Đặng Văn Khải -
Học viên, Hệ 5, Học viện Chính trị
Email: [email protected]
Tóm tắt: Trong bối cảnh Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đặt ra yêu cầu tất yếu phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo. Đối với học viên sau đại học tại Học viện Chính trị, nghiên cứu tác phẩm kinh điển giữ vai trò nền tảng trong hình thành tư duy lý luận, bản lĩnh chính trị và năng lực đấu tranh tư tưởng. Chuyển đổi số giúp học viên tiếp cận tác phẩm một cách hệ thống, khoa học, khắc phục tình trạng đọc lướt, trích dẫn thiếu kiểm chứng. Thực tiễn cho thấy vẫn còn một bộ phận học viên chưa chú trọng nghiên cứu toàn văn tác phẩm. Vì vậy, thực hiện chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao chất lượng tự học, tự nghiên cứu, đáp ứng yêu cầu đào tạo hiện nay.
Từ khóa: Chuyển đổi số, nghiên cứu tác phẩm, học viên đào tạo sau đại học
1. Đặt vấn đề
Nghiên cứu tác phẩm kinh điển là một trong những nội dung chương trình học bắt buộc, là một trong những hướng nghiên cứu quan trọng đối với học viên đào tạo sau đại học giúp hình thành tư duy độc lập, kỹ năng giải quyết vấn đề và kiến thức chuyên môn, đồng thời là cơ sở để đáp ứng với yêu cầu ngày càng cao trong công tác xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị. Trước sự phát triển của Cuộc cách mạng 4.0 hiện nay, chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển là đòi hỏi tất yếu, ảnh hưởng trực tiếp tới kết quả học tập và nghiên cứu khoa học.
Chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển là quá trình đổi mới phương thức nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin trên cơ sở ứng dụng công nghệ số, dữ liệu số, hệ thống và nền tảng số, nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và chiều sâu nghiên cứu lý luận. Quá trình này góp phần hiện đại hóa việc tiếp cận, khai thác, phân tích và vận dụng các giá trị khoa học, cách mạng và phương pháp luận của tác phẩm kinh điển, đồng thời phát triển năng lực tư duy lý luận, bản lĩnh tư tưởng và khả năng đấu tranh lý luận của học viên sau đại học, đáp ứng yêu cầu đào tạo trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Vai trò của chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển đối với học viên đào tạo sau đại học
Nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin giữ vai trò nền tảng trong đào tạo sau đại học, góp phần hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp luận biện chứng, phát triển tư duy lý luận và bản lĩnh chính trị cho học viên. Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số trở thành phương thức quan trọng nhằm hiện đại hóa hoạt động nghiên cứu tác phẩm kinh điển, mà không làm thay đổi bản chất khoa học và cách mạng của các giá trị lý luận cốt lõi.
Chuyển đổi số tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận có hệ thống các tác phẩm gốc, bản dịch chuẩn và tư liệu nghiên cứu thông qua thư viện số, cơ sở dữ liệu học thuật và nền tảng học tập trực tuyến, khắc phục những hạn chế của phương thức nghiên cứu truyền thống. Đồng thời, các công cụ và môi trường số hỗ trợ học viên nâng cao hiệu quả phân tích, đối chiếu, khái quát và vận dụng lý luận, góp phần phát triển năng lực tư duy khoa học và phương pháp nghiên cứu lý luận chính trị. Bên cạnh đó, chuyển đổi số gắn nghiên cứu tác phẩm kinh điển với thực tiễn đào tạo và đấu tranh tư tưởng trong tình hình mới, thúc đẩy tự học, tự nghiên cứu, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo sau đại học và đáp ứng yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ lý luận chính trị vững vàng trong kỷ nguyên số.
2.2. Yêu cầu thực hiện chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển
Thực hiện chuyển đổi số trong nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đòi hỏi sự đổi mới đồng bộ về phương thức, công cụ và môi trường nghiên cứu trên cơ sở giữ vững bản chất khoa học và cách mạng của lý luận. Chuyển đổi số không làm thay đổi nội dung cốt lõi của các tác phẩm kinh điển, mà tạo điều kiện hiện đại hóa quá trình tiếp cận, khai thác và phân tích, qua đó nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận của học viên đào tạo sau đại học trong các nhà trường quân sự.
Yêu cầu hàng đầu là bảo đảm tính đảng, tính khoa học trong toàn bộ quá trình nghiên cứu. Việc ứng dụng các nền tảng số, thư viện điện tử và công cụ hỗ trợ nghiên cứu phải đặt dưới sự lãnh đạo, định hướng tư tưởng của Đảng, gắn chặt với việc quán triệt đúng đắn thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển phải bảo đảm tính chuẩn xác về bản chất khoa học và tính cách mạng của từng luận điểm lý luận. Trong môi trường thông tin số đa chiều, việc kiểm soát chất lượng tư liệu, giữ vững tính nguyên bản của văn bản, sự thống nhất về khái niệm và phạm trù lý luận có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đồng thời thực hiện tốt môi trường số phải trở thành điều kiện hỗ trợ, chứ không thay thế tư duy độc lập của người học, góp phần thúc đẩy phát triển và vận dụng sáng tạo lý luận trên nền tảng kiên định chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
2.3. Một số giải pháp thực hiện chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kin điển
Một là, phát huy nhân tố chủ quan của học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị trong ứng dụng chuyển đổi số khi nghiên cứu tác phẩm kinh điển
Trong quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số trong nghiên cứu các tác phẩm kinh điển Mác – Lênin việc phát huy nhân tố chủ quan của học viên đào tạo sau đại học giữ vai trò quyết định đối với hiệu quả và chiều sâu của hoạt động này. Học viên vừa là chủ thể trực tiếp tiếp nhận, khai thác các nền tảng số, vừa là lực lượng quyết định chất lượng nghiên cứu lý luận chính trị trong môi trường số. Vì vậy, cần tập trung nâng cao nhận thức, trách nhiệm chính trị – khoa học và động cơ học tập đúng đắn của học viên đối với chuyển đổi số, làm rõ rằng đây không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà là phương thức mới trong tiếp cận, phân tích và vận dụng giá trị lý luận của các tác phẩm kinh điển. Trên cơ sở đó, học viên phải chủ động rèn luyện năng lực số, kỹ năng nghiên cứu số phù hợp với đặc thù khoa học lý luận chính trị, như khai thác có chọn lọc nguồn tư liệu số chính thống, sử dụng hiệu quả thư viện số, cơ sở dữ liệu khoa học, phần mềm quản lý tài liệu và trích dẫn khoa học.
Nội dung này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị về chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và Nghị quyết số 71-NQ/TW về xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh phát triển năng lực số gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Cùng với đó, cần phát huy mạnh mẽ tính chủ động, tự giác, sáng tạo của học viên trong việc kết hợp hài hòa giữa phương pháp nghiên cứu truyền thống với phương thức nghiên cứu trên nền tảng số, coi chuyển đổi số là công cụ hỗ trợ làm sâu sắc thêm nội dung lý luận, chứ không thay thế tư duy khoa học. Học viên phải được rèn luyện ý thức tự học, tự nghiên cứu, tự chịu trách nhiệm trong môi trường số; nghiêm túc tuân thủ kỷ luật học thuật, quy định về bản quyền, trích dẫn khoa học và sử dụng tài liệu số đúng chuẩn mực. Đồng thời, cần đặc biệt chú trọng bồi dưỡng kỹ năng đánh giá, thẩm định và phân biệt giữa nguồn tài liệu học thuật chính thống với các nguồn thông tin không được kiểm chứng, thiếu cơ sở khoa học hoặc có xu hướng xuyên tạc. Đây là yêu cầu tất yếu nhằm bảo đảm tính trung thực, khách quan và độ tin cậy khoa học của các công trình nghiên cứu, luận văn, luận án, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu mà Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định: “Kiên định, vững vàng trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời không ngừng bổ sung, phát triển sáng tạo phù hợp với thực tiễn Việt Nam”
Hai là, đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể trong thực hiện chuyển đổi số nghiên cứu tác phẩm kinh điển
Chuyển đổi số trong nghiên cứu các tác phẩm kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin tại Học viện Chính trị là một quá trình mang tính hệ thống, lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ, trách nhiệm cao của các chủ thể, trong đó nòng cốt là cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, đội ngũ giảng viên và học viên đào tạo sau đại học. Vì vậy, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể có ý nghĩa mở đường tư duy nhận thức, tạo nền tảng tư tưởng và bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Trước hết, cần thống nhất nhận thức rằng chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở việc số hóa tài liệu hay ứng dụng công nghệ thông tin, mà là sự đổi mới căn bản phương thức tiếp cận, khai thác, xử lý và vận dụng giá trị lý luận của các tác phẩm kinh điển trên nền tảng số. Nhận thức đúng đắn sẽ góp phần khắc phục tư tưởng hình thức, chạy theo công nghệ, hoặc coi chuyển đổi số là nhiệm vụ thuần túy kỹ thuật, tách rời mục tiêu giáo dục đào tạo và nghiên cứu khoa học, đồng thời đáp ứng yêu cầu xây dựng Học viện Chính trị theo hướng hiện đại trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Trên cơ sở đó, cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể và triển khai đồng bộ các biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, giám sát và tuyên truyền, giáo dục trong thực hiện chuyển đổi số nghiên cứu tác phẩm kinh điển. Cấp ủy, chỉ huy các cấp có trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo toàn diện, đưa nội dung này vào nghị quyết, kế hoạch công tác, chương trình đào tạo và nghiên cứu khoa học của Học viện; các cơ quan chức năng, khoa giảng viên và đơn vị quản lý đào tạo cần cụ thể hóa chủ trương, hướng dẫn học viên tiếp cận đúng đắn các nguồn tư liệu số chính thống, phương pháp nghiên cứu hiện đại, bảo đảm kỷ luật khoa học và chuẩn mực học thuật. Đồng thời, thông qua đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, giáo dục như sinh hoạt khoa học, hội thảo, tọa đàm, tập huấn và lồng ghép vào các học phần, cần tạo chuyển biến sâu sắc trong nhận thức và hành động của học viên đào tạo sau đại học, giúp họ chủ động, tự giác ứng dụng chuyển đổi số để nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển.
Ba là, hoàn thiện, cập nhật nội dung, phương pháp giảng dạy và đánh giá kết quả nghiên cứu tác phẩm kinh điển
Trong quá trình chuyển đổi số nghiên cứu các tác phẩm kinh điển việc hoàn thiện và cập nhật nội dung, phương pháp giảng dạy, đánh giá kết quả nghiên cứu giữ vai trò trực tiếp quyết định chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học lý luận. Xét từ góc độ lý luận giáo dục, đây là những thành tố cốt lõi cấu thành mô hình đào tạo, quy định phương thức hình thành tư duy lý luận, năng lực nghiên cứu và khả năng vận dụng tri thức của học viên sau đại học. Nếu chuyển đổi số không được thể hiện bằng sự điều chỉnh đồng bộ các thành tố này thì về thực chất chỉ dừng lại ở sự thay đổi phương tiện, chưa tạo ra sự chuyển biến căn bản về phương pháp tiếp cận và tư duy khoa học.
Đào tạo học viên sau đại học là môi trường để học viên nghiên cứu tác phẩm kinh điển vừa mang tính khoa học, vừa mang tính định hướng tư tưởng, việc hoàn thiện nội dung, phương pháp và đánh giá còn có ý nghĩa bảo đảm sự thống nhất giữa yêu cầu hiện đại hóa trên nền tảng số với nhiệm vụ giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng. Trên cơ sở kế thừa phương pháp nghiên cứu truyền thống, cần tích hợp có chọn lọc các yếu tố của môi trường số nhằm nâng cao năng lực khai thác, phân tích, xử lý tư liệu, đồng thời đổi mới hình thức và tiêu chí đánh giá theo hướng toàn diện, chú trọng năng lực lập luận khoa học, chuẩn mực trích dẫn và đạo đức nghiên cứu.
Bốn là, nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện, quản lý tài liệu và hệ thống dữ liệu số của Học viện
Để thực hiện có hiệu quả việc chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển thì thư viện, hệ thống quản lý tài liệu và cơ sở dữ liệu số giữ vai trò là hạ tầng tri thức, quyết định khả năng tiếp cận, mức độ đầy đủ, độ tin cậy và tính chính thống của nguồn tư liệu phục vụ học viên sau đại học. Xét dưới góc độ khoa học thông tin thư viện, nếu chuyển đổi số không gắn với việc chuẩn hóa, số hóa và tổ chức khoa học nguồn tư liệu, thì sẽ khó tạo ra sự chuyển biến thực chất về chất lượng nghiên cứu. Do đó, nâng cao chất lượng hoạt động của thư viện và hệ thống dữ liệu số là điều kiện vật chất kỹ thuật và học thuật quan trọng, góp phần hiện thực hóa các giải pháp về phương pháp, nội dung và đánh giá nghiên cứu tác phẩm kinh điển trong môi trường số.
Đối với Học viện Chính trị, nơi nghiên cứu các tác phẩm kinh điển mang tính chính thống và định hướng tư tưởng cao, việc xây dựng hệ thống thư viện và dữ liệu số đồng bộ còn có ý nghĩa bảo đảm tính chuẩn xác, toàn vẹn và định hướng chính trị của nguồn tư liệu. Trên cơ sở đó, cần tiếp tục hoàn thiện kho dữ liệu số các tác phẩm kinh điển từ những ấn bản chính thống; xây dựng thư viện số với khả năng truy cập, tìm kiếm thuận tiện, phục vụ trực tiếp cho nghiên cứu chuyên sâu; đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn, công nghệ và kỹ năng hỗ trợ học thuật của đội ngũ cán bộ thư viện. Qua đó, tạo lập môi trường tri thức số lành mạnh, tin cậy, góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu lý luận chính trị và hạn chế việc tiếp cận, sử dụng các nguồn tài liệu không chính thống trong điều kiện chuyển đổi số.
Năm là, xây dựng môi trường học thuật số và cộng đồng nghiên cứu trong chuyển đổi số nghiên cứu tác phẩm kinh điển
Trong tiến trình chuyển đổi số nghiên cứu các tác phẩm kinh điển tại Học viện Chính trị, việc xây dựng môi trường học thuật số và cộng đồng nghiên cứu giữ vai trò tạo lập không gian xã hội, không gian học thuật cho hoạt động nghiên cứu trong môi trường số. Nếu các giải pháp về nhận thức, phương pháp, hạ tầng dữ liệu và năng lực cá nhân tạo nên điều kiện cần, thì môi trường học thuật số chính là điều kiện đủ để duy trì sự tương tác, trao đổi, phản biện và phát triển tri thức. Thông qua môi trường này, nghiên cứu tác phẩm kinh điển được chuyển từ hoạt động mang tính cá nhân sang hoạt động học thuật có tính cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng tranh luận khoa học, chiều sâu lý luận và năng lực phản biện của học viên đào tạo sau đại học.
Việc xây dựng môi trường học thuật số và cộng đồng nghiên cứu cần được thực hiện theo hướng hình thành các nhóm nghiên cứu chuyên sâu; tổ chức thường xuyên các hoạt động học thuật như sinh hoạt khoa học, hội thảo, tọa đàm chuyên đề; đồng thời xây dựng và vận hành các nền tảng trao đổi học thuật số có định hướng, được kiểm soát về nội dung và chuẩn mực học thuật. Trên cơ sở đó, từng bước hình thành văn hóa học thuật số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển, bảo đảm kỷ luật khoa học, đạo đức nghiên cứu và tính chính thống của tri thức.
3. Kết luận
Thực hiện chuyển đổi số trong nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác – Lênin đối với học viên đào tạo sau đại học tại Học viện Chính trị là yêu cầu khách quan và nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, gắn trực tiếp với nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học lý luận chính trị và xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị có bản lĩnh, trình độ và năng lực tư duy hiện đại. Chuyển đổi số đã và đang tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tư liệu chính thống, đổi mới phương thức nghiên cứu, tăng cường tính hệ thống, khoa học và chiều sâu lý luận trong quá trình nghiên cứu tác phẩm kinh điển, qua đó góp phần hình thành thế giới quan, phương pháp luận khoa học và năng lực vận dụng sáng tạo của học viên trong thực tiễn công tác.
Tuy nhiên, chuyển đổi số trong nghiên cứu tác phẩm kinh điển chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai trên cơ sở bảo đảm vững chắc tính đảng, tính khoa học và tính cách mạng của nội dung lý luận; đồng thời khắc phục những nguy cơ nảy sinh trong môi trường số như tiếp cận tri thức phiến diện, lệ thuộc công nghệ hoặc sử dụng nguồn tư liệu thiếu kiểm chứng. Vì vậy, cần thực hiện đồng bộ các giải pháp từ nâng cao nhận thức, phát huy nhân tố chủ quan của học viên; hoàn thiện nội dung, phương pháp giảng dạy và đánh giá; nâng cao chất lượng hạ tầng, thư viện và dữ liệu số; đến xây dựng môi trường học thuật số và cộng đồng nghiên cứu lành mạnh, chính thống. Trên cơ sở đó, chuyển đổi số sẽ trở thành công cụ quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu tác phẩm kinh điển, giữ vững và phát triển nền tảng tư tưởng của Đảng, đáp ứng yêu cầu đào tạo cán bộ chính trị cho Quân đội trong tình hình mới./.
Tài liệu tham khảo
[1] Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[2] Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết số 71-NQ/TW của bộ chính trị về đột phá triển giáo dục và đào tạo, Hà Nội.
[3] Thủ tướng Chính phủ (2020), Quyết định số 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”.
[4] Quân ủy Trung ương (2022), Nghị quyết 1657-NQ/TW về lãnh đạo công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng Quân đội trong tình hình mới.
