Thượng úy Nguyễn Quyết Thắng - Đại úy Lê Quang Hiếu/
Hệ 2, Học viện Chính trị
Email:[email protected]
Tóm tắt: Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó trí tuệ nhân tạo (Artificial Intelligence - AI) nổi lên như một công nghệ nền tảng có khả năng thay đổi phương thức quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động của các cơ quan, đơn vị. Đối với các học viện, nhà trường Quân đội, việc ứng dụng AI trong quản lý, điều hành huấn luyện không chỉ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo mà còn tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng nhà trường thông minh, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Bài viết tập trung làm rõ cơ sở lý luận về ứng dụng AI trong quản lý, điều hành huấn luyện; phân tích thực trạng, những thuận lợi, khó khăn; đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng AI ở các học viện, nhà trường Quân đội hiện nay.
Từ khóa: Trí tuệ nhân tạo; quản lý đào tạo; điều hành huấn luyện; chuyển đổi số; học viện, nhà trường Quân đội.
1. Đặt vấn đề
Những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đã và đang làm thay đổi căn bản phương thức tổ chức, quản lý và vận hành của các tổ chức trên phạm vi toàn cầu. AI không chỉ được ứng dụng trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, y tế, tài chính mà còn trở thành công cụ quan trọng trong giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Trong bối cảnh đó, các học viện, nhà trường Quân đội đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ công tác quản lý, điều hành huấn luyện theo hướng hiện đại, thông minh, dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong các lĩnh vực trọng yếu. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển đất nước. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các học viện, nhà trường Quân đội đẩy mạnh ứng dụng AI trong quản lý và điều hành hoạt động giáo dục đào tạo.
Trong thực tiễn, nhiều cơ sở đào tạo trong quân đội đã từng bước triển khai các nền tảng số, hệ thống quản lý học tập, cơ sở dữ liệu điện tử và các phần mềm hỗ trợ điều hành. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI vẫn còn ở giai đoạn ban đầu, chưa đồng bộ, thiếu cơ sở dữ liệu tập trung, nguồn nhân lực chuyên sâu còn hạn chế và chưa khai thác hết tiềm năng của trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, nghiên cứu các giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong quản lý, điều hành huấn luyện có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp thiết.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Một số vấn đề lý luận về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành huấn luyện ở các học viện, nhà trường Quân đội
Trí tuệ nhân tạo là lĩnh vực khoa học và công nghệ nghiên cứu, phát triển các hệ thống có khả năng mô phỏng một số chức năng tư duy của con người như học tập, suy luận, nhận thức, dự báo và ra quyết định. Với sự hỗ trợ của dữ liệu lớn, học máy, học sâu và xử lý ngôn ngữ tự nhiên, AI có khả năng phân tích lượng dữ liệu khổng lồ, phát hiện quy luật và đề xuất phương án tối ưu trong thời gian ngắn. Trong lĩnh vực giáo dục quân sự, quản lý và điều hành huấn luyện là quá trình tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá toàn bộ hoạt động giáo dục, đào tạo nhằm bảo đảm thực hiện mục tiêu đào tạo đã xác định. Quá trình này bao gồm xây dựng kế hoạch đào tạo, quản lý chương trình, điều hành lịch học, phân công giảng viên, theo dõi kết quả học tập, đánh giá chất lượng và bảo đảm các điều kiện phục vụ huấn luyện.
Ứng dụng AI trong quản lý, điều hành huấn luyện được hiểu là quá trình khai thác các công nghệ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ hoặc tự động hóa một số hoạt động quản lý đào tạo, phân tích dữ liệu giáo dục, dự báo nhu cầu, hỗ trợ ra quyết định và nâng cao hiệu quả điều hành của các cơ quan quản lý giáo dục trong Quân đội. Nội dung ứng dụng AI trong quản lý, điều hành huấn luyện có thể tập trung vào một số lĩnh vực cơ bản:
Thứ nhất, hỗ trợ xây dựng và tối ưu hóa kế hoạch đào tạo. AI có thể phân tích khối lượng dữ liệu lớn về chương trình đào tạo, năng lực giảng viên, cơ sở vật chất và lịch học để xây dựng phương án tổ chức huấn luyện tối ưu.
Thứ hai, quản lý học viên và giảng viên. Hệ thống AI có khả năng theo dõi quá trình học tập, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ, phân tích xu hướng học tập và đưa ra các cảnh báo sớm đối với các trường hợp có nguy cơ.
Thứ ba, hỗ trợ kiểm tra, đánh giá chất lượng đào tạo. Các công cụ AI có thể tự động hóa quy trình chấm điểm, phân tích kết quả học tập, đánh giá mức độ đạt chuẩn đầu ra và đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng.
Thứ tư, hỗ trợ lãnh đạo, chỉ huy đưa ra quyết định. Thông qua việc tổng hợp, phân tích dữ liệu đa chiều, AI giúp các nhà quản lý có cái nhìn toàn diện, khách quan và kịp thời trong quá trình điều hành.
2.2. Thực trạng ứng dụng ai trong quản lý, điều hành huấn luyện ở các học viện, nhà trường Quân đội
Những năm qua, cùng với tiến trình chuyển đổi số trong Quân đội, nhiều học viện, nhà trường đã quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống mạng nội bộ, thư viện số và các nền tảng quản lý đào tạo. Một số phần mềm quản lý học viên, quản lý chương trình đào tạo, quản lý văn bản điện tử đã được đưa vào sử dụng và đã đạt được những hiệu quả nhất định.
Nhận thức của đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục về vai trò của AI ngày càng được nâng lên. Nhiều cơ quan đào tạo đã chủ động nghiên cứu, tìm hiểu và thử nghiệm ứng dụng các công cụ AI trong xử lý văn bản, thống kê dữ liệu, xây dựng kế hoạch và quản lý hoạt động chuyên môn. Một số giảng viên và cán bộ quản lý đã khai thác các mô hình ngôn ngữ lớn để hỗ trợ tổng hợp tài liệu, xây dựng đề cương, soạn thảo văn bản và nghiên cứu khoa học.
Việc ứng dụng AI bước đầu góp phần giảm tải khối lượng công việc hành chính, nâng cao tốc độ xử lý thông tin, hỗ trợ quản lý dữ liệu và tăng cường khả năng kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, đơn vị. Nhiều quy trình quản lý đào tạo đã được số hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác điều hành.
Tuy nhiên, thực trạng ứng dụng AI vẫn còn nhiều hạn chế nhất định. Nhận thức của một bộ phận cán bộ, giảng viên và nhân viên về AI chưa đầy đủ, còn tâm lý e ngại; cơ sở hạ tầng số chưa đồng bộ, nhiều hệ thống dữ liệu còn phân tán, thiếu tính liên thông, chưa hình thành được kho dữ liệu lớn; nguồn nhân lực có trình độ chuyên sâu về AI còn thiếu; đội ngũ cán bộ quản lý chủ yếu tự học, tự nghiên cứu nên khả năng khai thác các công cụ AI còn hạn chế; chưa có hệ thống quy định, quy chế đầy đủ về sử dụng AI trong môi trường quân sự, những vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin, an toàn dữ liệu và trách nhiệm pháp lý vẫn còn đặt ra nhiều vấn đề; việc ứng dụng AI chủ yếu mới dừng ở hỗ trợ cá nhân, chưa được tích hợp thành hệ thống quản lý thông minh phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ huy và điều hành huấn luyện;….
2.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng ai trong quản lý, điều hành huấn luyện ở các học viện, nhà trường trong Quân đội
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể. Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, đóng vai trò quyết định đến chất nâng cao hiệu quả ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục để cán bộ, giảng viên, nhân viên nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa và tiềm năng của AI đối với công tác quản lý giáo dục. Thông qua các lớp tập huấn, hội thảo khoa học, sinh hoạt chuyên môn nhằm trang bị kiến thức cơ bản về AI, kỹ năng khai thác các công cụ số và phương pháp ứng dụng vào thực tiễn công tác.
Hai là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý. Các học viện, nhà trường trong Quân đội cần nghiên cứu xây dựng hệ thống quy chế, quy định về quản lý, khai thác và sử dụng AI phù hợp với đặc thù môi trường quân sự. Cần quy định rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân; nguyên tắc bảo mật thông tin; quy trình kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả ứng dụng AI trong hoạt động quản lý đào tạo.
Ba là, xây dựng và phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu dùng chung. Hạ tầng số là điều kiện tiên quyết để triển khai AI hiệu quả. Cần đầu tư đồng bộ hệ thống máy chủ, trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây nội bộ và các giải pháp bảo mật hiện đại. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa về chương trình đào tạo, học viên, giảng viên, kết quả học tập và các hoạt động huấn luyện để tạo nguồn dữ liệu đầu vào cho các hệ thống AI.
Bốn là, đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực AI. Cần xây dựng kế hoạch đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực số và khả năng ứng dụng AI trong công tác chuyên môn. Khuyến khích cán bộ, giảng viên tham gia các khóa học về dữ liệu, phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia nòng cốt làm hạt nhân trong triển khai các ứng dụng AI tại các cơ quan, đơn vị.
Năm là, đẩy mạnh ứng dụng AI trong các khâu quản lý, điều hành huấn luyện. Từng bước triển khai các hệ thống AI phục vụ xây dựng kế hoạch đào tạo, phân tích dữ liệu học tập, quản lý lịch huấn luyện, dự báo nhu cầu đào tạo và đánh giá chất lượng giáo dục. Xây dựng trợ lý ảo hỗ trợ cán bộ quản lý tra cứu văn bản, quy chế đào tạo, thống kê dữ liệu và giải đáp các vấn đề nghiệp vụ thường xuyên. Bên cạnh đó, cần ứng dụng AI trong phân tích dữ liệu lớn nhằm phát hiện những xu hướng mới trong giáo dục, hỗ trợ lãnh đạo, chỉ huy dự báo tình hình và đưa ra quyết định chính xác, kịp thời.
Sáu là, tăng cường hợp tác nghiên cứu và phát triển các giải pháp AI quân sự. Các học viện, nhà trường trong Quân đội cần đẩy mạnh hợp tác với các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các cơ quan chuyên môn trong và ngoài Quân đội để nghiên cứu, phát triển các nền tảng AI chuyên biệt phục vụ giáo dục quân sự. Ưu tiên xây dựng các hệ thống AI có khả năng hoạt động trong môi trường mạng nội bộ, bảo đảm yêu cầu bảo mật và an ninh thông tin quân sự.
3. Kết luận
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý, điều hành huấn luyện ở các học viện, nhà trường Quân đội là xu hướng tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số giáo dục quân sự hiện nay. AI không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu hóa quy trình điều hành mà còn tạo nền tảng cho việc xây dựng nhà trường thông minh, hiện đại và thích ứng với yêu cầu phát triển của thời đại số. Mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu, song việc ứng dụng AI trong các học viện, nhà trường Quân đội vẫn còn nhiều hạn chế về nhận thức, hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và cơ chế quản lý. Vì vậy, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ nâng cao nhận thức, hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số, đào tạo nguồn nhân lực đến xây dựng các hệ thống AI chuyên dụng phục vụ quản lý và điều hành huấn luyện. Thực hiện tốt các giải pháp trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học; thúc đẩy xây dựng các học viện, nhà trường Quân đội theo hướng thông minh, hiện đại; đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
1. Bộ Tổng tham mưu QĐNDVN, Kế hoạch Chuyển đổi số lĩnh vực giáo dục, đào tạo trong các nhà trường Quân đội giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030, số 588/KH-TM, ngày 04/3/2022.
2. Đặng Xuân Kiên, “Trí tuệ nhân tạo và vấn đề bảo đảm an ninh mạng trong tình hình mới”, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, ngày 22/5/2023.
3. Nguyễn Trường Giang, “Một số vấn đề về đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở Học viện Chính trị”, Tạp Quốc phòng toàn dân điện tử, ngày 14/4/2022.
4. Võ Văn Hải và Đặng Văn Sánh, Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội, 2018.
5. Tô Hồng Nam, “Chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo: Thực trạng và giải pháp”, Tạp chí TT&TT số 2, tháng 4/2020.
