Tô Huy Cừ -
Trường Sĩ quan Lục quân 2
Email: [email protected]
Tóm tắt: Chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có giáo dục – đào tạo quân sự. Việc ứng dụng công nghệ số, học liệu điện tử, mô phỏng và các hệ thống quản lý học tập đã mở ra cơ hội lớn để nâng cao chất lượng huấn luyện học viên trong nhà trường quân sự. Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với kỷ luật, phương pháp huấn luyện và sự hình thành nhân cách người sĩ quan. Bài viết phân tích những tác động của chuyển đổi số đến công tác huấn luyện học viên, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Huấn luyện, học viên, nhà trường quân sự, chuyển đổi số, chất lượng đào tạo.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số, giáo dục – đào tạo, trong đó có đào tạo quân sự, đang có những thay đổi sâu sắc về nội dung, phương pháp và công nghệ. Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo là giải pháp trọng tâm nhằm xây dựng nền giáo dục hiện đại, linh hoạt và hiệu quả.
Đối với các nhà trường quân sự, huấn luyện học viên giữ vai trò trung tâm, quyết định trực tiếp đến năng lực, phẩm chất và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của người sĩ quan sau khi ra trường. Việc ứng dụng học liệu số, mô phỏng và hệ thống quản lý học tập đã góp phần nâng cao hiệu quả huấn luyện, song cũng đặt ra thách thức đối với kỷ luật, phương pháp rèn luyện và thái độ học tập của học viên trong môi trường Quân đội.
Xuất phát từ yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, việc nghiên cứu nâng cao chất lượng huấn luyện học viên trong nhà trường quân sự trong bối cảnh chuyển đổi số là vấn đề cấp thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Cơ sở lý luận về huấn luyện học viên trong bối cảnh chuyển đổi số
2.1.1. Huấn luyện học viên – khâu trung tâm trong đào tạo sĩ quan
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, huấn luyện quân sự luôn giữ vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự trưởng thành và sức mạnh chiến đấu của Quân đội. Người khẳng định: “Huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” và “huấn luyện là công việc rất quan trọng, quyết định sự mạnh yếu của bộ đội”. Những chỉ dẫn đó cho thấy, huấn luyện không chỉ là quá trình truyền thụ tri thức, kỹ năng nghề nghiệp quân sự, mà còn là quá trình hình thành bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, ý chí chiến đấu và năng lực tổ chức chỉ huy của người quân nhân.
Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với định hướng chiến lược mà Đại hội XIII của Đảng đã xác định, đó là xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số lực lượng tiến thẳng lên hiện đại”, lấy con người làm trung tâm, lấy chất lượng nguồn nhân lực làm yếu tố quyết định sức mạnh tổng hợp của Quân đội. Để thực hiện mục tiêu đó, công tác đào tạo, huấn luyện sĩ quan trong các nhà trường quân sự phải được coi là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định lâu dài.
Trong nhà trường quân sự, huấn luyện học viên chính là môi trường trực tiếp hiện thực hóa tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng về xây dựng Quân đội. Thông qua huấn luyện, học viên được rèn luyện toàn diện về tri thức, thể lực, ý chí, kỷ luật và tác phong, hình thành phẩm chất người sĩ quan cách mạng – trung thành với Tổ quốc, với Đảng, có năng lực chỉ huy, quản lý bộ đội và sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao. Vì vậy, chất lượng huấn luyện không chỉ quyết định chất lượng đào tạo sĩ quan mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức mạnh chiến đấu và khả năng phát triển bền vững của Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
2.1.2. Tác động của chuyển đổi số đối với huấn luyện học viên
Chuyển đổi số đang tạo ra những biến đổi căn bản trong phương thức tổ chức và triển khai huấn luyện ở các nhà trường quân sự. Việc ứng dụng các nền tảng học tập trực tuyến, học liệu số, hệ thống quản lý huấn luyện, công nghệ mô phỏng và thực tế ảo đã mở rộng đáng kể không gian và phương thức học tập của học viên, cho phép tái hiện những tình huống tác chiến phức tạp, môi trường chiến trường hiện đại và kịch bản hiệp đồng quân binh chủng. Điều này góp phần nâng cao năng lực tư duy chiến thuật, khả năng xử lý thông tin và ra quyết định của học viên trong điều kiện tác chiến công nghệ cao, phù hợp với yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại.
Quan điểm này cũng thống nhất với đường lối của Đảng về phát triển nguồn nhân lực và chuyển đổi số trong giáo dục – đào tạo, khi chuyển đổi số được xác định là một khâu đột phá để nâng cao chất lượng, hiệu quả và tính hiện đại của hệ thống giáo dục quốc gia, trong đó có giáo dục – đào tạo quân sự. Đồng thời, chiến lược chuyển đổi số quốc gia và các nghị quyết của Đảng đều nhấn mạnh yêu cầu đưa công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo vào quá trình dạy – học, quản lý và đánh giá, coi đó là động lực then chốt để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
Về mặt tư tưởng, việc ứng dụng công nghệ số trong huấn luyện cũng phù hợp với quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn với thực tế”. Các mô hình mô phỏng, huấn luyện ảo và dữ liệu số giúp học viên “thực hành trong môi trường số”, rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, giữa giảng đường và chiến trường.
Tuy nhiên, chuyển đổi số cũng đặt ra những thách thức mới đối với bản chất đặc thù của huấn luyện quân sự. Việc lạm dụng thiết bị số, mô phỏng ảo và tài liệu điện tử có thể làm suy giảm cường độ rèn luyện, ý chí vượt khó và kỷ luật – những yếu tố mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi là nền tảng sức mạnh của Quân đội cách mạng. Nếu không được quản lý và định hướng đúng, môi trường số có thể dẫn đến tâm lý ỷ lại, học tập thụ động và giảm khả năng chịu đựng gian khổ, vốn là phẩm chất không thể thiếu của người sĩ quan.
Vì vậy, chuyển đổi số trong huấn luyện học viên phải được đặt trong khuôn khổ tư tưởng “lấy con người làm trung tâm”, phục vụ trực tiếp cho mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng như một công cụ để nâng cao hiệu quả rèn luyện, củng cố bản lĩnh, kỷ luật và năng lực chiến đấu của người học, chứ không thay thế vai trò quyết định của con người trong huấn luyện quân sự.
2.2. Yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng huấn luyện học viên trong bối cảnh chuyển đổi số
2.2.1. Yêu cầu đối với huấn luyện học viên trong bối cảnh chuyển đổi số
Trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại” (Đại hội XIII), công tác huấn luyện học viên cần đáp ứng những yêu cầu toàn diện và đồng bộ. Trước hết, huấn luyện phải gắn kết chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn, đồng thời rèn luyện toàn diện cho học viên về tri thức quân sự, kỹ năng nghề nghiệp, phẩm chất chính trị và đạo đức cách mạng, phù hợp với quan điểm Hồ Chí Minh: “Học phải đi đôi với hành, lý luận phải gắn với thực tế”.
Tiếp theo, ứng dụng công nghệ số trong huấn luyện phải được thực hiện một cách hiệu quả, nhằm nâng cao tính trực quan, khả năng tự học, khả năng xử lý thông tin và ra quyết định trong môi trường tác chiến hiện đại. Đồng thời, việc sử dụng công nghệ số cần đi đôi với quản lý, kiểm soát tác động tiêu cực đối với kỷ luật, ý thức tự giác và thái độ học tập của học viên, đảm bảo công nghệ phục vụ con người chứ không thay thế vai trò rèn luyện thực tiễn.
Bên cạnh đó, học viên cần được phát triển năng lực số và tư duy phản biện, có khả năng khai thác, phân tích và áp dụng thông tin từ các nguồn số hóa, mô phỏng tác chiến và dữ liệu lớn, nhằm thích ứng với các tình huống phức tạp trong chiến tranh công nghệ cao. Cuối cùng, trong mọi điều kiện huấn luyện, kể cả môi trường số hóa, kỷ luật nghiêm, ý chí vượt khó và bản lĩnh quân nhân phải được duy trì, vì đây là những giá trị cốt lõi mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi là nền tảng sức mạnh của Quân đội cách mạng.
Như vậy, yêu cầu đối với huấn luyện học viên trong bối cảnh chuyển đổi số là kết hợp hài hòa giữa ứng dụng công nghệ, nâng cao năng lực tư duy, đảm bảo kỷ luật và rèn luyện phẩm chất toàn diện, nhằm đào tạo đội ngũ sĩ quan đủ năng lực, bản lĩnh và phẩm chất đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại.
2.2.2. Giải pháp nâng cao chất lượng huấn luyện học viên trong bối cảnh chuyển đối số hiện nay
Một là, đổi mới nội dung huấn luyện, gắn kết lý luận với thực tiễn.
Giải pháp này nhằm đảm bảo học viên không chỉ được trang bị tri thức quân sự, kỹ năng nghề nghiệp và phẩm chất chính trị một cách toàn diện, mà còn nâng cao khả năng vận dụng lý luận vào thực tiễn tác chiến, hình thành tư duy linh hoạt và năng lực xử lý tình huống trong môi trường chiến tranh hiện đại. Trong quá trình huấn luyện, nội dung cần được tích hợp các học liệu số, mô phỏng tác chiến, dữ liệu lớn và các tình huống tác chiến đa dạng, đồng thời kết hợp với rèn luyện thực địa, thao trường và diễn tập thực tế để học viên vừa nắm vững lý thuyết, vừa rèn luyện kỹ năng, ý chí và bản lĩnh. Để triển khai hiệu quả, nhà trường cần rà soát, cập nhật chương trình, giáo án và thiết kế các tình huống huấn luyện số hóa sát thực tiễn, đồng thời phối hợp với các đơn vị chức năng tổ chức các buổi huấn luyện tổng hợp, kết hợp hài hòa giữa mô phỏng công nghệ và thực hành trực tiếp, đảm bảo nâng cao chất lượng huấn luyện toàn diện và chuẩn hóa năng lực chiến đấu của học viên.
Hai là, đổi mới phương pháp huấn luyện theo hướng số hóa và tích hợp.
Theo Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục và đào tạo, chuyển đổi số và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số là một trong những giải pháp trọng tâm để nâng cao chất lượng đào tạo, điều này cũng hoàn toàn phù hợp với yêu cầu đổi mới huấn luyện trong nhà trường quân sự. Việc đổi mới phương pháp huấn luyện nhằm giúp học viên phát triển năng lực tự học, tư duy phản biện, khả năng phân tích và xử lý tình huống trong môi trường tác chiến công nghệ cao. Quá trình huấn luyện cần áp dụng phương pháp kết hợp (blended learning), tích hợp trực tiếp – trực tuyến, lý thuyết – mô phỏng – thực hành, đồng thời khuyến khích học viên chủ động nghiên cứu, phân tích và giải quyết các vấn đề thực tiễn, nâng cao khả năng ra quyết định trong điều kiện phức tạp và biến động.
Để thực hiện hiệu quả, nhà trường cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng giảng viên về kỹ năng thiết kế bài giảng điện tử, khai thác mô phỏng, sử dụng công cụ số, đồng thời xây dựng kế hoạch huấn luyện theo chu kỳ, gắn kết đánh giá liên tục và phản hồi kịp thời nhằm nâng cao hiệu quả học tập. Việc này không chỉ giúp học viên làm chủ công nghệ, mà còn bảo đảm tính khoa học, chính xác và thực tiễn trong huấn luyện, phù hợp với định hướng xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số.
Ba là, nâng cao năng lực số và kỹ năng công nghệ cho giảng viên và học viên.
Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh phát triển giáo dục và đào tạo hiện đại phải gắn liền với chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo. Trong nhà trường quân sự, giải pháp này nhằm trang bị cho giảng viên và học viên khả năng khai thác, xử lý và ứng dụng thông tin số hóa, mô phỏng tác chiến, dữ liệu lớn và học liệu điện tử vào quá trình huấn luyện, từ đó nâng cao năng lực thích ứng, tư duy phản biện và ra quyết định trong các tình huống phức tạp của tác chiến hiện đại, đồng thời đảm bảo tính chính xác, khoa học và sát thực tiễn.
Quá trình triển khai yêu cầu tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng số, hướng dẫn sử dụng phần mềm mô phỏng, khai thác thư viện điện tử và quản lý học tập trực tuyến. Nhà trường cần xây dựng cơ chế đánh giá, kiểm tra năng lực số, vừa đảm bảo học viên thực sự làm chủ công nghệ, vừa bảo đảm hiệu quả huấn luyện tổng thể. Việc nâng cao năng lực số không chỉ giúp học viên thích ứng với môi trường tác chiến công nghệ cao, mà còn góp phần phát triển đội ngũ giảng viên đủ năng lực, sáng tạo, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại, đúng định hướng của Đại hội XIII và tinh thần giáo dục Hồ Chí Minh.
Bốn là, tăng cường quản lý kỷ luật và rèn luyện phẩm chất toàn diện.
Giải pháp này nhằm bảo đảm học viên duy trì ý chí vượt khó, kỷ luật nghiêm và bản lĩnh quân nhân – những giá trị cốt lõi mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh là nền tảng sức mạnh của Quân đội cách mạng. Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc quản lý kỷ luật và rèn luyện phẩm chất không chỉ bao gồm việc xây dựng quy chế sử dụng thiết bị, mạng xã hội và nền tảng học tập trực tuyến, mà còn phải gắn với giáo dục chính trị, đạo đức và tư tưởng Hồ Chí Minh, giúp học viên nhận thức đúng đắn và kiên định lập trường trong môi trường thông tin số. Đồng thời, theo quan điểm của Đảng, các nhà trường quân sự cần tăng cường đấu tranh, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, thông tin độc hại trên không gian mạng, bảo vệ nền tảng tư tưởng, củng cố niềm tin chính trị cho học viên, đảm bảo tư tưởng, thái độ và hành vi của người sĩ quan luôn vững vàng, trung thành với Tổ quốc và Đảng.
Để thực hiện hiệu quả, nhà trường cần triển khai các quy chế rõ ràng, kết hợp giám sát, hướng dẫn và đánh giá thái độ học tập, đồng thời tổ chức các hoạt động rèn luyện thể chất, tinh thần, tăng cường tính tự giác và kỷ luật trong mọi hoạt động huấn luyện. Việc này vừa giữ vững nền nếp, phẩm chất và bản lĩnh của học viên, vừa giúp họ làm chủ môi trường số, nhận diện và đấu tranh với các quan điểm sai trái, bảo đảm chất lượng huấn luyện toàn diện và chuẩn hóa năng lực chiến đấu trong bối cảnh Quân đội hiện đại.
Năm là, phát triển môi trường huấn luyện số đồng bộ và hiện đại.
Việc xây dựng một môi trường huấn luyện số hóa toàn diện giúp học viên trải nghiệm huấn luyện đa chiều, kết hợp hài hòa giữa công nghệ số và rèn luyện thực tế, từ thao trường, diễn tập đến các mô phỏng tác chiến và hoạt động thực hành thực địa. Môi trường này không chỉ nâng cao khả năng xử lý thông tin, ra quyết định và thích ứng với tình huống phức tạp trong chiến tranh hiện đại, mà còn đảm bảo học viên phát triển toàn diện về trí tuệ, kỹ năng, thể lực và bản lĩnh quân nhân. Để triển khai, nhà trường cần đầu tư xây dựng hệ thống hạ tầng số đồng bộ, kết nối các mô phỏng, diễn tập và học liệu điện tử, đồng thời tổ chức các bài huấn luyện kết hợp giữa môi trường thực và môi trường số, đảm bảo sự thống nhất, liên tục và hiệu quả cao nhất. Môi trường huấn luyện số hiện đại không chỉ là công cụ hỗ trợ, mà còn là không gian giáo dục tích cực, giúp củng cố phẩm chất, kỷ luật và tư duy chiến lược cho học viên, đáp ứng mục tiêu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ và từng bước hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số.
3. Kết luận
Huấn luyện học viên là khâu trung tâm trong đào tạo sĩ quan, quyết định chất lượng đội ngũ cán bộ và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của Quân đội. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, việc ứng dụng công nghệ số, mô phỏng tác chiến và học liệu điện tử giúp nâng cao năng lực tư duy, xử lý thông tin, ra quyết định và rút ngắn khoảng cách giữa lý luận và thực tiễn.
Đồng thời, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu cao hơn về kỷ luật, phẩm chất và ý thức chính trị, bảo đảm học viên vừa làm chủ công nghệ, vừa duy trì bản lĩnh và trung thành với Tổ quốc. Triển khai đồng bộ các giải pháp trên sẽ nâng cao chất lượng huấn luyện toàn diện, đào tạo đội ngũ sĩ quan đủ năng lực, phẩm chất và bản lĩnh, đáp ứng yêu cầu tác chiến số hóa và hội nhập quốc tế./.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2025), Nghị quyết của Bộ Chính trị Về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 71-NQ/TW, Hà Nội, ngày 22 tháng 8 năm 2025
[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021). Chiến lược Chuyển đổi số ngành giáo dục giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030. Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.
[3] Bộ Thông tin và Truyền thông (2023). Khung năng lực công dân số Việt Nam. Hà Nội: Nhà xuất bản Thông tin và Truyền thông.
[4]. Quân ủy Trung ương, về đổi mới công tác giáo dục và đào tạo đáp ứng xây dựng Quân đội trong tình hình mới; Nghị quyết số 1657-NQ/QUTW, ngày 20/12/2022,
IMPROVING THE QUALITY OF CADET TRAINING IN MILITARY SCHOOLS IN THE CONTEXT OF DIGITAL TRANSFORMATION
To Huy Cu
Nguyen Hue University
Email: [email protected]
Abstract: Digital transformation is profoundly reshaping all aspects of social life, including military education and training. The application of digital technologies, electronic learning materials, simulations, and learning management systems has created significant opportunities to enhance the quality of cadet training in military schools. However, digital transformation also poses numerous challenges to discipline, training methods, and the development of officers’ character. This paper analyzes the impacts of digital transformation on cadet training, assesses the current situation, and proposes solutions to improve the quality of training in the contemporary context.
Keywords: Training, cadets, military schools, digital transformation, training quality.
