để kịp thời sửa chữa, điều chỉnh cho phù hợp.

Kiểm tra gắn liền với đôn đốc quá trình thực hiện kế hoạch, đảm bảo đúng tiến độ kế hoạch đã đề ra. Kiểm tra phải thực hiện bao quát và toàn diện tất cả các khâu của quá trình tổ chức thực hiện GDĐP cho HS. Công tác kiểm tra phải được thực hiện kịp thời, tiến hành thường xuyên và có kế hoạch kiểm tra cụ thể, tuyệt đối không thực hiện một cách tự phát. Kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo tính khách quan, chính xác, trung thực, phải đặt hiệu quả lên hàng đầu.

- Xác định yêu cầu nội dung đánh giá công tác QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở trường THCS

Đánh giá công tác xây dựng kế hoạch: Muốn QL tốt phải đưa ra kế hoạch. Kế hoạch là chuẩn mực để các bộ phận: triển khai thực hiện, đánh giá, kiểm tra - xử lý, cải tiến.

Đánh giá công tác triển khai thực hiện kế hoạch: Muốn đối tượng QL thực hiện tốt công việc và tuân thủ những định hướng mà chủ thể QL đưa ra, công tác QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS phải đáp ứng các yêu cầu sau: Quy định về QL thực hiện nội dung GDĐP cho HS đưa ra có rõ ràng, cụ thể, thuận lợi cho đối tượng thực hiện hay chưa? Đối tượng thực hiện có biết và thấu hiểu những quy định đó hay không? Làm thế nào để duy trì việc tuân thủ các quy định đó?

Đánh giá công tác chỉ đạo của CBQL: Đánh giá kết quả thực hiện nội dung GDĐP cho HS cần phải xem xét công tác chỉ đạo, điều hành của CBQL, cần đảm bảo các yêu cầu sau: Công tác chỉ đạo, điều hành của CBQL có bám sát kế hoạch không? Công tác chỉ đạo, điều hành của CBQL có chặt chẽ, sâu sát hay chưa? Các ý kiến chỉ đạo có linh hoạt, gắn chặt với thực tiễn phát sinh hay không?

Kiểm tra, đánh giá, xử lý: Kiểm tra nhằm phát hiện sự không phù hợp ở việc triển khai thực hiện nội dung GDĐP cho HS có đúng lúc, đúng thời điểm không? (Sự không phù hợp bao gồm: công việc không phù hợp, sản phẩm không phù hợp). Để thực hiện đánh giá tốt, trường THCS phải đáp ứng các yêu cầu sau: Chuẩn mực đánh giá, kiểm tra thực hiện nội dung GDĐP cho HS là gì ? Người tham gia đánh giá, kiểm tra đã có kĩ năng hay chưa ?

Cải tiến cách thức QL: Việc kiểm tra, đánh giá chỉ mới giải quyết bài toán phát hiện ra sự không phù hợp đúng lúc và đưa ra cách thức xử lý kịp thời. Yếu tố quyết định hiệu quả thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở trường THCS phụ thuộc nhiều vào việc: cải tiến phương pháp QL, cải tiến chất lượng thực hiện nội dung GDĐP, cải tiến phương pháp học tập của HS.

- Trang bị các phẩm chất, năng lực cho cán bộ thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nội dung GDĐP cho HS

Cán bộ thực hiện công tác kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nội dung GDĐP ở trường THCS cần phải đảm bảo các tiêu chí sau: Nêu cao tinh thần trách nhiệm khi tiến hành hoạt động kiểm tra. Khi phát hiện sai sót, khuyết điểm cần có thái độ thẳng thắn, trung thực, công tâm để nhìn nhận và đánh giá đúng bản chất của vấn đề. Qua kiểm tra, đánh giá cần khích lệ, biểu dương, khen ngợi những tổ chức, cá nhân thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ GDĐP cho HS. Qua kết quả kiểm tra, CBQL cần phải mạnh dạn điều chỉnh, kể cả thay đổi các quyết định cho kịp thời, sát hợp với yêu cầu thực tiễn đặt ra. Hoạt động kiểm tra phải gắn liền với đánh giá kết quả thực hiện. Đối với nội dung GDĐP cho HS hiện nay, đánh giá cần thực hiện ở 4 nội dung sau: Đánh giá bối cảnh, điều kiện triển khai thực hiện nội dung GDĐP cho HS của CBQL, GV. Đánh giá năng lực của đội ngũ CBQL, GV. Đánh giá kết quả học tập nội dung GDĐP của HS sau khi đã trải qua quá trình học tập và thực hành.

Xác định phương pháp tiến hành kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung GDĐP của HS

Phương pháp tiến hành phải đảm bảo các yếu tố sau: Thực hiện nội dung GDĐP phải đảm bảo đúng quy trình, trình tự các bước đã được xác định. Thực hiện quy trình đạt mức độ thuần thục. Kết quả đạt được đáp ứng được yêu cầu đặt ra đối với từng nội dung GDĐP.

Đánh giá thông qua tình huống thực hành sẽ giúp người đánh giá có căn cứ và dữ kiện xác thực để đánh giá khả năng vận dụng lí thuyết vào những tình huống thực tiễn cụ thể. Đây cũng chính là đáp ứng mục tiêu cốt lõi của việc kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nội dung GDĐP của HS.

- Thiết kế bộ công cụ kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung GDĐP cho HS

Bảng kiểm tra: sử dụng để đánh giá quá trình thực hiện nội dung GDĐP cho HS. Bảng kiểm tra cần có đủ các thông tin đánh giá như: mức độ chính xác, mức độ thuần thục, các bước cần đạt, trình tự diễn tiến, thời gian thực hiện. Người đánh giá cần quan sát tập trung vào những khía cạnh quan trọng của mục tiêu GDĐP cho HS để đánh giá.

Thang đánh giá: Cần xây dựng cả thang đánh giá mô tả và thang đánh giá bằng điểm số. Việc đánh giá thực hiện nội dung GDĐP của SV cần tập trung đánh giá theo thang điểm số để có cơ sở định lượng cho đánh giá kết quả học tập.

Kiểm tra, đánh giá thực hiện nội dung GDĐP thực chất là phương pháp kiểm tra thực hành các nội dung GDĐP của HS. Đánh giá việc thực hành gắn với các tình huống thực tế nên giúp cho HS có thể chuẩn bị được các tình huống và sẽ thực hiện tốt hơn các tình huống đó khi lập lại trong công việc và cuộc sống hằng ngày.

Để hoạt động kiểm tra đạt hiệu quả, CBQL cần thường xuyên tiếp thu thông tin chính xác và xử lý nhanh chóng. Xây dựng kế hoạch cụ thể trước khi thực hiện hoạt động kiểm tra đánh giá. Cán bộ thực hiện kiểm tra, đánh giá phải được tập huấn và nắm chắc các phương pháp, cách thức kiểm tra, đánh giá.

2.2.5. Xây dựng và phát triển đội ngũ dạy và thực hiện nội dung GDĐP cho học sinh các trường THCS

Mục tiêu của giải pháp: Xây dựng nguồn nhân lực đủ sức đáp ứng yêu cầu tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS ở các trường THCS, phát huy vai trò nguồn nhân lực trong các nhà trường và các nguồn lực bên ngoài xã hội cùng thực hiện mục tiêu GDĐP cho HS.

Nội dung giải pháp: Tiến hành quy hoạch đội ngũ GV chuyên dạy nội d ung GDĐP (nếu có).Triển khai công tác huấn luyện đội ngũ GV chuyên dạy nội dung GDĐP. Thường xuyên bồi dưỡng phương pháp dạy học tích hợp dạy nội dung GDĐP đối với tất cả GV trong nhà trường. Phát huy vai trò doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân ngoài trường cùng tham gia vào tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS.

Cách thức thực hiện giải pháp

- Tiến hành quy hoạch đội ngũ GV chuyên dạy nội dung GDĐP

Căn cứ vào nhiệm vụ và kế hoạch phát triển của nhà trường trong từng giai đoạn để bổ sung dần lực lượng trẻ đảm bảo đủ về số lượng. Vấn đề đặt ra là cần phải xây dựng quy hoạch đội ngũ GV chuyên dạy nội dung GDĐP có tuổi đời trẻ, muốn vậy các trường cần có những biện pháp cụ thể để lựa chọn: Giao các tổ bộ môn tuyển chọn; Xây dựng tiêu chí tuyển chọn; Xây dựng chính sách cho những GV đưa vào diện quy hoạch của nhà trường để hỗ trợ kinh phí.

- Thường xuyên bồi dưỡng phương pháp tích hợp dạy chuyên môn với nội dung GDĐP đối với tất cả GV trong trường

Trong điều kiện hiện nay khi chưa có GV chuyên về GDĐP thì việc bồi dưỡng phương pháp tích hợp là cần thiết để GV vừa dạy chuyên môn vừa tích hợp GDĐP cho HS ngay trong các tiết giảng là vấn đề cấp bách cần thực hiện ngay. Để triển khai hiệu quả, các trường cần tập trung triển khai những nội dung sau: Trước hết các trường cần trang bị kiến thức về GDĐP để các GV nâng cao nhận thức về nội dung GDĐP cho chính bản thân họ. Tiếp theo, việc bồi dưỡng về phương pháp giảng dạy, cách thức vận dụng để lồng ghép và tích hợp GDĐP vào bài giảng, tiết giảng cho GV là việc làm rất quan trọng. GV cần phải cải tiến phương pháp dạy học, mạnh dạn áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vì phương pháp dạy học có ảnh hưởng trực tiếp tới tính năng động, sáng tạo tích cực thúc đẩy quá trình thực hiện nội dung GDĐP cho HS.

Để đạt được mục tiêu bồi dưỡng trên, cần phải bồi dưỡng chuẩn hoá, bồi dưỡng thường xuyên và bồi dưỡng nâng cao cho GV. Các trường cần phải đầu tư nghiên cứu, xây dựng các chương trình bồi dưỡng và cải tiến nội dung bồi dưỡng GDĐP gắn với việc nâng cao khả năng vận dụng tích hợp nội dung GDĐP ngay trong các tiết giảng trên lớp.

- Phát huy vai trò doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân ngoài trường cùng tham gia vào tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS

Các trường cần có cơ chế để các công ty, doanh nghiệp được tham gia vào quá trình biên soạn tài liệu GDĐP cho HS, thông qua các Hội nghị cộng tác viên, các seminar khoa học. Trường chủ động mời các cựu HS đang làm việc ở các doanh nghiệp, tổ chức xã hội tham gia toạ đàm, trao đổi kinh nghiệm về vai trò của công ty, doanh nghiệp trong việc thực hiện nội dung GDĐP. Đây là một trong những biện pháp mang lại hiệu quả, rất thiết thực cho cả nhà trường và doanh nghiệp, đặc biệt qua những diễn đàn này HS sẽ tự soi rọi lại chính bản thân mình đang thiếu hụt những nội đung GDĐP gì và phải làm thế nào để tự trang bị cho bản thân kiến thức về GDĐP. Nhà trường tăng cường cho HS tham quan thực tế để tiếp cận doanh nghiệp và để các em sớm tiếp xúc với thực tiễn về ngành nghề trong tương lai của họ.

2.2.6. Đầu tư cơ sở vật chất và các điều kiện đảm bảo thực hiện nội dung GDĐP cho học sinh có hiệu quả

Mục tiêu của giải pháp: Phát huy tác dụng của CSVC, trang thiết bị ở các trường và ứng dụng thành tựu công nghệ thông tin nhằm phục vụ tốt nhất cho các hoạt động liên quan trực tiếp và gián tiếp đến tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS.

Nội dung giải pháp: Thiết kế xây dựng góc/phòng học chuyên dùng cho hoạt động GDĐP. Bố trí trang thiết bị phù hợp yêu cầu hoạt động GDĐP cho HS. Tăng cường đầu tư, ứng dụng công nghệ thông tin trong QL hoạt động GDĐP cho HS.

Cách thức thực hiện giải pháp:

- Thiết kế xây dựng góc/phòng học chuyên dùng cho hoạt động GDĐP

CSVC đáp ứng cho nội dung GDĐP trước hết phải có góc/phòng học chuyên dùng. Góc/Phòng học giành cho GDĐP phải đủ lớn để đảm bảo sắp xếp bàn ghế theo kiểu học nhóm đồng thời vừa có không gian đủ rộng để HS thực hành (nếu có).

- Bố trí trang thiết bị phù hợp yêu cầu hoạt động GDĐP cho HS

Trang thiết bị phục vụ cho GDĐP tuy không quá tốn kém nhưng điều quan trọng là phải biết khai thác, thiết kế, bố trí đúng cách, đảm bảo đồng bộ các trang thiết bị thì mới phục vụ tốt cho tổ chức thực hiện nội dung GDĐP cho HS.

Về trang thiết bị trong góc/phòng học GDĐP trước hết cần phải có: bàn ghế sắp xếp theo sơ đồ học nhóm, máy chiếu projector, camera ghi hình, tivi màn ảnh lớn, bảng mica trắng, bút lông nhiều màu. Ngoài ra, còn nhiều trang bị, dụng cụ học tập khác do GV tự trang bị cho phù hợp với nội dung GDĐP.

- Tăng cường đầu tư, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lí thực hiện nội dung GDĐP cho học sinh

Ứng dụng E-Learning trong QL hoạt động học tập cho HS nhằm truyền tải và QL sử dụng nhiều công cụ của công nghệ thông tin, truyền thông khác nhau. Trên cơ sở đó GV giảng dạy có thể tương tác với HS về các nội dung GDĐP thông qua các công cụ điện tử hiện đại như máy tính, mạng vệ tinh, mạng Internet, trong đó nội dung học có thể thu được từ các website thông qua laptop, máy tính bàn, máy tính bảng, điện thoại di động smartphone; người dạy và người học có thể giao tiếp với nhau qua mạng internet dưới các hình thức như : e-mail, thảo luận trực tuyến (chat), diễn đàn (forum), hội thảo video. Ứng dụng E-Learning vào công tác QL thực hiện nội dung GDĐP có thể sử dụng hình thức học tập dựa trên web (WBT - Web-Based Training): là hình thức QL sử dụng công nghệ web. Nội dung học, các thông tin về HS được lưu trữ trên máy chủ và người dùng có thể dễ dàng truy nhập thông qua trình duyệt web. HS tham gia học tập nội dung GDĐP có thể giao tiếp với nhau và với GV, sử dụng các chức năng trao đổi trực tiếp, diễn đàn, e-mail, có thể nghe được giọng nói và nhìn thấy hình ảnh của đối tượng giao tiếp trong trường hợp không trực tiếp gặp nhau. E-Learning làm biến đổi phương pháp học tập của HS cũng như vai trò của người học, người học đóng vai trò trung tâm và chủ động của quá trình học tập mọi lúc, mọi nơi nhờ có phương tiện trợ giúp cho cả GV và HS. Trên cơ sở đó, HS có điều kiện tốt nhất cho quá trình học tập, rèn luyện, chia sẻ kinh nghiệm cho bản thân.

3. Kết luận

Nội dung GDĐP là một nội dung dạy học mới đối với mỗi nhà trường từ cấp tiểu học đến cấp THPT. Do đó, để thực hiện tốt nội dung GDĐP thì cần phải có sự quản lí chặt chẽ của các cấp quản lí, đặc biệt là ban Giám hiệu các trường THCS. Chuyên đề này đưa ra những giải pháp cụ thể cho các nhà trường THCS các tỉnh miền núi phía Bắc trong việc tổ chức thực hiện nội dung GDĐP. Tùy theo điều kiện của mỗi trường mà có thể lựa chọn, vận dụng những giải pháp nào là thiết thực nhất để thực hiện có hiệu quả nội dung GDĐP cho HS.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Giáo dục và đào tạo (2018), Chương trình giáo dục phổ thông – Chương trình tổng thể, Hà Nội.

2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2013) Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT

3. Bùi Minh Hiền (chủ biên) (2009), Quản lý giáo dục, NXB ĐHSP Hà nội I.

4. Trần Kiểm (2013), Tiếp cận hiện đại trong quản lí giáo dục, NXB ĐH SP Hà Nội.

5. Trần Thị Tuyết Oanh (2007), Đánh giá và đo lường kết quả học tập, NXB ĐH Sư phạm, Hà Nội