Nguyễn Đăng Luật
Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng
Email: [email protected]
Tóm tắt
Lực lượng lái xe trong Quân đội giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm cơ động, phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và thực hiện nhiệm vụ. Trong bối cảnh tình hình trật tự, an toàn giao thông còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, việc nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật của lực lượng này là yêu cầu cấp thiết. Bài viết phân tích vai trò của lực lượng lái xe trong Quân đội nhân dân Việt Nam, đánh giá thực trạng chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn giao thông giai đoạn hiện nay trên cơ sở số liệu tổng hợp và bối cảnh thực tiễn. Trên cơ sở đó, làm rõ các nguyên nhân chủ quan, khách quan và đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ theo hướng tăng cường quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ và xây dựng văn hóa giao thông quân sự, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ trong tình hình mới, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”.
Từ khóa: lái xe quân đội; kỷ luật quân đội; an toàn giao thông; xây dựng chính quy; Quân đội nhân dân Việt Nam.
Nhận bài: 25/3/2026; Biên tập: 25/3/2026; Duyệt đămg: 26/3/2026.
1. Đặt vấn đề
Lực lượng lái xe trong Quân đội nhân dân Việt Nam giữ vai trò trực tiếp bảo đảm cơ động, phục vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên, đột xuất. Trong điều kiện hiện nay, khi tình hình trật tự, an toàn giao thông còn tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, yêu cầu bảo đảm an toàn tuyệt đối về người và phương tiện ngày càng cao.
Mỗi hành vi vi phạm không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thực hiện nhiệm vụ mà còn tác động đến uy tín, hình ảnh của Quân đội. Vì vậy, nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn giao thông của lực lượng lái xe là yêu cầu cấp thiết, góp phần xây dựng Quân đội chính quy, kỷ luật, hiện đại và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong tình hình mới.
2. Thực trạng và nguyên nhân
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và cấp ủy, chỉ huy các cấp, công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông trong Quân đội đã có bước chuyển biến tích cực, góp phần quan trọng vào việc hoàn thành nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và các nhiệm vụ đột xuất. Ý thức chấp hành pháp luật Nhà nước và kỷ luật Quân đội của lực lượng lái xe từng bước được nâng cao; đa số quân nhân lái xe có bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao, thực hiện nghiêm quy trình kỹ thuật và quy định bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Theo tổng hợp của các cơ quan chức năng trong Quân đội, giai đoạn 2019-2023, số vụ vi phạm kỷ luật giao thông có xu hướng giảm tương đối ổn định, bình quân khoảng 8-10%/năm; tỷ lệ tai nạn giao thông nghiêm trọng được kiềm chế, nhiều đơn vị duy trì tốt “năm an toàn giao thông”, không để xảy ra vụ việc đặc biệt nghiêm trọng. Việc triển khai Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương đã tạo chuyển biến rõ nét trong xây dựng ý thức tự giác chấp hành kỷ luật, góp phần nâng cao chất lượng thực hiện nhiệm vụ của lực lượng lái xe.
Công tác giáo dục pháp luật về an toàn giao thông, huấn luyện nghiệp vụ lái xe được tổ chức tương đối bài bản; trên 90% quân nhân lái xe được tham gia học tập, bồi dưỡng và kiểm tra kiến thức pháp luật hằng năm; khoảng 85% đạt khá, giỏi trong kiểm tra tay lái. Công tác kiểm tra kỹ thuật phương tiện trước khi thực hiện nhiệm vụ được duy trì nghiêm túc, nhiều đơn vị đạt tỷ lệ kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ gần 100%. Những kết quả này phản ánh sự chuyển biến tích cực cả về nhận thức và tổ chức thực hiện trong toàn quân.
Tuy nhiên, nhìn từ góc độ tổng thể và yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại, công tác bảo đảm an toàn giao thông vẫn còn bộc lộ những hạn chế mang tính hệ thống. Một số vụ việc vi phạm kỷ luật giao thông vẫn xảy ra, trong đó có những vụ việc do lỗi chủ quan của người điều khiển phương tiện. Theo thống kê, khoảng 60-70% các vụ vi phạm liên quan trực tiếp đến yếu tố con người, như vi phạm tốc độ, thiếu chú ý quan sát, không tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật hoặc chủ quan trong xử lý tình huống.
Ở một số đơn vị, ý thức chấp hành kỷ luật của một bộ phận lái xe chưa thật sự bền vững, còn biểu hiện tâm lý chủ quan, kinh nghiệm thay thế quy trình, nhất là trong điều kiện nhiệm vụ kéo dài, cường độ cao. Việc tự kiểm tra phương tiện trước khi xuất phát có nơi còn mang tính hình thức; công tác quản lý, giám sát chưa thực sự chặt chẽ, thiếu tính dự báo và phòng ngừa từ sớm.
Đặt trong bối cảnh chung của xã hội, tình hình tai nạn giao thông vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Theo Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, mỗi năm cả nước xảy ra hàng chục nghìn vụ tai nạn giao thông, trong đó nguyên nhân do lỗi người điều khiển phương tiện chiếm trên 70%. Điều này cho thấy yếu tố con người luôn là khâu quyết định, đồng thời cũng là điểm dễ phát sinh sai sót nếu không được quản lý, giáo dục chặt chẽ.
Nguyên nhân của những hạn chế nêu trên cần được nhìn nhận một cách toàn diện. Về chủ quan, nhận thức của một số quân nhân lái xe về vai trò của công tác bảo đảm an toàn giao thông chưa thật sự sâu sắc; ý thức tự giác chấp hành kỷ luật chưa ổn định, chưa chuyển hóa thành hành vi bền vững. Công tác giáo dục ở một số đơn vị còn mang tính hình thức, thiên về truyền đạt một chiều, chưa chú trọng đúng mức đến rèn luyện kỹ năng và xây dựng thói quen nghề nghiệp.
Về khách quan, điều kiện hoạt động của lực lượng lái xe trong Quân đội ngày càng phức tạp. Trên 70% nhiệm vụ vận chuyển diễn ra trên các tuyến đường hỗn hợp quân sự - dân sự với mật độ phương tiện cao; nhiều tuyến đường có địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt. Bên cạnh đó, áp lực về thời gian, yêu cầu cơ động nhanh, chính xác trong thực hiện nhiệm vụ cũng tác động trực tiếp đến trạng thái tâm lý và khả năng xử lý tình huống của người lái xe.
Từ góc độ quản lý, có thể thấy những hạn chế hiện nay không chỉ xuất phát từ yếu tố cá nhân mà còn liên quan đến cơ chế tổ chức, phương thức quản lý và công tác dự báo. Việc chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản lý theo rủi ro” trong bảo đảm an toàn giao thông chưa được triển khai đồng bộ; các biện pháp phòng ngừa chưa thực sự đi trước một bước.
Những phân tích trên cho thấy, mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song công tác bảo đảm an toàn giao thông trong Quân đội, đặc biệt đối với lực lượng lái xe, vẫn cần tiếp tục được nâng cao cả về nhận thức, tổ chức và phương thức quản lý. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để đề xuất các giải pháp mang tính đồng bộ, lâu dài, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội chính quy, hiện đại trong tình hình mới.
3. Yêu cầu đặt ra trong tình hình mới
Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước tiếp tục có nhiều diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam “tinh, gọn, mạnh, tiến lên hiện đại” đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với mọi lĩnh vực công tác, trong đó có bảo đảm trật tự, an toàn giao thông. Đối với lực lượng lái xe, bộ phận trực tiếp thực hiện nhiệm vụ cơ động, vận chuyển, bảo đảm hậu cần - kỹ thuật, yêu cầu về ý thức chấp hành kỷ luật và năng lực bảo đảm an toàn giao thông không chỉ mang tính nghiệp vụ mà còn mang ý nghĩa chính trị sâu sắc.
Trước hết, yêu cầu đặt ra là phải nâng cao nhận thức một cách toàn diện về vị trí, vai trò của công tác bảo đảm an toàn giao thông trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Trong điều kiện tác chiến hiện đại, khả năng cơ động lực lượng, phương tiện nhanh, an toàn, chính xác là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả chiến đấu. Do đó, mỗi quân nhân lái xe không chỉ là người thực hiện nhiệm vụ kỹ thuật mà còn là một “mắt xích” quan trọng trong bảo đảm sức mạnh tổng hợp của đơn vị. Ý thức chấp hành kỷ luật giao thông vì vậy phải được xem là một bộ phận hữu cơ của kỷ luật quân đội, gắn với danh dự, trách nhiệm và phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”.
Thứ hai, yêu cầu nâng cao chất lượng quản lý, điều hành và kiểm soát hoạt động lái xe theo hướng khoa học, chặt chẽ, hiệu quả. Trong điều kiện chuyển đổi số và hiện đại hóa quân đội, công tác quản lý phương tiện, quản lý con người cần từng bước tiếp cận các phương thức quản lý tiên tiến, kết hợp giữa quản lý hành chính với quản lý bằng công nghệ, dữ liệu và đánh giá rủi ro. Việc xây dựng các tiêu chí đánh giá mức độ an toàn, hệ thống cảnh báo sớm các nguy cơ mất an toàn giao thông cần được quan tâm triển khai, góp phần chuyển mạnh từ “xử lý vi phạm” sang “phòng ngừa chủ động”.
Thứ ba, yêu cầu chuẩn hóa và nâng cao năng lực nghề nghiệp của lực lượng lái xe trong Quân đội. Trong điều kiện phương tiện quân sự ngày càng hiện đại, đa dạng, môi trường hoạt động phức tạp, người lái xe không chỉ cần thành thạo kỹ năng điều khiển phương tiện mà còn phải có khả năng xử lý tình huống linh hoạt, chính xác trong mọi điều kiện địa hình, thời tiết. Đồng thời, phải làm chủ các quy trình kỹ thuật, nắm vững nguyên tắc bảo đảm an toàn, có khả năng phối hợp hiệp đồng với các lực lượng khác trong thực hiện nhiệm vụ.
Thứ tư, yêu cầu xây dựng ý thức kỷ luật tự giác, bền vững trong mỗi quân nhân lái xe. Đây là yêu cầu mang tính cốt lõi, bởi thực tiễn cho thấy yếu tố con người luôn là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến vi phạm và tai nạn giao thông. Việc nâng cao ý thức không chỉ dừng lại ở nhận thức mà phải chuyển hóa thành hành vi ổn định, trở thành thói quen nghề nghiệp và chuẩn mực ứng xử. Điều này đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục, rèn luyện với kiểm tra, giám sát và nêu gương của cán bộ chỉ huy.
Thứ năm, yêu cầu gắn công tác bảo đảm an toàn giao thông với xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật và xây dựng môi trường văn hóa quân sự. Trong đó, việc hình thành “văn hóa giao thông quân đội” – với các giá trị như chấp hành nghiêm pháp luật, ứng xử văn minh, trách nhiệm với cộng đồng – cần được coi là một nội dung quan trọng trong xây dựng nhân cách quân nhân. Mỗi quân nhân lái xe khi tham gia giao thông không chỉ đại diện cho cá nhân mà còn thể hiện hình ảnh, uy tín của Quân đội trước nhân dân.
Thứ sáu, yêu cầu tăng cường năng lực dự báo, chủ động phòng ngừa các nguy cơ mất an toàn giao thông trong điều kiện mới. Với sự gia tăng nhanh chóng của phương tiện giao thông dân sự, sự phát triển của hạ tầng giao thông và tác động của công nghệ thông tin, các nguy cơ mất an toàn ngày càng đa dạng, khó lường. Do đó, công tác bảo đảm an toàn giao thông cần được đặt trong tổng thể công tác bảo đảm an toàn hoạt động quân sự, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong và ngoài quân đội, nhằm kịp thời nhận diện, cảnh báo và xử lý các tình huống phát sinh.
Từ những yêu cầu trên có thể thấy, nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn giao thông của lực lượng lái xe không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là yêu cầu mang tính lâu dài, gắn liền với quá trình xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Đây chính là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
4. Giải pháp nâng cao hiệu quả
Trên cơ sở những yêu cầu đặt ra trong tình hình mới, việc nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn giao thông của lực lượng lái xe trong Quân đội cần được triển khai đồng bộ, toàn diện, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm tính thiết thực, hiệu quả và bền vững.
Một là, tăng cường giáo dục chính trị, nâng cao nhận thức và trách nhiệm.
Đây là giải pháp có ý nghĩa nền tảng, định hướng toàn bộ hoạt động của lực lượng lái xe. Các đơn vị cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các nghị quyết, chỉ thị của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng Quân đội chính quy, chấp hành nghiêm kỷ luật và bảo đảm an toàn trong thực hiện nhiệm vụ. Nội dung giáo dục cần làm rõ mối quan hệ giữa kỷ luật quân đội với an toàn giao thông; giữa hành vi cá nhân với uy tín, hình ảnh của Quân đội.
Đồng thời, đổi mới hình thức, phương pháp giáo dục theo hướng thiết thực, sinh động, gắn với tình huống thực tiễn; kết hợp giáo dục tập trung với tự giáo dục, tự rèn luyện. Coi trọng xây dựng động cơ đúng đắn, tinh thần trách nhiệm, ý thức tự giác và lòng tự trọng nghề nghiệp của mỗi quân nhân lái xe, góp phần chuyển hóa nhận thức thành hành vi bền vững.
Hai là, nâng cao chất lượng huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ theo hướng chuẩn hóa và hiện đại hóa.
Tập trung huấn luyện toàn diện cả về kỹ năng điều khiển phương tiện, xử lý tình huống phức tạp và chấp hành quy trình kỹ thuật an toàn. Nội dung huấn luyện cần bám sát thực tiễn hoạt động của đơn vị, nhất là các tình huống cơ động trên địa hình khó, điều kiện thời tiết xấu, mật độ giao thông cao.
Tăng cường kiểm tra định kỳ và đột xuất, kết hợp giữa kiểm tra lý thuyết và thực hành; đánh giá thực chất năng lực của từng lái xe. Đồng thời, từng bước ứng dụng công nghệ mô phỏng, thiết bị huấn luyện hiện đại nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn khoảng cách giữa huấn luyện và thực tiễn.
Việc bồi dưỡng cần hướng tới chuẩn hóa trình độ lái xe quân sự theo từng loại phương tiện, bảo đảm mỗi quân nhân lái xe có khả năng làm chủ phương tiện trong mọi điều kiện.
Ba là, siết chặt công tác quản lý, duy trì nghiêm kỷ luật và nâng cao hiệu lực kiểm soát.
Các đơn vị cần hoàn thiện cơ chế quản lý lái xe và phương tiện theo hướng chặt chẽ, rõ trách nhiệm, gắn quyền hạn với trách nhiệm của từng cấp. Tăng cường kiểm tra, giám sát thường xuyên, đột xuất; kịp thời phát hiện, ngăn chặn vi phạm từ sớm, từ xa.
Thực hiện nghiêm nguyên tắc “không có vùng cấm” trong xử lý vi phạm; kết hợp giữa giáo dục, nhắc nhở với xử lý kỷ luật nghiêm minh nhằm tạo tính răn đe và phòng ngừa chung. Đồng thời, phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ cán bộ, chỉ huy - yếu tố có ý nghĩa quyết định trong xây dựng kỷ luật.
Từng bước đổi mới phương thức quản lý theo hướng kết hợp giữa quản lý hành chính với quản lý bằng công nghệ (giám sát hành trình, dữ liệu vận hành…), góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát và giảm thiểu rủi ro.
Bốn là, bảo đảm tốt tình trạng kỹ thuật phương tiện, nâng cao hệ số an toàn trong khai thác, sử dụng.
Duy trì nghiêm chế độ kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện theo quy định; thực hiện đầy đủ quy trình kiểm tra kỹ thuật trước, trong và sau khi thực hiện nhiệm vụ. Kiên quyết không đưa vào sử dụng các phương tiện không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn.
Tăng cường đầu tư, nâng cấp trang bị, phương tiện theo hướng đồng bộ, hiện đại; chú trọng trang bị các thiết bị hỗ trợ an toàn. Đồng thời, nâng cao trình độ kỹ thuật của đội ngũ cán bộ, nhân viên bảo đảm kỹ thuật, bảo đảm phương tiện luôn ở trạng thái tốt nhất khi thực hiện nhiệm vụ.
Năm là, xây dựng và phát triển “văn hóa giao thông quân đội” gắn với xây dựng môi trường chính quy, kỷ luật.
Hình thành và duy trì thói quen chấp hành nghiêm pháp luật giao thông và điều lệnh quân đội trong mọi điều kiện. Xây dựng chuẩn mực ứng xử của quân nhân khi tham gia giao thông theo hướng văn minh, trách nhiệm, tôn trọng cộng đồng.
Đưa nội dung xây dựng văn hóa giao thông vào tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng; kịp thời biểu dương, nhân rộng các tập thể, cá nhân tiêu biểu. Đồng thời, gắn xây dựng văn hóa giao thông với xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, “mẫu mực, tiêu biểu”, tạo môi trường thuận lợi để mỗi quân nhân tự giác rèn luyện và hoàn thiện bản thân.
Sáu là, tăng cường công tác dự báo, phòng ngừa và phối hợp trong bảo đảm an toàn giao thông.
Chủ động nắm chắc tình hình giao thông trên các tuyến, địa bàn trọng điểm; xây dựng phương án tổ chức cơ động phù hợp, bảo đảm an toàn tuyệt đối trong mọi tình huống.
Đẩy mạnh phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong và ngoài quân đội; kết hợp chặt chẽ giữa lực lượng lái xe với các lực lượng bảo đảm khác nhằm xử lý hiệu quả các tình huống phát sinh. Đồng thời, chú trọng công tác tổng kết thực tiễn, rút kinh nghiệm, hoàn thiện cơ chế, quy định phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Bảy là, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý an toàn giao thông quân sự.
Xây dựng hệ thống quản lý lái xe và phương tiện trên nền tảng dữ liệu số; ứng dụng thiết bị giám sát hành trình, phân tích dữ liệu hành vi lái xe nhằm phát hiện sớm nguy cơ vi phạm. Từng bước hình thành cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ công tác chỉ huy, điều hành và đánh giá mức độ an toàn theo thời gian thực. Qua đó nâng cao tính minh bạch, khách quan và hiệu quả quản lý.
5. Kết luận
Nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật và bảo đảm an toàn giao thông của lực lượng lái xe trong Quân đội là yêu cầu thường xuyên, có ý nghĩa trực tiếp đối với chất lượng thực hiện nhiệm vụ và xây dựng Quân đội chính quy, hiện đại. Trước những yêu cầu mới của nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về giáo dục, huấn luyện, quản lý và xây dựng môi trường văn hóa giao thông. Qua đó góp phần xây dựng đội ngũ lái xe có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên môn cao, ý thức kỷ luật nghiêm, đáp ứng yêu cầu cơ động, sẵn sàng chiến đấu và hoàn thành tốt nhiệm vụ trong mọi tình huống.
Tài liệu tham khảo
[1] Quân ủy Trung ương. (2021). Nghị quyết số 847-NQ/QUTW. Hà Nội.
[2] Bộ Quốc phòng. (2020). Thông tư số 43/2020/TT-BQP. Hà Nội.
[3] Quốc hội. (2008, sửa đổi, bổ sung 2019). Luật Giao thông đường bộ. Hà Nội.
