Vũ Hoàng Anh -
Trường Sĩ quan Lục quân 2 - Đại học Nguyễn Huệ
Gmail: [email protected]
Tóm tắt: Bài báo phân tích thực trạng công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 trong bối cảnh chuyển đổi số, đồng thời chỉ ra những kết quả đạt được và hạn chế còn tồn tại. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng, bao gồm: đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy; tăng cường ứng dụng công nghệ số; xây dựng môi trường học tập tích cực; nâng cao năng lực giảng viên; và hoàn thiện cơ chế kiểm tra, đánh giá. Các biện pháp này góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ sĩ quan có trình độ, bản lĩnh và kỹ năng sư phạm trong tình hình mới.
Từ khóa: bồi dưỡng, kỹ năng sư phạm, học viên, chuyển đổi số, Trường Sĩ quan Lục quân 2.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, chuyển đổi số đã và đang tác động đến hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục và đào tạo. Đối với hệ thống nhà trường quân đội, chuyển đổi số không chỉ được hiểu là sự ứng dụng công nghệ thông tin đơn thuần vào trong quá trình giảng dạy mà còn là sự thay đổi toàn diện cả về tư duy, cách tiếp cận, phương pháp tổ chức và quản lý hoạt động đào tạo. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải bồi dưỡng, nâng cao kỹ năng sư phạm cho đội ngũ giảng viên, bảo đảm họ có đủ năng lực thích ứng với môi trường dạy học số, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trường Sĩ quan Lục quân 2 – Đại học Nguyễn Huệ là một trong những trung tâm đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu cấp phân đội của Quân đội nhân dân Việt Nam. Nhà trường có nhiệm vụ đào tạo sĩ quan lục quân đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Trong điều kiện hiện nay, đội ngũ giảng viên của nhà trường vừa là những người truyền thụ tri thức, vừa là những người tổ chức, dẫn dắt, định hướng và khơi dậy năng lực tự học, sáng tạo, tính chủ động của học viên. Vì vậy, việc nghiên cứu và đề xuất các biện pháp bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên trong bối cảnh tác động mạnh mẽ của chuyển đổi số có ý nghĩa quan trọng, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận và thực tiễn
Về phương diện lý luận
Trong khoa học giáo dục, kỹ năng sư phạm được coi là một bộ phận quan trọng cấu thành nên năng lực nghề nghiệp của giảng viên. Kỹ năng sư phạm không chỉ đơn thuần là sự am hiểu về tri thức chuyên ngành mà còn là khả năng biến tri thức đó thành hoạt động giảng dạy cụ thể, khoa học và hiệu quả. Theo quan điểm hiện đại, kỹ năng sư phạm được hiểu là sự kết hợp giữa năng lực nhận thức, năng lực giao tiếp sư phạm, kỹ thuật sử dụng phương tiện dạy học, cùng khả năng tổ chức, kiểm soát và định hướng quá trình học tập của người học.
Đối với giảng viên quân sự, kỹ năng sư phạm mang tính đặc thù hơn so với giảng viên dân sự. Họ không chỉ đảm nhiệm vai trò truyền thụ kiến thức lý thuyết, mà còn trực tiếp tham gia huấn luyện kỹ chiến thuật, rèn luyện bản lĩnh chính trị, tác phong chính quy và tinh thần kỷ luật cho học viên. Chính vì vậy, kỹ năng sư phạm của giảng viên quân sự phải được nhìn nhận trên nhiều bình diện: năng lực tổ chức giảng dạy lý thuyết; năng lực huấn luyện thực hành; năng lực chỉ huy, quản lý học viên trong môi trường quân ngũ; và đặc biệt là năng lực định hướng chính trị, tư tưởng, bồi dưỡng phẩm chất, nhân cách quân nhân cách mạng.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay, cùng với xu thế hội nhập quốc tế và tác động sâu rộng của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kỹ năng sư phạm ngày càng đòi hỏi phải được nâng cao. Các kỹ năng cốt lõi của giảng viên hiện đại gồm: năng lực thiết kế hoạt động học tập theo hướng phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học; năng lực tổ chức, điều hành và quản trị lớp học cả trực tiếp và trực tuyến; năng lực kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bằng nhiều phương pháp khác nhau; và năng lực tự học, tự nghiên cứu để phát triển nghề nghiệp.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, kỹ năng sư phạm của giảng viên được hỗ trợ và mở rộng đáng kể. Công nghệ số mang đến cho người thầy những công cụ mới để thiết kế và triển khai bài giảng: từ hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS), các phần mềm mô phỏng huấn luyện quân sự, đến ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu học tập. Giảng viên có thể sử dụng công nghệ thực tế ảo, thực tế tăng cường để minh họa các tình huống huấn luyện chiến đấu; ứng dụng phần mềm tương tác để kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức; hay tổ chức diễn tập trực tuyến thông qua hệ thống mô phỏng. Như vậy, lý luận giáo dục hiện đại đã khẳng định: việc bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên không thể tách rời khỏi tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục.
Về phương diện thực tiễn
Tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 – Đại học Nguyễn Huệ, công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên trong những năm qua đã đạt được nhiều kết quả khả quan. Nhà trường luôn coi trọng xây dựng đội ngũ giảng viên có phẩm chất chính trị vững vàng, giỏi về chuyên môn, có năng lực sư phạm và phong cách mẫu mực. Đa số giảng viên đã tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, từng bước tiếp cận với công nghệ hiện đại, ứng dụng công nghệ thông tin vào biên soạn giáo án điện tử, bài giảng đa phương tiện, cũng như khai thác hiệu quả các phần mềm mô phỏng trong huấn luyện.
Song song với đó, nhà trường đã chú trọng đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật phục vụ chuyển đổi số. Các phòng học đa năng, phòng máy tính, hệ thống mạng nội bộ và đường truyền internet tốc độ cao được đưa vào khai thác, góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ trong dạy học. Các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên đề về phương pháp sư phạm hiện đại, kỹ năng sử dụng công nghệ số trong giảng dạy thường xuyên được tổ chức. Nhờ vậy, đội ngũ giảng viên ngày càng trưởng thành, đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo sĩ quan trong tình hình mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên trong bối cảnh chuyển đổi số vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Thứ nhất, chương trình bồi dưỡng chưa thực sự được thiết kế một cách hệ thống, đồng bộ và gắn liền với lộ trình chuyển đổi số của nhà trường. Nhiều nội dung bồi dưỡng vẫn thiên về lý thuyết, chưa gắn chặt với thực tiễn ứng dụng công nghệ số trong dạy học quân sự. Thứ hai, năng lực ứng dụng công nghệ của đội ngũ giảng viên chưa đồng đều. Một bộ phận giảng viên trẻ có khả năng nhanh chóng tiếp cận, làm chủ các phần mềm mới, trong khi đó một số giảng viên lớn tuổi vẫn quen với phương pháp truyền thống, chưa mạnh dạn thay đổi cách dạy. Thứ ba, hệ thống tài nguyên học liệu số chưa phong phú, nhiều môn học chưa có giáo trình điện tử, thư viện số còn hạn chế, gây khó khăn cho giảng viên khi triển khai bài giảng hiện đại. Cuối cùng, công tác đánh giá, kiểm tra kết quả học tập thông qua công cụ số còn ít được triển khai, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả của quá trình dạy và học trong môi trường số.
Từ thực tiễn trên có thể thấy, bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên ở Trường Sĩ quan Lục quân 2 trong bối cảnh chuyển đổi số vừa là nhu cầu cấp thiết, vừa là nhiệm vụ lâu dài. Quá trình này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa việc kế thừa các giá trị sư phạm truyền thống của nhà trường quân đội với việc tiếp thu, vận dụng thành tựu khoa học công nghệ hiện đại. Chỉ khi làm tốt công tác này, đội ngũ giảng viên mới có thể đáp ứng yêu cầu đào tạo sĩ quan Lục quân trong thời kỳ cách mạng công nghiệp lần thứ tư, xây dựng quân đội chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, tiến tới hiện đại.
2.2. Thực trạng công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tại Trường Sĩ quan Lục quân 2-Đại học Nguyễn Huệ
Trường Sĩ quan Lục quân 2 (Đại học Nguyễn Huệ) là một trong những trung tâm đào tạo sĩ quan chỉ huy tham mưu cấp phân đội chủ yếu ở phía Nam. Từ khi thành lập đến nay, nhà trường đã đào tạo hàng vạn sĩ quan cho Quân đội, góp phần quan trọng trong xây dựng lực lượng vũ trang. Đội ngũ giảng viên của trường có truyền thống gắn bó với sự nghiệp giáo dục Quân đội, không ngừng trưởng thành về phẩm chất chính trị, trình độ chuyên môn và kỹ năng sư phạm. Đây là nền tảng quan trọng để nhà trường triển khai công tác bồi dưỡng giảng viên trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Về cơ sở vật chất và điều kiện bảo đảm: Trong những năm gần đây, nhà trường đã chú trọng đầu tư phòng học đa năng, phòng mô phỏng chiến thuật, hệ thống mạng nội bộ, phòng máy tính và trang thiết bị giảng dạy hiện đại. Nhiều giảng viên đã bước đầu khai thác các phần mềm hỗ trợ soạn giáo án điện tử, trình chiếu đa phương tiện, tổ chức lớp học kết hợp (blended learning) và sử dụng một số phần mềm mô phỏng trong huấn luyện. Các điều kiện này đã mở ra cơ hội thuận lợi để gắn bồi dưỡng kỹ năng sư phạm với tiến trình chuyển đổi số. Tuy nhiên, cơ sở vật chất vẫn chưa thật sự đồng bộ, nhất là hệ thống học liệu số có mặt còn hạn chế, chưa bao quát đầy đủ các môn học.
Về hoạt động bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm: Nhà trường duy trì tổ chức các lớp tập huấn chuyển đổi số, hội thảo chuyên đề, hội thi giảng viên giỏi các cấp, tạo môi trường để giảng viên rèn luyện và trao đổi kinh nghiệm. Nhiều giảng viên trẻ đã chủ động áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học, mạnh dạn xây dựng bài giảng điện tử, thí điểm ứng dụng phần mềm mô phỏng trong huấn luyện. Các hoạt động dự giờ, hoạt động phương pháp, trao đổi chuyên môn, thông qua bài giảng ở các khoa, bộ môn đã góp phần nâng cao kỹ năng sư phạm và khuyến khích đổi mới phương pháp dạy học.
Về năng lực ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số của giảng viên: Hiện nay có sự phân hóa nhất định. Một bộ phận giảng viên trẻ tiếp cận nhanh, thành thạo công nghệ số, sử dụng hiệu quả hệ thống quản lý học tập (LMS), phần mềm trình chiếu, mô phỏng, và các công cụ đánh giá trực tuyến. Tuy nhiên, vẫn còn một số giảng viên lớn tuổi quen với phương pháp truyền thống, ít ứng dụng công nghệ, dẫn đến sự không đồng đều trong chất lượng giảng dạy. Điều này làm cho công tác bồi dưỡng chưa đạt hiệu quả đồng bộ trên toàn đội ngũ.
Về kết quả đạt được và những hạn chế: Nhìn chung, công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm của Trường Sĩ quan Lục quân 2 đã tạo ra những chuyển biến tích cực: nhiều giảng viên trưởng thành rõ rệt về năng lực sư phạm, học viên tốt nghiệp có chất lượng tương đối cao, tỷ lệ tốt nghiệp khá giỏi chiếm phần lớn trong các khóa học. Song, thực tiễn cũng chỉ ra một số hạn chế: chương trình bồi dưỡng chưa thật sự có tính hệ thống và chưa gắn chặt với lộ trình chuyển đổi số; nội dung bồi dưỡng còn thiên về lý thuyết, ít chú trọng thực hành; nguồn học liệu số còn thiếu; công cụ kiểm tra, đánh giá bằng công nghệ số chưa được khai thác nhiều; và cơ chế khuyến khích giảng viên đổi mới phương pháp chưa thật sự mạnh.
Từ thực trạng trên có thể khẳng định: công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 đã có nền tảng, có bước phát triển, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống cần khắc phục. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số đang tác động sâu rộng tới giáo dục – đào tạo, việc nâng cao hiệu quả bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên nhà trường trở thành nhiệm vụ cấp thiết, nhằm bảo đảm đội ngũ giảng viên đủ khả năng đáp ứng yêu cầu đào tạo sĩ quan trong giai đoạn mới.
2.3. Một số biện pháp bồi dưỡng kỹ năng sư phạm trong bối cảnh chuyển đổi số
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư và tiến trình chuyển đổi số trong giáo dục – đào tạo Quân đội, việc bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên Trường Sĩ quan Lục quân 2 cần có những biện pháp toàn diện, đồng bộ và phù hợp với đặc thù đào tạo sĩ quan. Dưới đây là một số biện pháp trọng tâm:
Một là, đổi mới nội dung và chương trình bồi dưỡng kỹ năng sư phạm theo hướng gắn với chuyển đổi số
Một trong những hạn chế hiện nay là nội dung bồi dưỡng còn thiên về lý thuyết, ít chú trọng rèn luyện thực hành. Do đó, nhà trường cần thiết kế lại chương trình bồi dưỡng kỹ năng sư phạm, trong đó tăng cường các chuyên đề về: xây dựng bài giảng điện tử, phương pháp dạy học kết hợp (blended learning), ứng dụng hệ thống quản lý học tập (LMS), phương pháp kiểm tra đánh giá trực tuyến, và kỹ năng sử dụng công cụ mô phỏng huấn luyện.
Chương trình cần được xây dựng thành các mô-đun, có tính linh hoạt, giảng viên có thể học theo nhu cầu và lĩnh vực chuyên môn. Bên cạnh đó, nên tích hợp các tình huống sư phạm gắn với đặc thù huấn luyện quân sự để giảng viên vừa rèn luyện kỹ năng sư phạm, vừa khai thác công nghệ số trong giảng dạy. Điều này giúp giảng viên không chỉ giỏi về truyền đạt kiến thức mà còn có khả năng vận dụng công nghệ để nâng cao tính trực quan, hiệu quả huấn luyện.
Hai là, nâng cao năng lực số cho đội ngũ giảng viên
Chuyển đổi số chỉ phát huy hiệu quả khi giảng viên có năng lực số, tức là khả năng sử dụng thành thạo công cụ công nghệ, tư duy số và năng lực khai thác dữ liệu phục vụ giảng dạy. Nhà trường cần tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về kỹ năng công nghệ: thiết kế học liệu số, sử dụng các phần mềm mô phỏng chiến thuật, xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trên nền tảng số, ứng dụng công cụ đánh giá năng lực học viên bằng trí tuệ nhân tạo.
Bên cạnh tập huấn, cần khuyến khích giảng viên tự học và chia sẻ kinh nghiệm trong cộng đồng giảng viên của nhà trường. Việc thành lập các “tổ công nghệ giáo dục” ở các khoa, bộ môn sẽ tạo môi trường để giảng viên hỗ trợ nhau, cùng nghiên cứu và áp dụng giải pháp số vào giảng dạy. Qua đó, năng lực số của giảng viên được nâng cao dần, tạo sự đồng đều trong đội ngũ.
Ba là, phát huy hình thức “học qua thực tiễn” và học tập từ đồng nghiệp
Bồi dưỡng kỹ năng sư phạm không chỉ dừng lại ở việc học qua lớp tập huấn mà cần được gắn với thực tiễn giảng dạy. Do đó, nhà trường cần tăng cường các hoạt động dự giờ, phản biện bài giảng, tổ chức hội thi giảng viên giỏi, diễn đàn trao đổi phương pháp. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, có thể áp dụng hình thức quay video bài giảng, lưu trữ trên hệ thống chung để giảng viên cùng theo dõi, phân tích và rút kinh nghiệm.
Cách làm này vừa giúp giảng viên rèn luyện kỹ năng truyền đạt, vừa phát huy tinh thần học hỏi lẫn nhau. Đối với giảng viên trẻ, đây là cơ hội tiếp cận phương pháp sư phạm tiên tiến; đối với giảng viên lớn tuổi, đây cũng là kênh để họ cập nhật kỹ năng số thông qua sự chia sẻ của đồng nghiệp.
Bốn là, tăng cường ứng dụng hệ thống học liệu số và ngân hàng bài giảng điện tử
Học liệu số là công cụ quan trọng giúp giảng viên đổi mới phương pháp sư phạm. Hiện nay, nguồn tài liệu điện tử, bài giảng mẫu và ngân hàng câu hỏi trắc nghiệm tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 còn hạn chế. Do đó, cần xây dựng cơ sở dữ liệu học liệu số phong phú, chuẩn hóa, kết nối được với hệ thống học liệu của các học viện, nhà trường trong toàn quân.
Ngân hàng bài giảng điện tử cần được thiết kế khoa học, bao quát toàn bộ các học phần, đặc biệt là các môn cơ sở quân sự, chiến thuật, kỹ thuật binh chủng hợp thành. Giảng viên vừa được khai thác nguồn học liệu chung, vừa có thể bổ sung, điều chỉnh để phù hợp với đặc thù lớp học của mình. Đây cũng là cách thức để chuẩn hóa kỹ năng sư phạm và lan tỏa phương pháp dạy học hiện đại.
Năm là, hoàn thiện cơ chế kiểm tra, đánh giá và khuyến khích đổi mới sư phạm
Để công tác bồi dưỡng có hiệu quả, cần đổi mới cách đánh giá giảng viên. Ngoài các tiêu chí truyền thống như kiến thức, kỹ năng trình bày, cần bổ sung các tiêu chí về năng lực số: khả năng thiết kế bài giảng điện tử, ứng dụng LMS, tổ chức lớp học trực tuyến, khai thác công cụ mô phỏng. Kết quả đánh giá cần được sử dụng để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cá nhân hóa cho từng giảng viên.
Cùng với đó, nhà trường cần có cơ chế khuyến khích giảng viên tích cực đổi mới sư phạm: khen thưởng giảng viên có sáng kiến ứng dụng công nghệ hiệu quả, ưu tiên xét thi đua, nâng lương hoặc đi đào tạo nâng cao cho những người có thành tích nổi bật. Đây sẽ là động lực thúc đẩy giảng viên gắn bó hơn với công tác bồi dưỡng.
Sáu là, đẩy mạnh hợp tác và trao đổi kinh nghiệm với các học viện, trường sĩ quan và cơ sở đào tạo ngoài Quân đội
Trong xu thế chuyển đổi số, sự hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm giữa các cơ sở đào tạo là rất quan trọng. Trường Sĩ quan Lục quân 2 cần tăng cường hợp tác với Học viện Chính trị, Học viện Lục quân, các trường sĩ quan binh chủng, cũng như các trường đại học dân sự trong khu vực phía Nam để trao đổi chương trình bồi dưỡng, chia sẻ học liệu số và phối hợp tổ chức hội thảo về sư phạm.
Học hỏi từ các cơ sở đào tạo ngoài Quân đội, đặc biệt là những trường đi đầu về chuyển đổi số, sẽ giúp giảng viên nhà trường tiếp cận những phương pháp mới, qua đó nâng cao chất lượng bồi dưỡng kỹ năng sư phạm.
Tóm lại, các biện pháp trên vừa mang tính cấp thiết, vừa có tính khả thi trong điều kiện hiện nay. Việc triển khai đồng bộ sẽ góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ trong công tác bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên Trường Sĩ quan Lục quân 2, giúp họ làm chủ công nghệ, phát huy tính tích cực của học viên, đồng thời đáp ứng yêu cầu đào tạo sĩ quan trong bối cảnh chuyển đổi số
3. Kết luận
Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu đổi mới giáo dục – đào tạo, việc bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giảng viên và phát huy tính tích cực của học viên là nhiệm vụ vừa cấp bách vừa lâu dài. Thực tiễn tại Trường Sĩ quan Lục quân 2 cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được vẫn còn những hạn chế cần khắc phục. Do đó, triển khai đồng bộ các biện pháp từ nâng cao nhận thức, đổi mới nội dung – phương pháp, ứng dụng công nghệ số, đến tăng cường môi trường học tập tích cực và cơ chế đánh giá khoa học sẽ góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Đây cũng là cơ sở để xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội có phẩm chất, năng lực và bản lĩnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
-----------------------
Tài liệu tham khảo
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII. Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2020). Chiến lược phát triển giáo dục 2021–2030, tầm nhìn đến 2045. Hà Nội.
3. Chính phủ. (2021). Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Hà Nội.
4. Hồ Chí Minh. (2011). Toàn tập (Tập 6). Hà Nội: NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
5. Lênin, V. I. (1977). Toàn tập (Tập 39). Hà Nội: NXB Tiến bộ.
6. Nguyễn, V. A. (2022). Bồi dưỡng năng lực sư phạm cho giảng viên trong các học viện, nhà trường quân đội. Tạp chí Giáo dục, 17(3), 45–52.
7. Phạm, T. B. (2021). Phát huy tính tích cực, chủ động của học viên trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường quân đội. Tạp chí Khoa học Giáo dục Quân sự, 12(4), 67–75.
8. Trường Sĩ quan Lục quân 2. (2023). Báo cáo tổng kết công tác đào tạo và bồi dưỡng giảng viên năm học 2022–2023. Đồng Nai.
