ThS. Trương Văn Thứ
Khoa Giáo dục Quốc phòng và An ninh - Đại học Bách khoa Hà Nội
Tóm tắt
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng xã hội kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững. Bài viết phân tích vai trò của giáo dục pháp luật đối với thanh niên, đánh giá thực trạng ý thức chấp hành pháp luật của thanh niên Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục và hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật trong thế hệ trẻ.
Từ khóa: thanh niên; pháp luật; giáo dục pháp luật; ý thức pháp luật.
Nhận bài: 24/3/2026; Biên tập: 25/3/2026; Duyệt đăng: 26/3/2026.
1. Vai trò của việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật đối với thanh niên
Trong mọi xã hội, pháp luật là công cụ quan trọng để điều chỉnh các quan hệ xã hội, bảo đảm trật tự, kỷ count và sự ổn định của đất nước. Đối với Việt Nam, việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi mỗi công dân phải có ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật. Trong đó, thanh niên - lực lượng chiếm tỷ lệ lớn trong cơ cấu dân số, giữ vai trò đặc biệt quan trọng.
Thanh niên là lớp người năng động, sáng tạo, có khả năng tiếp cận nhanh với tri thức và công nghệ mới. Đây cũng là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, chính đặc điểm tâm lý ham khám phá, thích khẳng định bản thân và dễ bị tác động bởi các yếu tố xã hội cũng khiến một bộ phận thanh niên có nguy cơ vi phạm pháp luật nếu thiếu sự định hướng đúng đắn.
Việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên không chỉ giúp mỗi cá nhân hình thành chuẩn mực hành vi đúng đắn, mà còn góp phần xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, ổn định. Khi thanh niên có nhận thức đúng về pháp luật, họ sẽ biết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân, đồng thời có trách nhiệm hơn với cộng đồng và xã hội.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, công tác giáo dục pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và ý thức công dân cho thế hệ trẻ. Tương tự như giáo dục quốc phòng và an ninh, việc giáo dục pháp luật không chỉ nhằm cung cấp kiến thức mà còn góp phần bồi dưỡng trách nhiệm công dân và tinh thần tuân thủ kỷ cương xã hội.
Do đó, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên vừa là nhiệm vụ của hệ thống giáo dục, vừa là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.
2. Thực trạng ý thức chấp hành pháp luật của thanh niên hiện nay
Trong những năm qua, công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho thanh niên đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Các chương trình giáo dục pháp luật được triển khai rộng rãi trong nhà trường; nhiều hoạt động ngoại khóa, cuộc thi tìm hiểu pháp luật được tổ chức; các tổ chức Đoàn Thanh niên cũng tích cực tham gia tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho đoàn viên, thanh niên.
Nhờ đó, nhận thức pháp luật của thanh niên từng bước được nâng cao. Phần lớn thanh niên có ý thức tôn trọng pháp luật, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, chấp hành tốt các quy định của Nhà nước và cộng đồng.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế cho thấy vẫn còn một bộ phận thanh niên có nhận thức pháp luật chưa đầy đủ, dẫn đến các hành vi vi phạm pháp luật. Một số biểu hiện đáng chú ý có thể kể đến như vi phạm quy định về an toàn giao thông, sử dụng mạng xã hội thiếu trách nhiệm, tham gia các hành vi vi phạm trật tự công cộng, hoặc bị lôi kéo vào các tệ nạn xã hội.
Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của internet và mạng xã hội, thanh niên là nhóm đối tượng tiếp cận thông tin nhanh nhưng cũng dễ bị tác động bởi các luồng thông tin sai lệch, thậm chí bị kích động tham gia các hành vi vi phạm pháp luật. Một số trường hợp thanh niên thiếu hiểu biết pháp luật khi sử dụng mạng xã hội, đăng tải hoặc chia sẻ thông tin sai sự thật, gây ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội.
Bên cạnh đó, công tác giáo dục pháp luật ở một số nơi vẫn còn mang tính hình thức, nội dung tuyên truyền chưa thật sự hấp dẫn hoặc chưa gắn với thực tiễn đời sống của thanh niên. Điều này khiến hiệu quả giáo dục pháp luật chưa đạt được như mong muốn.
Những hạn chế trên đặt ra yêu cầu cần tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức giáo dục pháp luật nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên trong tình hình mới.
3. Một số giải pháp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên
Một là, đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục pháp luật trong nhà trường.
Nhà trường là môi trường giáo dục cơ bản, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hình thành nhận thức, thái độ và hành vi pháp luật cho thanh niên. Vì vậy, việc đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục pháp luật trong nhà trường cần được thực hiện theo hướng thiết thực, hiện đại và gắn chặt với đời sống xã hội.
Trước hết, nội dung giáo dục pháp luật cần được cập nhật thường xuyên, bảo đảm phản ánh kịp thời các quy định pháp luật mới cũng như những vấn đề pháp lý đang được xã hội quan tâm. Bên cạnh việc cung cấp kiến thức cơ bản về Hiến pháp, quyền và nghĩa vụ công dân, cần chú trọng các nội dung gắn trực tiếp với đời sống của thanh niên như pháp luật về an toàn giao thông, an ninh mạng, phòng chống ma túy, phòng chống bạo lực học đường, cũng như trách nhiệm pháp lý khi tham gia môi trường mạng.
Bên cạnh đó, phương pháp giảng dạy cần chuyển mạnh từ truyền đạt kiến thức một chiều sang các phương pháp dạy học tích cực, phát huy vai trò chủ động của người học. Giáo viên có thể sử dụng các hình thức như thảo luận nhóm, phân tích tình huống pháp lý, tổ chức các phiên tòa giả định, diễn đàn pháp luật trong học đường hoặc các hoạt động mô phỏng tình huống thực tế. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh, sinh viên hiểu rõ hơn các quy định pháp luật mà còn hình thành kỹ năng tư duy pháp lý và khả năng vận dụng pháp luật trong đời sống.
Ngoài ra, việc tích hợp giáo dục pháp luật vào các hoạt động ngoại khóa, hoạt động trải nghiệm và các chương trình giáo dục kỹ năng sống cũng là hướng đi cần được chú trọng. Thông qua các hoạt động này, thanh niên có cơ hội tiếp cận pháp luật một cách sinh động, từ đó nâng cao nhận thức và hình thành thói quen tuân thủ pháp luật trong cuộc sống hằng ngày.
Hai là, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho thanh niên.
Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và hình thành ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên. Trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, phương thức tuyên truyền cần được đổi mới theo hướng đa dạng, linh hoạt và phù hợp với đặc điểm tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ.
Các cơ quan chức năng, tổ chức đoàn thể cần tăng cường tổ chức các hoạt động phổ biến pháp luật thông qua nhiều hình thức phong phú như hội thảo, tọa đàm, diễn đàn thanh niên với pháp luật, các cuộc thi tìm hiểu pháp luật hoặc các chương trình đối thoại giữa thanh niên với cơ quan quản lý nhà nước. Những hoạt động này không chỉ giúp thanh niên hiểu rõ hơn các quy định pháp luật mà còn tạo cơ hội để họ trao đổi, chia sẻ và giải đáp các vấn đề pháp lý trong thực tiễn.
Đồng thời, cần tận dụng hiệu quả các nền tảng truyền thông số và mạng xã hội để truyền tải thông tin pháp luật đến thanh niên. Việc xây dựng các video ngắn, infographic, podcast hoặc các chương trình truyền thông sáng tạo về pháp luật sẽ giúp nội dung tuyên truyền trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và thu hút sự quan tâm của thanh niên. Đây là phương thức phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin nhanh và trực quan của giới trẻ hiện nay.
Ba là, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn và các tổ chức xã hội.
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức xã hội có vai trò quan trọng trong việc giáo dục, định hướng và hỗ trợ thanh niên hình thành ý thức chấp hành pháp luật. Thông qua các phong trào hành động cách mạng, các chương trình giáo dục chính trị - tư tưởng và các hoạt động cộng đồng, tổ chức Đoàn có thể lồng ghép hiệu quả nội dung giáo dục pháp luật cho đoàn viên, thanh niên.
Cụ thể, cần tăng cường tổ chức các chương trình như “Thanh niên với pháp luật”, “Ngày pháp luật”, các diễn đàn đối thoại về pháp luật hoặc các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trong thanh niên. Những hoạt động này không chỉ giúp nâng cao nhận thức pháp luật mà còn góp phần xây dựng môi trường sinh hoạt lành mạnh, khuyến khích thanh niên tham gia các hoạt động tích cực vì cộng đồng.
Bên cạnh đó, các tổ chức xã hội, các tổ chức nghề nghiệp và các cơ quan truyền thông cũng cần phối hợp chặt chẽ với tổ chức Đoàn để triển khai các chương trình giáo dục pháp luật cho thanh niên. Sự tham gia của nhiều lực lượng xã hội sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc nâng cao ý thức pháp luật cho thế hệ trẻ.
Bốn là, tăng cường sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội.
Giáo dục pháp luật cho thanh niên là quá trình lâu dài và toàn diện, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Mỗi chủ thể đều có vai trò và trách nhiệm riêng trong việc hình thành ý thức pháp luật cho thanh niên.
Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và có ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành nhân cách của thanh niên. Cha mẹ cần quan tâm, định hướng và giáo dục con em về ý thức tôn trọng pháp luật, đồng thời làm gương trong việc chấp hành các quy định của pháp luật và chuẩn mực xã hội.
Nhà trường có trách nhiệm tổ chức các hoạt động giáo dục pháp luật một cách khoa học, hệ thống và phù hợp với đặc điểm tâm lý của học sinh, sinh viên. Các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội cần tạo môi trường xã hội lành mạnh, bảo đảm kỷ cương pháp luật và tạo điều kiện để thanh niên tham gia các hoạt động xã hội tích cực.
Sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ tạo nên hệ thống giáo dục toàn diện, góp phần hình thành ở thanh niên ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.
Năm là, hoàn thiện cơ chế, chính sách và môi trường pháp lý đối với thanh niên.
Bên cạnh các giải pháp giáo dục và tuyên truyền, việc hoàn thiện hệ thống chính sách và môi trường pháp lý cũng có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của thanh niên.
Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các chính sách liên quan đến thanh niên, tạo điều kiện thuận lợi để thanh niên học tập, lao động và phát triển toàn diện. Khi thanh niên có cơ hội tiếp cận giáo dục, việc làm và các điều kiện phát triển bản thân, họ sẽ có động lực tích cực hơn trong việc tuân thủ pháp luật và đóng góp cho xã hội.
Đồng thời, cần tăng cường công tác quản lý nhà nước, bảo đảm việc thực thi pháp luật nghiêm minh và công bằng. Việc xử lý kịp thời, đúng pháp luật đối với các hành vi vi phạm sẽ góp phần nâng cao tính răn đe và củng cố niềm tin của thanh niên vào hệ thống pháp luật.
Sáu là, xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong thanh niên.
Một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục pháp luật là hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật trong xã hội. Đối với thanh niên, việc xây dựng văn hóa này cần được thực hiện thông qua quá trình giáo dục lâu dài, kết hợp giữa nhận thức, thái độ và hành vi.
Thanh niên cần được giáo dục để hiểu rằng việc chấp hành pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là trách nhiệm và biểu hiện của ý thức công dân. Khi pháp luật trở thành chuẩn mực hành vi tự giác của mỗi cá nhân, xã hội sẽ hình thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển ổn định và bền vững.
Do đó, việc xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật trong thanh niên cần được coi là nhiệm vụ lâu dài, gắn với quá trình giáo dục, tuyên truyền và xây dựng môi trường xã hội lành mạnh.
Kết luận
Trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho thanh niên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thanh niên không chỉ là lực lượng kế tục sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà còn là những công dân góp phần định hình tương lai của đất nước.
Do đó, việc giáo dục và bồi dưỡng ý thức pháp luật cho thanh niên cần được thực hiện một cách toàn diện, thường xuyên và hiệu quả. Thông qua sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội và cơ quan quản lý nhà nước, thanh niên Việt Nam sẽ ngày càng có nhận thức đúng đắn về pháp luật, hình thành văn hóa thượng tôn pháp luật và trở thành lực lượng tích cực trong việc xây dựng một xã hội kỷ cương, văn minh và phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo
[1] Quốc hội. (2012). Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật. https://vbpl.vn
[2] Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. (2022). Chương trình tăng cường giáo dục pháp luật cho thanh thiếu niên. https://doanthanhnien.vn
[3] Nguyễn, H. P. (2021, May 20). Tăng cường giáo dục, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỷ luật cho đoàn viên, thanh niên trong Quân đội hiện nay. Tạp chí Quốc phòng toàn dân điện tử. https://tapchiqptd.vn
[4] Lê, Đ. T. (2025, May 6). Một số giải pháp nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong đời sống xã hội hiện nay. Tạp chí Quản lý Nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn
