Cao Văn Khánh
Học viện Chính trị, Bộ Quốc Phòng
Email: [email protected]
Tóm tắt: Lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội là nội dung quan trọng trong xây dựng đội ngũ cán bộ trẻ có bản lĩnh chính trị vững vàng, động cơ học tập đúng đắn, năng lực tự học, tự nghiên cứu và khả năng thích ứng trước yêu cầu đổi mới giáo dục, đào tạo trong Quân đội. Bài viết làm rõ quan niệm của việc lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ; xác định các giá trị cơ bản cần lan tỏa; đánh giá thực trạng; đề xuất biện pháp góp phần làm cho học tập suốt đời trở thành nhu cầu, thói quen, chuẩn mực và động lực phát triển của sĩ quan trẻ trong môi trường sư phạm quân sự hiện nay.
Từ khóa: văn hóa học tập suốt đời; lan tỏa giá trị; sĩ quan trẻ; học viện; trường sĩ quan quân đội.
1. Đặt vấn đề
Sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội là những cán bộ đang trong quá trình tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện phẩm chất, năng lực và phương pháp công tác. Với ưu thế về độ tuổi, khả năng tiếp thu nhanh, tinh thần cầu thị và khát vọng cống hiến, sĩ quan trẻ có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển. Tuy nhiên, do kinh nghiệm thực tiễn còn hạn chế, một bộ phận sĩ quan trẻ chưa hình thành động cơ học tập đúng đắn, thói quen tự học bền vững.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, đào tạo, chuyển đổi số và yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, học tập suốt đời cần trở thành giá trị nghề nghiệp, chuẩn mực văn hóa và động lực phát triển của sĩ quan trẻ. Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, xác định yêu cầu xây dựng xã hội học tập và thúc đẩy học tập suốt đời. Vì vậy, lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội hiện nay là vấn đề có ý nghĩa thiết thực.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Quan niệm và các giá trị văn hóa học tập suốt đời cần lan tỏa cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
2.1.1. Quan niệm lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội
Học tập suốt đời là xu thế khách quan của xã hội hiện đại, là yêu cầu tất yếu để phát triển con người. Văn hóa học tập suốt đời là tổng thể những giá trị, chuẩn mực, thái độ, phương pháp và hành vi được hình thành qua quá trình học tập thường xuyên, liên tục, chủ động và có mục đích; thúc đẩy mỗi cá nhân tự học, tự rèn luyện và tự hoàn thiện để thích ứng với yêu cầu nghề nghiệp và đời sống xã hội. Đối với sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội, văn hóa học tập suốt đời mang bản sắc quân sự rõ rệt. Hoạt động học tập của họ vừa gắn với nhu cầu phát triển cá nhân, vừa là điều kiện trực tiếp để hoàn thành chức trách, nhiệm vụ; vừa thể hiện tính chủ động, vừa phải tuân thủ kỷ luật và các quy định quân đội.
Từ cách tiếp cận trên, có thể quan niệm: lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan Quân đội là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý và các tổ chức quần chúng, nhằm làm cho giá trị tích cực của học tập suốt đời được nhận thức đúng, tiến hành thường xuyên và chuyển hóa thành nhu cầu, thói quen, chuẩn mực và động lực phát triển của sĩ quan trẻ.
Quan niệm nhấn mạnh: phải có chủ thể tổ chức, định hướng và kiểm tra thường xuyên; không dừng ở tuyên truyền mà phải chuyển hóa thành hành vi học tập cụ thể của sĩ quan trẻ; sĩ quan trẻ vừa là đối tượng, vừa là chủ thể lan tỏa thông qua nêu gương, chia sẻ tri thức; giá trị văn hóa học tập suốt đời phải được thể hiện thành nếp nghĩ, nếp sống trong tập thể quân nhân.
2.1.2. Những giá trị văn hóa học tập suốt đời cần lan tỏa cho sĩ quan trẻ
Một là, lý tưởng, trách nhiệm và động cơ học tập đúng đắn
Đây là giá trị nền tảng, chi phối mục đích và thái độ học tập của sĩ quan trẻ. Đối với người sĩ quan Quân đội, học tập trước hết là để phụng sự Tổ quốc, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học, chứ không nhằm mục đích hoàn thiện tiêu chuẩn chức danh hay tích lũy bằng cấp. Khi động cơ học tập đúng đắn được hình thành, sĩ quan trẻ sẽ học vì trách nhiệm, vì sự phát triển của bản thân, khắc phục tâm lý thỏa mãn và bệnh hình thức trong học tập.
Hai là, tự học, tự nghiên cứu và tự phát triển
Tự học là năng lực trung tâm của học tập suốt đời; tự nghiên cứu là con đường để tri thức đi vào chiều sâu; tự phát triển là kết quả của quá trình nhìn lại mình, nhận ra hạn chế và kiên trì đặt mục tiêu mới. Sĩ quan trẻ thường đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ với áp lực công việc lớn; nếu không có ý thức tự học và năng lực tự nghiên cứu, họ khó đáp ứng yêu cầu thực tiễn quân sự.
Ba là, thực học, học đi đôi với hành, lấy kết quả nhiệm vụ làm thước đo
Trong môi trường quân sự, học tập phải hướng tới hiệu quả thực tiễn. Một giảng viên trẻ được đánh giá cao khi có bài giảng sâu sắc, phương pháp sư phạm tốt; một cán bộ quản lý học viên có chất lượng khi nắm chắc đối tượng, xử lý tốt tình huống sư phạm; một cán bộ cơ quan có trình độ khi tham mưu trúng, xây dựng văn bản chặt chẽ và phối hợp công tác hiệu quả.
Bốn là, kỷ luật, chính quy và phương pháp khoa học trong học tập
Học tập suốt đời không đồng nghĩa với học tùy hứng hay học theo phong trào. Đối với sĩ quan trẻ, tự học phải gắn với kế hoạch rõ ràng; tính chủ động đi cùng với nền nếp; sự sáng tạo đặt trong kỷ luật. Một sĩ quan trẻ có văn hóa học tập suốt đời là biết xác định mục tiêu, lựa chọn tài liệu, bố trí thời gian, ghi chép, trao đổi, vận dụng và tự đánh giá kết quả. Trong môi trường quân đội, việc khai thác thông tin và sử dụng tài liệu còn phải tuân thủ các quy định về an toàn, bí mật quân sự.
Năm là, chia sẻ tri thức, nêu gương và đổi mới sáng tạo trong môi trường số
Văn hóa học tập suốt đời thể hiện trong quan hệ tập thể: một tấm gương tự học bền bỉ được nhân rộng, một kinh nghiệm giảng dạy được trao đổi nghiêm túc, một phương pháp nghiên cứu được hướng dẫn cụ thể có thể lan tỏa trong tập thể. Trong điều kiện chuyển đổi số, giá trị này bao hàm thêm năng lực khai thác học liệu số, sử dụng công cụ số và tham gia môi trường học tập trực tuyến một cách có chọn lọc, có kỷ luật và bảo đảm an toàn thông tin. Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng hệ thống giáo dục mở, liên thông và thúc đẩy học tập suốt đời. Đây là định hướng quan trọng để các học viện, trường sĩ quan Quân đội xây dựng môi trường học tập số phù hợp.
2.2. Thực trạng và giải pháp lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ hiện nay
2.2.1. Thực trạng lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ hiện nay
Những năm qua, các học viện, trường sĩ quan Quân đội đã có những chuyển biến nhất định trong lan tỏa văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ, xem đây là nội dung quan trọng trong xây dựng đơn vị. Nhiều đơn vị đã duy trì nền nếp sinh hoạt chuyên môn, hội thi giảng dạy, nghiên cứu khoa học và các chế độ thông qua giáo án, dự giờ. Môi trường sư phạm ở các học viện, trường sĩ quan quân đội đã góp phần nuôi dưỡng tinh thần cầu thị và khả năng tiếp nhận thông tin của sĩ quan trẻ.
Tuy nhiên, quá trình lan tỏa còn bộc lộ những hạn chế như: nhận thức và trách nhiệm của một số chủ thể về lan tỏa giá trị chưa đúng mức; lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp chưa thường xuyên, thiếu đồng bộ; nội dung và hình thức lan tỏa chưa sát chức trách và nhu cầu phát triển của từng sĩ quan trẻ; môi trường văn hóa học tập chưa thực chất và chưa khai thác tốt như một thiết chế lan tỏa; tính tự giác, chủ động và vai trò nêu gương của sĩ quan trẻ trong học tập và lan tỏa giá trị còn hạn chế.
2.2.2. Biện pháp lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ ở các học viện, trường sĩ quan quân đội hiện nay
Một là, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể về lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời cho sĩ quan trẻ
Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng và các tổ chức quần chúng cần thống nhất nhận thức lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời là quá trình làm cho các giá trị học tập đúng đắn thấm vào nhận thức, thái độ và hành vi của sĩ quan trẻ, không phải là hoạt động tuyên truyền đơn lẻ. Nội dung giáo dục cần làm rõ mối quan hệ trực tiếp giữa tự học với hoàn thành chức trách, giữa thực học với chất lượng giảng dạy, quản lý và nghiên cứu khoa học; khắc phục quan niệm giản đơn coi học tập suốt đời là học thêm văn bằng, chứng chỉ.
Hai là, tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy đối với quá trình lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời
Lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời phải được đưa vào nghị quyết lãnh đạo và kế hoạch công tác thường xuyên; phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan đào tạo, cơ quan chính trị, khoa giáo viên, đơn vị quản lý học viên và tổ chức đoàn thanh niên. Trọng tâm là tiến hành liên tục, không chỉ phát động mà phải kiểm tra; không chỉ giao chỉ tiêu mà phải hướng dẫn phương pháp; không chỉ biểu dương kết quả mà phải theo dõi quá trình. Kết quả tự học, tự nghiên cứu và năng lực chia sẻ tri thức cần được đưa vào tiêu chí đánh giá cán bộ, đảng viên. Luật Nhà giáo số 73/2025/QH15, xác định vai trò của nhà giáo trong xây dựng xã hội học tập, qua đó đặt ra yêu cầu phát huy vai trò nêu gương và tự bồi dưỡng của đội ngũ giảng viên trẻ trong các học viện, trường sĩ quan quân đội.
Ba là, đổi mới nội dung và hình thức lan tỏa theo hướng sát chức trách, sát nhiệm vụ và sát nhu cầu phát triển của từng nhóm sĩ quan trẻ
Nội dung lan tỏa tập trung vào các giá trị đã xác định và phân hóa theo chức trách. Với giảng viên trẻ là tự học chuyên môn, phương pháp sư phạm và nghiên cứu khoa học; với cán bộ quản lý là kỹ năng nắm đối tượng và xử lý tình huống sư phạm quân sự; với cán bộ cơ quan là năng lực tham mưu và tổng kết thực tiễn. Các học viện, trường sĩ quan cần xây dựng một số mô hình lan tỏa: “kế hoạch tự học theo chức trách”, “nhóm học thuật sĩ quan trẻ” và “học tập số an toàn, đúng quy định”. Mỗi mô hình cần có mục tiêu rõ ràng, chủ thể phụ trách cụ thể, sản phẩm đầu ra và tiêu chí đánh giá.
Bốn là, xây dựng môi trường văn hóa học tập tích cực, thực chất và có sức lan tỏa trong các học viện, trường sĩ quan quân đội
Các học viện, trường sĩ quan cần tạo bầu không khí học tập nghiêm túc, dân chủ và kỷ cương; biểu dương kịp thời những cá nhân tiêu biểu; khắc phục biểu hiện sao chép và thỏa mãn. Thư viện, học liệu số, diễn đàn khoa học và hội thảo chuyên môn cần được khai thác như những thiết chế lan tỏa giá trị học tập. Môi trường học tập tích cực là điều kiện, trở thành giá trị và động lực của sĩ quan trẻ ở mỗi đơn vị.
Năm là, phát huy vai trò tự giác, chủ động và nêu gương của sĩ quan trẻ trong lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời
Đây là biện pháp quyết định chiều sâu và tính bền vững của quá trình lan tỏa. Sĩ quan trẻ vừa là đối tượng tiếp nhận giá trị, vừa là chủ thể thực hành và tự lan tỏa. Mỗi sĩ quan trẻ cần xây dựng kế hoạch tự học gắn với chức trách, lựa chọn nội dung học tập thiết thực, quản lý thời gian và khai thác nhiều nguồn học tập khác nhau qua sách vở, cấp trên, đồng đội, học viên và thực tiễn đơn vị. Sĩ quan trẻ cần nêu gương qua thói quen đọc tài liệu đều đặn, chuẩn bị bài giảng có đầu tư, ghi chép kinh nghiệm sau mỗi nhiệm vụ, viết bài nghiên cứu, chia sẻ phương pháp công tác và hỗ trợ đồng đội nâng cao năng lực. Khi sĩ quan trẻ tự học có chất lượng và chủ động lan tỏa những điều đã học, văn hóa học tập suốt đời sẽ dần chuyển từ yêu cầu của tổ chức thành chuẩn mực bên trong của tập thể.
3. Kết luận
Lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời không phải là phong trào nhất thời mà là quá trình lâu dài, cần sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chỉ huy, của các lực lượng trong môi trường sư phạm và của mỗi sĩ quan trẻ. Hiệu quả của nó không đo bằng số lượng văn bằng hay chứng chỉ, mà đo bằng sự trưởng thành trong năng lực giảng dạy, quản lý, nghiên cứu và xử lý tình huống thực tiễn. Trong bối cảnh Quân đội đẩy mạnh đổi mới giáo dục, đào tạo và chuyển đổi số, lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời sẽ giúp chp sĩ quan trẻ có nền tảng vững để thích ứng, sáng tạo và cống hiến bền bỉ. Đó chính là mục tiêu sau cùng mà lan tỏa giá trị văn hóa học tập suốt đời hướng tới.
Tài liệu tham khảo
[1] Bộ Chính trị (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.
[2] Vũ Văn Hà (2025), “Học tập suốt đời - động lực phát triển con người và quốc gia trong thời đại số”, Tạp chí Giáo dục, ngày 04/11/2025.
[3] Nguyễn Hữu Hào (2026), “Quan điểm học tập suốt đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh và việc vận dụng của Đảng ta trong kỷ nguyên phát triển mới”, Tạp chí Cộng sản, ngày 12/04/2026.
[4] Lương Thanh Hân (2026), “Xây dựng Trường Sĩ quan Chính trị ngang tầm nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu trong thời kỳ mới”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, ngày 12/01/2026.
[5] Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW ngày 20/12/2022 về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới, Hà Nội.
[6] Quân ủy Trung ương (2026), Nghị quyết số 290-NQ/QUTW ngày 07/01/2026 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội, Hà Nội.
[7] Quốc hội (2025), Nghị quyết số 248/2025/QH15 ngày 10/12/2025 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.
SPREADING THE VALUES OF LIFELONG LEARNING CULTURE AMONG YOUNG OFFICERS AT MILITARY ACADEMIES AND OFFICER SCHOOLS TODAY
Cao Van Khanh
Political Academy, Ministry of National Defense
Email: [email protected]
Abstract: Spreading the values of a lifelong learning culture among young officers at military academies and officer schools is a crucial task in building a contingent of young cadres with a firm political stance, proper learning motivations, capabilities for self-study and independent research, and adaptability to the demands of educational and training innovation in the Military. The article elucidates the concept of spreading the values of a lifelong learning culture among young officers; identifies the core values to be spread; assesses the current situation; and proposes measures to help make lifelong learning an intrinsic need, a habit, a standard, and a driving force for the development of young officers in the current military pedagogical environment.
Keywords: lifelong learning culture; spreading values; young officers; academies; military officer schools.
