PGS.TS Trần Đình Tuấn
Viện Nghiên cứu hợp tác phát triển giáo dục
Trần Đình Duy Hưng
Lớp 11 chuyên Tin, Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Nội
Tóm tắt: Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, giáo dục không còn giới hạn trong phạm vi nhà trường mà mở rộng ra toàn xã hội, đặc biệt là gia đình – nơi đầu tiên hình thành nhân cách con người. Bài viết phân tích thực trạng mối quan hệ giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình ở Việt Nam hiện nay, chỉ ra những cơ hội và thách thức trong kỷ nguyên số, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả phối hợp giữa hai môi trường giáo dục quan trọng này.
Từ khóa: giáo dục nhà trường, giáo dục gia đình, kỷ nguyên số, phối hợp giáo dục, chuyển đổi số giáo dục.
Hội Cha mẹ học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ tặng trường 20 chiếc điều hòa
1. Mở đầu
Gia đình là “trường học đầu tiên của con người”, còn nhà trường là nơi hoàn thiện tri thức, nhân cách và kỹ năng sống. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, khi Internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng học tập trực tuyến phát triển mạnh, mối quan hệ này đang chịu nhiều tác động mới. Giáo dục trong kỷ nguyên số đang chứng kiến sự thay đổi căn bản về nội dung, phương pháp, và mô hình tổ chức. Sự phát triển của công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), và mạng xã hội đã làm mờ ranh giới giữa “học ở trường” và “học ở nhà”. Trong bối cảnh đó, việc kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình không chỉ là yêu cầu khách quan, mà còn là điều kiện tiên quyết để hình thành và phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực cho người học.
Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định: “Gia đình, nhà trường và xã hội là ba môi trường giáo dục chủ yếu, cần được kết hợp chặt chẽ để giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện” (Nghị quyết số 29-NQ/TW). Tuy nhiên, trong thực tiễn, mối liên kết này vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong điều kiện chuyển đổi số giáo dục. Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đề xuất các giải pháp kết hợp hiệu quả giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình trong điều kiện chuyển đổi số hiện nay.
Đại diện Hội cha mẹ học sinh cùng giáo viên và học sinh Trường THPT chuyên Nguyễn Huệ cùng gói bánh chưng
2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình trong kỷ nguyên số
2.1. Cơ sở lý luận
2.1.1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về vai trò của gia đình và nhà trường trong giáo dục
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội, trong đó gia đình và nhà trường là hai thiết chế xã hội có vai trò đặc biệt trong quá trình hình thành nhân cách. Gia đình là môi trường đầu tiên nuôi dưỡng, hình thành phẩm chất, thói quen, còn nhà trường là nơi hệ thống hóa tri thức, phát triển năng lực và bồi dưỡng lý tưởng sống.
Hồ Chí Minh luôn khẳng định: “Giáo dục trong nhà trường chỉ là một phần, còn cần có sự giáo dục trong gia đình và ngoài xã hội mới thành công được”. Người coi trọng việc kết hợp chặt chẽ giữa ba môi trường giáo dục, gia đình, nhà trường và xã hội, xem đó là yếu tố quyết định để hình thành “con người mới xã hội chủ nghĩa”.
Nghị quyết số 29-NQ/TW (2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW (2025) về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới đều nhấn mạnh yêu cầu phát huy sức mạnh tổng hợp của gia đình, nhà trường và xã hội trong công tác giáo dục thế hệ trẻ.
Như vậy, về mặt lý luận chính trị – xã hội, sự phối hợp giáo dục giữa nhà trường và gia đình là một tất yếu khách quan, vừa đảm bảo tính thống nhất trong mục tiêu, vừa phát huy sức mạnh đa chiều của các chủ thể giáo dục trong quá trình hình thành nhân cách, năng lực và phẩm chất của học sinh.
2.1.2. Cơ sở lý luận giáo dục học và tâm lý học
Theo giáo dục học hiện đại, quá trình giáo dục là hệ thống tác động sư phạm có mục đích, kế hoạch và tổ chức, nhằm hình thành nhân cách con người. Sự phát triển nhân cách chỉ đạt hiệu quả khi các tác động giáo dục từ nhà trường và gia đình thống nhất, đồng hướng và hỗ trợ lẫn nhau. Từ góc độ tâm lý học phát triển, học sinh là chủ thể tích cực, chịu ảnh hưởng đồng thời của nhiều môi trường sống. Gia đình là nơi hình thành nền tảng tâm lý ban đầu, thói quen, tình cảm, giá trị; nhà trường giúp củng cố, mở rộng và phát triển năng lực xã hội, tư duy độc lập, ý thức công dân. Việc thiếu sự phối hợp giữa hai môi trường này sẽ làm xuất hiện “khoảng trống giáo dục”, khiến quá trình hình thành nhân cách không toàn diện.
2.1.3. Cơ sở lý luận về giáo dục trong kỷ nguyên số
Kỷ nguyên số, với sự phát triển mạnh mẽ của Internet, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và các nền tảng học tập trực tuyến, đang làm thay đổi căn bản phương thức dạy và học. Giáo dục hiện nay không chỉ diễn ra trong không gian lớp học truyền thống mà mở rộng thành “không gian học tập số”, học sinh học mọi lúc, mọi nơi.
Trong bối cảnh đó, mối quan hệ nhà trường với gia đình cần được số hóa và tương tác liên tục. Phụ huynh không chỉ là người “giám sát” mà trở thành đối tác giáo dục số, đồng hành cùng giáo viên trong quản lý, định hướng, hỗ trợ và đánh giá quá trình học tập của con em qua các nền tảng công nghệ. Các lý thuyết như “học tập kết hợp (Blended Learning)”, “giáo dục lấy người học làm trung tâm”, hay “phân tích dữ liệu học tập (Learning Analytics)” đều khẳng định vai trò của gia đình trong việc theo dõi, hỗ trợ và tạo động lực học tập cá nhân hóa cho học sinh trong môi trường số.
Như vậy, về mặt lý luận, sự kết hợp giữa giáo dục nhà trường và gia đình trong kỷ nguyên số phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái giáo dục mở, lấy người học làm trung tâm, kết nối bởi công nghệ, và được điều phối bởi các chủ thể giáo dục có năng lực số.
2.2. Cơ sở thực tiễn
2.2.1. Thực trạng phối hợp giáo dục giữa nhà trường và gia đình ở Việt Nam hiện nay
Hiện nay, hầu hết các trường học đã có hình thức phối hợp với phụ huynh thông qua họp phụ huynh, sổ liên lạc điện tử, nhóm Zalo, cổng thông tin học sinh, phần mềm quản lý học tập (LMS). Tuy nhiên, việc phối hợp này vẫn còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu và chưa tận dụng tối đa công nghệ số. Nhiều phụ huynh chưa nắm rõ chương trình, phương pháp giáo dục hiện đại, còn thiên về kiểm soát hành vi hơn là đồng hành học tập. Một số giáo viên lại thiếu kỹ năng tương tác số với phụ huynh, dẫn tới thông tin hai chiều không kịp thời, gây hiểu nhầm hoặc bỏ lỡ cơ hội hỗ trợ học sinh.
2.2.2. Những thách thức mới trong bối cảnh chuyển đổi số
Khoảng cách năng lực số giữa giáo viên, phụ huynh và học sinh vẫn lớn; nhiều cha mẹ chưa có kỹ năng sử dụng công cụ học tập trực tuyến. Nguy cơ lệ thuộc công nghệ và tác động tiêu cực của môi trường mạng (nội dung độc hại, bạo lực, lệch chuẩn đạo đức) ảnh hưởng đến học sinh nếu thiếu định hướng thống nhất từ nhà trường và gia đình. Thiếu cơ chế phối hợp chính thức về việc chia sẻ dữ liệu học tập, bảo mật thông tin và trách nhiệm trong quản lý học sinh trực tuyến.
2.2.3. Những cơ hội và tiền đề thuận lợi
Mặt khác, Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ Chiến lược chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo (giai đoạn 2021–2030), tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng mô hình “phối hợp giáo dục số” giữa nhà trường và gia đình. Sự phổ cập Internet, điện thoại thông minh và các nền tảng học tập trực tuyến giúp việc trao đổi giữa giáo viên với phụ huynh trở nên nhanh chóng, minh bạch và cá nhân hóa hơn. Nhiều mô hình tiên tiến đã xuất hiện như “lớp học kết nối phụ huynh trực tuyến”, “ngày hội công nghệ cha mẹ đồng hành”, góp phần củng cố mối quan hệ hợp tác giáo dục toàn diện.
Cơ sở lý luận và thực tiễn cho thấy, việc kết hợp giáo dục nhà trường – gia đình trong kỷ nguyên số không chỉ là yêu cầu mang tính lý luận giáo dục học mà còn là xu thế tất yếu của xã hội thông tin. Cả hai môi trường giáo dục cần chuyển từ mô hình phối hợp truyền thống sang mô hình phối hợp số hóa, tương tác liên tục, lấy học sinh làm trung tâm, nhằm xây dựng hệ sinh thái giáo dục toàn diện, hiện đại và nhân văn.
3. Mục tiêu của việc kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình trong kỷ nguyên số
3.1. Bảo đảm tính thống nhất trong định hướng, mục tiêu và giá trị giáo dục
Mục tiêu đầu tiên và cốt lõi của việc kết hợp giáo dục giữa nhà trường và gia đình là đảm bảo sự thống nhất về mục tiêu, định hướng và giá trị giáo dục. Trong môi trường xã hội hiện đại, học sinh không chỉ chịu tác động từ thầy cô mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn từ cha mẹ, bạn bè, mạng xã hội và các nguồn thông tin mở. Nếu gia đình và nhà trường không có cùng định hướng, học sinh dễ rơi vào tình trạng mâu thuẫn giá trị, thiếu nhất quán trong hành vi và thái độ.
Trong kỷ nguyên số, mục tiêu này càng trở nên quan trọng bởi các giá trị sống truyền thống đang bị pha loãng trong dòng chảy của văn hóa số toàn cầu. Khi nhà trường và gia đình cùng thống nhất định hướng giáo dục, học sinh sẽ có “kim chỉ nam” vững vàng giữa không gian mạng đa chiều.
3.2. Phát huy vai trò đồng hành và hỗ trợ lẫn nhau giữa nhà trường và gia đình
Mục tiêu thứ hai là xây dựng cơ chế hợp tác và đồng hành thường xuyên, hai chiều giữa giáo viên và phụ huynh nhằm đảm bảo mọi hoạt động giáo dục đều có sự theo dõi, phản hồi và hỗ trợ kịp thời. Trong thực tiễn, có những vấn đề học sinh chỉ bộc lộ ở nhà (ví dụ: biểu hiện tâm lý, sử dụng thiết bị công nghệ quá mức, mâu thuẫn trong quan hệ bạn bè), còn nhà trường lại chỉ nắm được qua biểu hiện học tập. Nếu hai bên thiếu kết nối, các tín hiệu sớm của khủng hoảng tâm lý hoặc hành vi lệch chuẩn dễ bị bỏ qua.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ cho phép mối quan hệ này được số hóa và cập nhật liên tục. Hệ thống quản lý học tập (LMS), sổ liên lạc điện tử, ứng dụng AI theo dõi tiến độ học tập giúp phụ huynh có thể nắm bắt ngay thông tin học tập, điểm số, thái độ học tập của con mình.
3.3. Tăng cường năng lực số, năng lực tự học và tự quản lý của học sinh
Một mục tiêu quan trọng khác là phát triển năng lực số và năng lực tự học của học sinh, yếu tố then chốt trong giáo dục hiện đại. Gia đình và nhà trường, khi phối hợp đúng hướng, sẽ giúp học sinh hình thành thói quen học tập chủ động, tư duy phản biện, và kỹ năng quản lý thời gian trên môi trường số.
Gia đình có vai trò hướng dẫn, kiểm soát việc sử dụng thiết bị công nghệ, còn nhà trường giúp học sinh sử dụng công nghệ như công cụ học tập và sáng tạo. Khi hai môi trường đồng hành, học sinh sẽ học cách ứng dụng công nghệ một cách an toàn, có mục đích và hiệu quả.
.3.4. Hướng tới giáo dục toàn diện, phát triển nhân cách và kỹ năng sống
Giáo dục trong kỷ nguyên số không chỉ hướng tới truyền thụ tri thức mà còn nhấn mạnh phát triển phẩm chất, kỹ năng và năng lực công dân số. Vì vậy, mục tiêu của sự phối hợp giữa nhà trường và gia đình không dừng lại ở việc giám sát học tập, mà phải hướng tới giáo dục toàn diện con người.
Khi phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường với gia đình trong giáo dục sẽ tạo ra “vòng tròn giáo dục khép kín”, giúp học sinh vừa phát triển về tri thức, năng lực nghề nghiệp vừa hình thành nhân cách, cảm xúc và giá trị sống.
3.5. Xây dựng môi trường giáo dục số an toàn, nhân văn và bền vững
Cuối cùng, mục tiêu chiến lược của việc kết hợp giáo dục nhà trường với gia đình là xây dựng môi trường giáo dục số lành mạnh, nhân văn và an toàn, góp phần hình thành thế hệ công dân số có trách nhiệm, có bản lĩnh và có khả năng thích ứng với xã hội số.
Trong không gian mạng, học sinh có thể dễ dàng tiếp cận các luồng thông tin đa chiều, cả tích cực lẫn tiêu cực. Gia đình và nhà trường cần phối hợp chặt chẽ trong giáo dục kỹ năng an toàn số, đạo đức số, ứng xử văn minh trên mạng, đồng thời trang bị cho học sinh khả năng tự bảo vệ và nhận diện rủi ro thông tin.
Tóm lại, các mục tiêu của việc kết hợp giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình trong kỷ nguyên số đều hướng tới việc thống nhất định hướng, phát huy vai trò đồng hành, nâng cao năng lực số và đảm bảo giáo dục toàn diện, an toàn cho học sinh. Đây là nền tảng để xây dựng một hệ sinh thái giáo dục mở, nơi mọi chủ thể, nhà trường, gia đình và xã hội cùng gắn bó, tương tác và phát triển vì tương lai của thế hệ công dân số Việt Nam.
4. Giải pháp kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình trong kỷ nguyên số
4.1. Xây dựng cơ chế phối hợp chính thức tạo khung pháp lý và thủ tục vận hành số hóa
Mục tiêu của giải pháp này nhằm thiết lập cơ sở pháp lý, quy chế, quy trình và nền tảng kỹ thuật để mọi tương tác giữa nhà trường với gia đình đều minh bạch, liên tục và có trách nhiệm.
Nội dung triển khai:
Ban hành và áp dụng Quy chế phối hợp giáo dục điện tử ở cấp trường, sở; quy định rõ trách nhiệm của giáo viên chủ nhiệm, hiệu trưởng, phụ huynh và học sinh trong các hoạt động số (trao đổi kết quả học tập, báo cáo hành vi, can thiệp sớm).
Chuẩn hóa mẫu báo cáo điện tử (báo cáo tiến độ học tập, phiếu theo dõi kỹ năng sống) và quy trình xử lý thông tin (ai thông báo, thời hạn phản hồi, lưu trữ, quyền truy cập). Bảo đảm nguyên tắc bảo mật, lưu trữ dữ liệu học sinh và tuân thủ quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Thành lập Tổ công tác phối hợp giáo dục số tại mỗi trường (thành phần: Ban giám hiệu, tổ công nghệ thông tin, tổ chuyên môn, đại diện hội cha mẹ học sinh).
Bước 2: Soạn thảo Quy chế phối hợp điện tử, quy định rõ phạm vi, nội dung, hình thức trao đổi thông tin (qua LMS, email, app di động…), tần suất cập nhật và chế độ phản hồi.
Bước 3: Tổ chức hội nghị lấy ý kiến phụ huynh, hoàn thiện quy chế, trình cấp quản lý phê duyệt.
Bước 4: Triển khai thử nghiệm tại 1–2 khối lớp; sau 6 tháng tổng kết, đánh giá, hoàn thiện và nhân rộng toàn trường.
Bước 5: Duy trì cập nhật, điều chỉnh định kỳ theo từng năm học.
Chủ thể thực hiện: Chủ trì là Ban giám hiệu nhà trường. Phối hợp với Hội phụ huynh, tổ CNTT, giáo viên chủ nhiệm, Sở Giáo dục và Đào tạo (đối với cấp phổ thông).
Công cụ hỗ trợ: Cổng thông tin điện tử nhà trường, phần mềm quản lý học sinh, nhóm trao đổi trực tuyến (Zalo, Teams, Google Classroom…).
Điều kiện đảm bảo: Có văn bản chỉ đạo thống nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo; tập huấn quy trình soạn thảo và áp dụng quy chế phối hợp số; bố trí nhân lực quản trị hệ thống.
4.2. Phát triển năng lực số cho giáo viên và phụ huynh
Mục tiêu của giải pháp này nhằm nâng cao năng lực sử dụng công cụ số, quản trị lớp học trực tuyến, an toàn mạng và kỹ năng đồng hành giáo dục số cho cả giáo viên và phụ huynh.
Nội dung triển khai:
Xây dựng khung tập huấn theo bậc: (1) kỹ năng cơ bản (sử dụng LMS, ứng dụng họp trực tuyến), (2) kỹ năng nâng cao (phân tích dữ liệu học tập, sử dụng AI hỗ trợ dạy-học), (3) an toàn số và quyền công dân số.
Tổ chức chuỗi hội thảo “Cha mẹ số” định kỳ do nhà trường phối hợp với chuyên gia (Sở GDĐT, tổ chức xã hội, doanh nghiệp công nghệ).
Xây dựng thư viện hướng dẫn, video ngắn, FAQ trên nền tảng của trường để phụ huynh dễ tiếp cận, tự học.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Khảo sát trình độ, nhu cầu đào tạo năng lực số của giáo viên và phụ huynh (qua phiếu điện tử).
Bước 2: Xây dựng chương trình bồi dưỡng năng lực số theo 3 cấp độ: cơ bản – nâng cao – chuyên sâu.
Bước 3: Phối hợp với các đối tác công nghệ (như Microsoft, Viettel, VNPT, FPT…) tổ chức tập huấn định kỳ trực tuyến và trực tiếp.
Bước 4: Thành lập “Câu lạc bộ cha mẹ số” trong trường, nơi phụ huynh được hướng dẫn, chia sẻ kinh nghiệm quản lý con học online.
Bước 5: Đánh giá kết quả bồi dưỡng thông qua bài kiểm tra, khảo sát năng lực thực hành, và chứng nhận hoàn thành.
Chủ thể thực hiện: Nhà trường chủ trì. Lực lượng phối hợp gồm Sở GD&ĐT, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội chuyên trách chuyển đổi số.
Công cụ hỗ trợ: Hệ thống E-learning, video hướng dẫn, tài liệu tương tác, nền tảng học tập số
Điều kiện đảm bảo: Kinh phí hỗ trợ đào tạo; giảng viên có chứng chỉ năng lực số; hệ thống hạ tầng CNTT ổn định.
4.3. Xây dựng hệ sinh thái kỹ thuật tạo nền tảng liên kết nhà trường với gia đình
Mục tiêu của giải pháp này nhằm tạo một hệ thống kỹ thuật tích hợp để đồng bộ thông tin học tập, phát triển nhân cách, tương tác và hỗ trợ kịp thời.
Nội dung triển khai:
Triển khai nền tảng tích hợp: LMS + sổ liên lạc điện tử + hệ thống phản hồi đa chiều (chat, thông báo, lịch học) + module an toàn thông tin.
Tích hợp analytics: dashboard cho giáo viên, cha mẹ hiển thị tiến trình học, cảnh báo sớm (giảm điểm, nghỉ học, tương tác thấp).
Cơ chế cấp quyền truy cập: phụ huynh có tài khoản phụ huynh với mức quyền phù hợp; dữ liệu cá nhân được mã hóa và lưu trữ theo tiêu chuẩn.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Đánh giá hiện trạng hạ tầng CNTT của nhà trường (thiết bị, đường truyền, phần mềm).
Bước 2: Lựa chọn nền tảng tích hợp phù hợp (LMS, phần mềm quản lý học sinh, sổ liên lạc điện tử, dashboard thống kê).
Bước 3: Thiết kế giao diện riêng cho phụ huynh – học sinh – giáo viên; đảm bảo dễ sử dụng, bảo mật dữ liệu.
Bước 4: Tổ chức đào tạo người dùng và triển khai thí điểm.
Bước 5: Kết nối nền tảng với cổng thông tin của Phòng/Sở GD&ĐT để đồng bộ dữ liệu quản lý.
Chủ thể thực hiện: Chủ trì là Ban giám hiệu và tổ CNTT nhà trường. Lực lượng phối hợp gồm Doanh nghiệp cung cấp giải pháp công nghệ, phụ huynh, giáo viên chủ nhiệm.
Công cụ hỗ trợ: Hệ thống quản lý học tập (LMS), phần mềm quản lý trường học, hệ thống cảnh báo học tập, chatbot hỗ trợ phụ huynh.
Điều kiện đảm bảo: Hạ tầng mạng, máy chủ và thiết bị đầu cuối đầy đủ; kinh phí duy trì hằng năm; cam kết chia sẻ dữ liệu an toàn.
4.4. Đồng bộ hóa nội dung giáo dục giá trị, giáo dục phẩm chất, kỹ năng sống và an toàn số giữa nhà trường và gia đình
Mục tiêu của giải pháp này nhằm thống nhất chương trình, chuẩn mực ứng xử, kỹ năng sống và quy tắc ứng xử số giữa nhà trường và gia đình nhằm tránh mâu thuẫn thông tin và tạo sự cộng hưởng tác động giáo dục nhất quán.
Nội dung triển khai:
Xây dựng “Chuẩn giá trị gia đình, trường học” (ví dụ: bộ quy tắc ứng xử số, bộ nguyên tắc hỗ trợ cảm xúc cho học sinh, hành lang ứng xử trên mạng).
Giáo viên và phụ huynh cùng tổ chức các buổi hướng dẫn kỹ năng sống (cảm xúc, quản lý thời gian, kỹ năng tự học), được lồng ghép trong chương trình dạy học chính khóa hoặc hoạt động ngoại khoá.
Phối hợp tổ chức các chiến dịch truyền thông nội bộ (video, podcast, bản tin điện tử) để củng cố thông điệp giáo dục.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Thành lập nhóm chuyên trách “Giáo dục giá trị và an toàn số” gồm giáo viên, chuyên viên tư vấn tâm lý, đại diện phụ huynh.
Bước 2: Xây dựng Bộ quy tắc ứng xử số và tài liệu hướng dẫn kỹ năng sống thống nhất cho nhà trường và gia đình.
Bước 3: Lồng ghép nội dung vào giờ sinh hoạt lớp, tiết giáo dục công dân, hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
Bước 4: Tổ chức các buổi toạ đàm trực tuyến giữa cha mẹ – thầy cô – học sinh về chủ đề văn hoá ứng xử mạng, đạo đức số.
Bước 5: Đánh giá định kỳ kết quả hình thành kỹ năng và thái độ của học sinh qua bảng khảo sát, nhật ký hành vi, phản hồi của phụ huynh.
Chủ thể thực hiện: Chủ trì là Tổ công tác giáo dục đạo đức, kỹ năng sống. Lực lượng phối hợp gồm Hội cha mẹ học sinh, Phòng Tư vấn học đường, các tổ chức Đoàn, Đội.
Công cụ hỗ trợ: Học liệu số, clip giáo dục kỹ năng, app hướng dẫn ứng xử mạng, bộ quy tắc “Công dân số học đường”.
Điều kiện đảm bảo: Sự thống nhất nhận thức giữa giáo viên và phụ huynh; có chuyên gia tâm lý, chuyên gia truyền thông số tư vấn; thời lượng triển khai hợp lý trong năm học.
4.5. Thiết lập cơ chế hỗ trợ tâm lý, can thiệp sớm và hướng nghiệp phối hợp
Mục tiêu của giải pháp nhămg phát hiện sớm các vấn đề tâm lý, hành vi và hỗ trợ hướng nghiệp thông qua kênh phối hợp liên tục giữa nhà trường và gia đình.
Nội dung triển khai:
Thiết lập hệ thống “cảnh báo sớm” (qua nền tảng tích hợp) khi xuất hiện các chỉ số rủi ro, giảm tương tác, giảm điểm, vắng mặt liên tục, biểu hiện stress.
Quy trình can thiệp, giáo viên chủ nhiệm thông báo phụ huynh, họp phối hợp, can thiệp chuyên môn (tư vấn tâm lý trường học hoặc giới thiệu chuyên gia).
Tổ chức chuỗi tọa đàm hướng nghiệp trực tuyến có sự tham gia của phụ huynh để thống nhất kỳ vọng nghề nghiệp và lộ trình học tập.
Kết hợp dữ liệu học tập số với quan sát gia đình giúp phát hiện vấn đề sớm hơn so với chỉ dựa vào một nguồn. Việc có quy trình rõ ràng giúp giảm thiểu sự trì hoãn can thiệp.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Thành lập Tổ tư vấn tâm lý học đường kết nối trực tuyến với phụ huynh.
Bước 2: Tích hợp công cụ theo dõi hành vi học tập (attendance, mức độ tương tác, phản hồi của giáo viên) vào hệ thống cảnh báo sớm.
Bước 3: Khi phát hiện học sinh có dấu hiệu bất thường, hệ thống tự động gửi thông tin cho giáo viên và phụ huynh, kích hoạt quy trình can thiệp 3 bước: (1) Trao đổi xác minh thông tin, (2) Tư vấn sơ bộ trực tuyến, (3) Gặp gỡ trực tiếp và lập kế hoạch hỗ trợ.
Bước 4: Kết hợp phụ huynh trong tư vấn hướng nghiệp, tổ chức tọa đàm trực tuyến “Phụ huynh nói về nghề nghiệp”, mời chuyên gia chia sẻ định hướng thị trường lao động.
Bước 5: Tổng kết, đánh giá và lưu hồ sơ tư vấn trên hệ thống.
Chủ thể thực hiện: Chủ trì là Phòng Tư vấn học đường và giáo viên chủ nhiệm. Lực lượng phối hợp là phụ huynh, chuyên viên tâm lý, doanh nghiệp hướng nghiệp.
Công cụ hỗ trợ: Hệ thống cảnh báo sớm, phần mềm khảo sát tâm lý (Google Form, SurveyMonkey), nền tảng tư vấn trực tuyến (Zoom, Teams).
Điều kiện đảm bảo: Có chuyên viên tư vấn được đào tạo, quy trình bảo mật thông tin học sinh, nguồn tài liệu hướng nghiệp cập nhật.
4.6. Huy động nguồn lực xã hội và đối tác công – tư để mở rộng quy mô và chất lượng
Mục tiêu của giải pháp này nhằm tận dụng năng lực kỹ thuật, nội dung đào tạo và nguồn lực tài chính từ doanh nghiệp, tổ chức xã hội để hỗ trợ nhà trường và gia đình triển khai giải pháp số. Hợp tác công–tư giúp giảm chi phí triển khai, tăng tính cập nhật công nghệ và mở rộng phạm vi tiếp cận. Nhiều chương trình quốc tế, đối tác tư nhân đã hỗ trợ trường học xây dựng năng lực số.
Nội dung triển khai:
Ký kết hợp tác với doanh nghiệp công nghệ để cung cấp nền tảng, công cụ, hoặc chương trình tập huấn miễn phí cho phụ huynh và giáo viên.
Huy động tổ chức phi lợi nhuận, cộng đồng để cung cấp tài liệu về giáo dục phẩm chất, an toàn mạng, và hỗ trợ học sinh khó khăn về thiết bị.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Xây dựng đề án hợp tác công – tư về giáo dục số tại cấp trường hoặc cụm trường.
Bước 2: Kêu gọi doanh nghiệp công nghệ, tổ chức phi lợi nhuận, quỹ học bổng đồng hành trong việc cung cấp nền tảng, thiết bị, học liệu số.
Bước 3: Ký kết biên bản hợp tác; xác định rõ quyền lợi, trách nhiệm và tiêu chí giám sát.
Bước 4: Tổ chức sự kiện “Ngày hội giáo dục số” để công bố sản phẩm, mô hình hỗ trợ học sinh.
Bước 5: Báo cáo định kỳ kết quả hợp tác lên Sở GD&ĐT.
Chủ thể thực hiện: Chủ trì là Ban giám hiệu nhà trường, phòng kế hoạch – tài chính. Lực lượng phối hợp là các doanh nghiệp công nghệ, tổ chức xã hội, phụ huynh.
Công cụ hỗ trợ: Hồ sơ điện tử quản lý dự án hợp tác, nền tảng minh bạch tài trợ (Portal công khai).
Điều kiện đảm bảo là có Chính sách khuyến khích xã hội hóa giáo dục, quy trình giám sát minh bạch, cam kết sử dụng đúng mục đích.
4.7. Thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá và điều chỉnh liên tục
Mục tiêu của giải pháp nhằm đảm bảo các giải pháp được triển khai có bằng chứng về hiệu quả, liên tục cải tiến dựa trên dữ liệu.
Nội dung triển khai:
Xây dựng bộ chỉ số đánh giá phối hợp nhà trường – gia đình (tần suất tương tác, thời gian phản hồi, mức độ hài lòng phụ huynh, tiến bộ học tập, chỉ số an toàn mạng).
Thực hiện khảo sát định kỳ, phân tích dữ liệu học tập để xác định can thiệp hiệu quả.
Khuyến khích nghiên cứu tình huống, đề tài luận văn gắn với thực tiễn trường học để cung cấp bằng chứng cho chính sách mở rộng.
Cách thức thực hiện:
Bước 1: Xây dựng bộ chỉ số đánh giá phối hợp giáo dục số (ví dụ: số lần tương tác phụ huynh–giáo viên/tháng, thời gian phản hồi, mức độ hài lòng, tỷ lệ học sinh tiến bộ).
Bước 2: Giao bộ phận CNTT và tổ chuyên môn thu thập, tổng hợp dữ liệu hàng quý.
Bước 3: Họp giao ban định kỳ giữa Ban giám hiệu và đại diện phụ huynh để công bố kết quả, thảo luận biện pháp cải tiến.
Bước 4: Báo cáo lên cấp quản lý, đề xuất điều chỉnh quy trình, bổ sung tài nguyên số.
Bước 5: Tổng kết năm học, đánh giá tác động và nhân rộng mô hình hiệu quả.
Chủ thể thực hiện là Ban giám hiệu và tổ CNTT chủ trì. Giáo viên chủ nhiệm, hội cha mẹ học sinh là lực lượng phối hợp.
Công cụ hỗ trợ, Dashboard phân tích dữ liệu học tập, phiếu khảo sát điện tử, báo cáo trực tuyến. Điều kiện đảm bảo là hệ thống dữ liệu thống nhất, quy định trách nhiệm báo cáo, sự tham gia tích cực của các bên liên quan.
5. Kết luận
Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện, giáo dục đang trải qua những thay đổi sâu sắc cả về phương thức, nội dung và môi trường tác động. Sự phối hợp giữa giáo dục nhà trường và giáo dục gia đình không còn là yêu cầu mang tính truyền thống, mà đã trở thành yếu tố chiến lược quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục toàn diện của học sinh.
Kết hợp giáo dục nhà trường – gia đình trong kỷ nguyên số là yêu cầu khách quan nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển con người toàn diện mà Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước đã xác định trong các văn kiện như Bộ Giáo dục và Đào tạo Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW. Đây là cơ chế giáo dục đồng bộ giúp hình thành phẩm chất, năng lực và nhân cách học sinh phù hợp với xã hội số.
Trong kỷ nguyên số, sự phối hợp giáo dục cần được số hóa, minh bạch hóa và thường xuyên hóa, dựa trên nền tảng công nghệ thông tin và dữ liệu học tập. Mối quan hệ giữa nhà trường – phụ huynh – học sinh chuyển từ mô hình “thông tin một chiều” sang “tương tác hai chiều”, từ “giám sát” sang “đồng hành và hỗ trợ phát triển”.
Khi được triển khai đồng bộ, những giải pháp đã dề xuất sẽ góp phần xây dựng hệ sinh thái giáo dục mở – nhân văn – hiện đại, trong đó gia đình, nhà trường và xã hội cùng gắn kết trách nhiệm, chia sẻ thông tin, hợp tác trên nền tảng số nhằm hướng đến mục tiêu phát triển con người Việt Nam toàn diện, đáp ứng yêu cầu của thời đại công dân số và học tập suốt đời.
Tài liệu tham khảo
[1]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2022), Chiến lược chuyển đổi số trong ngành Giáo dục và Đào tạo đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
[2]. Trần Văn Bình (2024), Xây dựng năng lực số cho phụ huynh trong giáo dục con cái, Nxb Giáo dục Việt Nam.
[3]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2024), Nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024
[4]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025
[5]. UNESCO (2021), Reimagining Our Futures Together: A New Social Contract for Education.
SCHOOL EDUCATION INTEGRATED WITH FAMILY EDUCATION
IN THE DIGITAL ERA – CURRENT SITUATION AND SOLUTIONS
Assoc. Prof. Dr. Tran Dinh Tuan
Institute for Educational Cooperation and Development Research
Tran Dinh Duy Hung
Grade 11, Informatics Major, Nguyen Hue High School for the Gifted, Hanoi
Abstract: In the context of an ongoing and powerful digital transformation, education is no longer confined within the boundaries of schools but has expanded to encompass the entire society—particularly the family, which serves as the first environment for personality formation. This paper analyzes the current relationship between school education and family education in Vietnam, highlights the opportunities and challenges in the digital era, and proposes solutions to enhance the effectiveness of collaboration between these two crucial educational environments.
Keywords: school education, family education, digital era, educational cooperation, digital transformation in education.
