Nguyễn Văn Tin
Trường đại học Nguyễn Huệ
Email:[email protected]
Tóm tắt: Bài viết phân tích vai trò của giáo dục quốc phòng và an ninh trong việc bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và bản lĩnh chính trị cho sinh viên các trường đại học trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cách mạng công nghiệp 4.0. Trên cơ sở đánh giá thực trạng nhận thức của một bộ phận sinh viên trước những tác động của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và các âm mưu chống phá của các thế lực thù địch, bài viết đề xuất năm nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục quốc phòng và an ninh. Các giải pháp tập trung vào giáo dục truyền thống yêu nước, quán triệt quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc, nâng cao nhận thức về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, làm rõ mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời phát huy vai trò, trách nhiệm của sinh viên trong thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Những giải pháp này góp phần hình thành thế hệ sinh viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, năng lực thích ứng với yêu cầu phát triển đất nước và sẵn sàng tham gia sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Từ khóa: giáo dục quốc phòng và an ninh; lòng yêu nước; sinh viên; bảo vệ Tổ quốc; giáo dục đại học; hội nhập quốc tế.
1. Đặt vấn đề.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác giáo dục thế hệ trẻ. Sinh viên các trường đại học là lực lượng trí thức trẻ, nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước trong tương lai. Bên cạnh việc trang bị kiến thức chuyên môn, việc giáo dục lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước, ý thức quốc phòng và an ninh, trách nhiệm công dân đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Những năm gần đây, mặc dù công tác giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định. Một bộ phận sinh viên chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm bảo vệ Tổ quốc; còn biểu hiện thờ ơ với các vấn đề chính trị, xã hội; dễ bị tác động bởi những thông tin sai trái trên không gian mạng. Điều đó đòi hỏi việc đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục quốc phòng và an ninh nhằm nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm của sinh viên trong tình hình mới.
Bài viết tập trung phân tích vai trò của giáo dục quốc phòng và an ninh đối với sinh viên các trường đại học, đồng thời đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao chất lượng giáo dục quốc phòng và an ninh trong bối cảnh hiện nay.
2. Phương pháp nghiên cứu
Bài viết sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu gồm:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu nhằm phân tích các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về giáo dục quốc phòng và an ninh.
- Phương pháp phân tích và tổng hợp để hệ thống hóa các quan điểm lý luận về giáo dục quốc phòng và an ninh đối với sinh viên.
- Phương pháp so sánh nhằm đánh giá thực trạng giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học.
- Phương pháp logic và lịch sử được sử dụng để làm rõ sự phát triển của công tác giáo dục quốc phòng và an ninh trong bối cảnh mới.
3. Cơ sở lý luận và có sở pháp lý.
Giáo dục quốc phòng và an ninh là một bộ phận của nền giáo dục quốc dân, có nhiệm vụ trang bị cho người học những kiến thức cơ bản về quốc phòng, an ninh; bồi dưỡng lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Công tác giáo dục quốc phòng và an ninh hiện nay được triển khai trên cơ sở nhiều văn bản quan trọng như:
- Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh năm 2013;
- Luật Giáo dục năm 2019;
- Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng;
- Nghị quyết số 44-NQ/TW về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới;
- Chỉ thị số 12-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng và an ninh;
- Các văn bản hướng dẫn của Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Đây là cơ sở chính trị và pháp lý quan trọng để triển khai giáo dục quốc phòng và an ninh trong hệ thống giáo dục đại học.
Đứng trước yêu cầu thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa đặt ra những yêu cầu cao về xây dựng con người mới có phẩm chất đạo đức, có trình độ năng lực, trong đó vấn đề bồi dưỡng giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên có vị trí, vai trò quan trọng, nhất là sinh viên học giáo dục quốc phòng an ninh ở các trường đại học hiện nay
Nói đến sinh viên Việt Nam tức là nói đến một thế hệ trẻ đầy sức sống và sức sáng tạo. Họ nắm trong tay tri thức của thời đại, chìa khóa mở ra cánh cửa cho tiến bộ xã hội nói chung và sự phát triển đất nước nói riêng. Về mặt số lượng, sinh viên là một lực lượng không nhỏ. Về mặt chất lượng, sinh viên là lớp người trẻ được đào tạo toàn diện và đầy đủ nhất, bao gồm các chuyên ngành học trên khắp các lĩnh vực tự nhiên, xã hội, khoa học…chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: chuyên ngành theo học, sự phân bố các trường, khu vực sinh sống và học tập…, lối sống của sinh viên Việt Nam nhìn chung cực kỳ đa dạng và phong phú. Sinh viên là những người tiên phong trong mọi công cuộc cải cách, đổi mới về kinh tế, giáo dục, văn hóa…
Sinh viên ngày nay đã biết tự lập bản thân, không chỉ riêng việc học tập, mà mọi vấn đề khác trong cuộc sống đều được sinh viên giải quyết trong sự chủ động. Trong đầu họ luôn đầy ắp các ý tưởng độc đáo, thú vị và họ tận dụng mọi cơ hội để biến các ý tưởng ấy thành hiện thực. Họ khao khát tìm tòi, khám phá chân trời tri thức. Họ say mê với những điều mới lạ. Ham học, ham hiểu biết chính là động lực cho việc lĩnh hội tri thức của sinh viên.
Tuy nhiên, về vấn đề tư tưởng hay còn gọi là sự chuyển biến tri thức bảo vệ Tổ quốc lại là vấn đề cần bồi dưỡng cho sinh viên. Hiện nay có một bộ phận không nhỏ sinh viên phai nhạt lý tưởng sống, tự chuyển biến tự chuyển hóa, không có định hướng rõ ràng trong học tập, có suy nghĩ tiêu cực về cuộc sống và xã hội. Họ sống hờ hững với những gì diễn ra xung quanh, sống theo quan niệm: “được đến đâu thì hay đến đó”,“nước đến chân mới nhảy”; sống theo chủ nghĩa cá nhân, dễ bị cám dỗ bởi vật chất, vô kỷ luật, mất trật tự vệ sinh, đua đòi, chạy theo lối sống tiêu dùng, có những biểu hiện coi nhẹ những giá trị truyền thống. Từ đó các thế lực thù địch lợi dụng đối tượng đó để thực hiện chiến lược “Diễn biến hòa binh”, “tự diễn biến, tự chuyển hóa”. Trong xu thế hội nhập ngày càng sâu rộng, Việt Nam có nhiều cơ hội hơn trong phát triển kinh tế xã hội, nhưng mặt trái của xu thế hội nhập và nền kinh tế thị trường có những tác động tiêu cực đến đời sống xã hội và cả một bộ phận sinh viên các trường đại học.
Thực hiện Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 03 tháng 5 năm 2007 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác giáo dục quốc phòng - an ninh trong tình hình mới và Nghị định số 116/2007/NĐ-CP ngày 10 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ về Giáo dục quốc phòng - an ninh trong những năm qua, công tác giáo dục quốc phòng - an ninh (GDQP-AN) đã được lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện có hiệu quả, thiết thực, nhận thức và trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ chức được nâng cao, lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội được củng cố; công tác GDQP-AN cho học sinh, sinh viên dần đi vào nền nếp, góp phần quan trọng củng cố nền quốc phòng toàn dân và giữ vững ổn định chính trị - xã hội.
4.Thực trạng giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học
Trong những năm gần đây, giáo dục quốc phòng và an ninh ở các trường đại học đã có nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh từng bước được đầu tư; chương trình đào tạo được chuẩn hóa; đội ngũ giảng viên được nâng cao trình độ; cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy ngày càng hoàn thiện.
Tuy nhiên, vẫn còn một số hạn chế như:
- Một bộ phận sinh viên học tập còn mang tính đối phó.
- Phương pháp giảng dạy ở một số nơi còn thiên về truyền thụ lý thuyết.
- Hoạt động trải nghiệm thực tế chưa nhiều.
- Việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy còn hạn chế.
- Giáo dục lòng yêu nước gắn với kỹ năng bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng chưa được chú trọng đúng mức.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục quốc phòng và an ninh.
Tuy nhiên việc giáo dục cho sinh viên về tư tưởng, đạo đức, lối sống, về quyền lợi và trách nhiệm của công dân đối với sự nghiệp bảo về Tổ quốc cũng chưa được coi trọng đúng mức. Chính thực tế này đã dẫn đến hiện tượng không nhận thức được lòng tự hào, tự tôn dân tộc; mơ hồ về ý thức, trách nhiệm của bản thân đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Vì vậy, để nâng cao ý thức về lòng yêu nước trong thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược cũng nâng cao lòng yêu nước cho sinh viên trong môn học Giáo dục Quốc phòng và An ninh ở các trường đại học cần làm rõ và chú trọng những nội dung của các giải pháp sau.
5.Một số giải pháp tăng cường giáo dục lòng yêu nước cho sinh viên trong môn học Giáo dục Quốc phòng và An ninh cho sinh viên các trường đại học.
Một là, tăng cường giáo dục truyền thống ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới.
Đây là giải pháp quan trọng, théo đó trong giảng dạy Giáo dục Quốc phòng và An ninh, cần giáo dục cho sinh viên có nhận thức sâu sắc về truyền thống dựng nước đi đôi với giữ nước, kiên cường, bền bỉ đánh đuổi giặc ngoại xâm cứu nước của ông cha trong lịch sử. Trên cơ sở đó giúp sinh viên tự hào về truyền thống và phát huy giá trị đó trong thời đại ngày nay. Đây là truyền thống quý báu được hình thành và phát triển gắn liền với quá trình dựng nước, giữ nước của ông cha. Vì thế, thế hệ sinh viên hôm nay phải biết trân trọng gìn giữ các phẩm chất cao đẹp đó, biến truyền thống yêu nước của dân tộc thành niềm tin, lý tưởng, lẽ sống. Đồng thời, sinh viên phải nêu cao tinh thần trong đấu tranh với những tư tưởng xa rời truyền thống, những hiện tượng, hành vi làm phai nhạt phẩm chất người đoàn viên thanh niên. Từ đó xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ của bản thân trong học tập, rèn luyện trở thành người công dân có ích.
Hai là, cần giáo dục để sinh viên hiểu đúng, sâu sắc quan điểm của Đảng về bảo vệ Tổ quốc
Trong giáo dục môn Quốc phòng và An ninh, phải bảo đảm sinh viên hiểu rõ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam trong thời kỳ mới không chỉ là bảo vệ lãnh thổ, biên giới, hải đảo, vùng trời, vùng biển mà còn là bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ Ðảng, Nhà nước, nhân dân; bảo vệ kinh tế, văn hóa dân tộc, sự nghiệp đổi mới, lợi ích quốc gia, dân tộc. Bảo vệ an ninh quốc gia không chỉ an ninh chính trị mà còn là an ninh kinh tế, an ninh văn hóa, an ninh tư tưởng, an ninh xã hội. Bảo vệ Tổ quốc không chỉ đối phó hành động vũ trang xâm lược từ bên ngoài mà còn đặc biệt coi trọng việc xây dựng và giữ vững bên trong, đối phó những thủ đoạn phi vũ trang của kẻ địch. Sức mạnh bảo vệ Tổ quốc không chỉ là riêng sức mạnh của lực lượng vũ trang mà là sức mạnh tổng hợp của quốc gia và chế độ, lấy sức mạnh chính trị, tinh thần làm cơ sở, phát huy sức mạnh kinh tế, khoa học công nghệ của đất nước để kết hợp và phát huy sức mạnh thời đại vào sự nghiệp củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đồng thời, sinh viên cần nhận thức rõ, linh hoạt vấn đề đối tác, đối tượng để nhận diện đúng trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ.
Ba là, giáo dục để sinh viên nhận rõ âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch đối với cách mạng Việt Nam
Trong bối cảnh quốc tế mới, các thế lực thù địch thường xuyên thay đổi chiến lược và phương thức chống phá cách mạng nước ta, với chiến lược “Diễn biến hoà bình”, “bạo loạn lật đổ”. Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang tìm mọi cách để xóa bỏ các nước còn chế độ xã hội chủ nghĩa trên toàn thế giới, tiếp tục sử dụng chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, để can thiệp vào nội bộ của nước ta, sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng tuyên truyền, nói xấu Đảng và Nhà nước, xuyên tạc chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng. Việc nhận thức rõ âm mưu của kẻ thù là hết sức cần thiết, giúp cho sinh viên có tinh thần cảnh giác cách mạng, sức đề kháng tốt, sẵn sàng bảo vệ Đảng, nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm cho độc lập dân tộc và toàn vẹn lãnh thổ được vững chắc.
Bốn là, giáo dục cho sinh viên hiểu và xác định rõ mối quan hệ giữa xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Dựng nước đi đôi với giữ nước, xây dựng gắn liền với bảo vệ Tổ quốc là quan hệ biện chứng, quy luật phát triển của đất nước và dân tộc ta. Bởi lẽ, sự ổn định và phát triển mọi mặt của đời sống xã hội sẽ bảo đảm cho sự phát triển bền vững của mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, đồng thời là nền tảng của quốc phòng - an ninh. Không có quốc phòng, an ninh mạnh, không có trật tự an toàn xã hội thì không thể có ổn định chính trị - xã hội và càng không thể đối phó thắng lợi với những âm mưu thủ đoạn phá hoại của các thế lực thù địch. Với ý nghĩa ấy, củng cố quốc phòng, giữ vững an ninh, bảo đảm trật tự an toàn xã hội là góp phần thiết thực tạo ra môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nhiệm vụ chiến lược không chỉ trong nhận thức mà cả trong hành động, trong mỗi nhiệm vụ, lĩnh vực, khu vực và địa bàn chiến lược nhất định mà xác định trong mọi chủ thể, ở mọi lĩnh vực của đời sống xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Năm là, phát huy truyền thống sinh viên vào thời kì hội nhập cách mạng công nghiệp 4.0.
Phát huy truyền thống của tuổi trẻ và sinh viên Việt Nam, tiếp tục đổi mới, sáng tạo trong nội dung và hình thức hoạt động, góp phần giáo dục, bồi dưỡng để hình thành lớp sinh viên giàu lòng yêu nước, có lý tưởng, hoài bão, có kiến thức vững vàng, có khả năng tiếp cận công nghệ. Trong đó, tập trung đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; tạo điều kiện để sinh viên phát huy tốt tiềm năng và nội lực của mình. Đồng thời tập trung các giải pháp tư vấn, hỗ trợ sinh viên trong học tập, tìm kiếm việc làm, phát huy ý tưởng sáng tạo; hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vươn lên trong cuộc sống.
Sáu là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục quốc phòng và an ninh
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, cần tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), mô phỏng thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), học liệu số và các nền tảng học tập trực tuyến vào giảng dạy giáo dục quốc phòng và an ninh. Việc đổi mới phương pháp dạy học sẽ giúp sinh viên tiếp cận kiến thức trực quan, sinh động, tăng khả năng tự học và phát triển tư duy phản biện. Đồng thời, cần tăng cường giáo dục kỹ năng nhận diện thông tin xấu, độc trên không gian mạng; nâng cao năng lực bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và xây dựng "lá chắn số" cho sinh viên trước các hoạt động chống phá trên môi trường mạng.
Vì vậy, cần giáo dục cho mọi người nhận thức sâu sắc đặc điểm tình hình, yêu cầu mới về quốc phòng, nâng cao ý thức cảnh giác, xây dựng lòng tin vào bản lĩnh con người Việt Nam, tự hào về truyền thống dân tộc, của Đảng, chủ động chuẩn bị, sẵn sàng đối phó có hiệu quả với mọi tình huống. Đây là những yêu cầu quan trọng để thanh niên hoàn thành trọng trách lịch sử vì một nước Việt Nam hùng cường, phát triển.
6. Kết luận
Giáo dục quốc phòng và an ninh trong các trường đại học không chỉ là một môn học bắt buộc mà còn là nhiệm vụ chiến lược trong xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có lòng yêu nước, bản lĩnh chính trị và ý thức trách nhiệm đối với đất nước. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số, giáo dục quốc phòng và an ninh cần tiếp tục được đổi mới cả về nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho sinh viên.
Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở giáo dục đại học, tổ chức đoàn thể và toàn xã hội trong việc xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, hiện đại và giàu tính thực tiễn. Qua đó góp phần hình thành thế hệ sinh viên có tri thức, bản lĩnh, trách nhiệm công dân, sẵn sàng cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Tài liệu tham khảo
- Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2023). Nghị quyết số 44-NQ/TW ngày 24/11/2023 về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập I. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, tập II. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Quốc hội (2013). Luật Giáo dục quốc phòng và an ninh số 30/2013/QH13.
- Quốc hội (2018). Luật An ninh mạng số 24/2018/QH14.
- Quốc hội (2019). Luật Giáo dục số 43/2019/QH14.
Some issues concerning national defense and security education in universities today
Nguyen Van Tin
Nguyen Hue University
Email: [email protected]
Abstract: The article analyzes the role of National Defense and Security Education in fostering patriotism, civic responsibility, and political awareness among university students in the context of international integration and the Fourth Industrial Revolution. Based on an assessment of the current awareness of a proportion of students under the influence of the market economy, globalization, and hostile forces' sabotage strategies, the article proposes five major solutions to enhance the effectiveness of National Defense and Security Education. These solutions include strengthening patriotic tradition education, promoting a comprehensive understanding of the Party's viewpoints on safeguarding the Fatherland, improving students' awareness of hostile schemes and tactics, clarifying the relationship between national construction and national defense, and encouraging students to uphold their responsibilities in the era of digital transformation and global integration. These measures contribute to developing a generation of university students with strong political commitment, sound moral qualities, and the capacity to meet the requirements of national development while actively participating in the cause of safeguarding the Fatherland.
Keywords: National Defense and Security Education; patriotism; university students; safeguarding the Fatherland; higher education; international integration.
