TS Hoàng Văn Phong –
Trường Đại học Chính trị, Email: [email protected]
ThS Phùng Danh Liệm –
Trường Quân sự Bộ Tư lệnh Thành phố Hồ Chí Minh,
Email: [email protected]
Tóm tắt: Nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là nội dung quan trọng trong công tác giáo dục, quản lý và rèn luyện học viên, có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống và nhân cách của người cán bộ chính trị tương lai. Trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn công tác quản lý mối quan hệ xã hội của học viên, bài viết tập trung luận giải những vấn đề có tính nguyên tắc trong nâng cao chất lượng quản lý, bao gồm: bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất; kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”; phát huy sự phối hợp đồng bộ của các tổ chức, lực lượng; quản lý phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, từng đối tượng học viên. Đây là những cơ sở quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục, rèn luyện học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay.
Từ khóa: Quản lý mối quan hệ xã hội; học viên Trường Sĩ quan Chính trị; nguyên tắc quản lý; giáo dục quân sự; rèn luyện học viên.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của đời sống xã hội, sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội và quá trình mở rộng giao lưu xã hội, phạm vi thiết lập, duy trì và phát triển các mối quan hệ xã hội của học viên trong các nhà trường quân đội ngày càng đa dạng và phức tạp. Đối với học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị, các mối quan hệ xã hội không chỉ diễn ra trong học tập, công tác, sinh hoạt ở đơn vị mà còn mở rộng với gia đình, địa phương, bạn bè, các tổ chức xã hội và trên không gian mạng. Các mối quan hệ đó nếu được định hướng, quản lý tốt sẽ góp phần phát triển nhân cách, nâng cao nhận thức, bản lĩnh và kỹ năng xã hội. Theo C.Mác: “Quản lý là một chức năng đặc biệt nảy sinh từ bản chất của quá trình lao động xã hội” [1; tr.29-30] và “Công việc giám sát đó (tức quản lý) là cần thiết trong tất cả các phương thức sản xuất dựa trên sự đối lập giữa người lao động về phương diện là người sản xuất trực tiếp, với người sở hữu tư liệu sản xuất, sự đối lập đó càng lớn thì công việc giám sát đó lại càng đóng một vai trò quan trọng” [2; tr.56-57]; ngược lại, nếu thiếu quản lý, định hướng chặt chẽ sẽ tiềm ẩn nhiều yếu tố tác động tiêu cực đến tư tưởng, đạo đức, lối sống và kết quả rèn luyện của học viên. Vì vậy, nghiên cứu những vấn đề có tính nguyên tắc trong nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là yêu cầu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2. Cơ sở lý luận của nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là quá trình các chủ thể quản lý sử dụng tổng hợp các biện pháp giáo dục, tổ chức, hành chính và tâm lý nhằm định hướng, điều chỉnh, kiểm soát quá trình thiết lập, duy trì và xử lý các mối quan hệ xã hội của học viên theo đúng chuẩn mực đạo đức, kỷ luật quân đội, phù hợp mục tiêu đào tạo người cán bộ chính trị trong Quân đội.
Nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên thực chất là quá trình nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện và phát huy vai trò của các chủ thể trong định hướng nhận thức, điều chỉnh hành vi, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh cho học viên. Quá trình đó phải được tiến hành trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản mang tính định hướng, chi phối toàn bộ hoạt động quản lý.
Một là, bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất. Đây là nguyên tắc có ý nghĩa quyết định, bảo đảm hoạt động quản lý được tiến hành đúng định hướng chính trị, đúng mục tiêu giáo dục, đào tạo, đúng yêu cầu xây dựng môi trường sư phạm quân sự.
Hai là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”. Quản lý không chỉ dừng lại ở việc ngăn ngừa, xử lý vi phạm mà còn phải xây dựng cho học viên nhận thức đúng, động cơ đúng, phương pháp ứng xử đúng trong các mối quan hệ xã hội.
Ba là, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng. Quản lý mối quan hệ xã hội là nội dung rộng, liên quan đến nhiều môi trường, nhiều chủ thể và nhiều yếu tố tác động, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Bốn là, bảo đảm tính phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và từng đối tượng học viên. Đây là cơ sở để lựa chọn nội dung, hình thức, biện pháp quản lý sát thực tiễn, phù hợp từng giai đoạn phát triển và từng đặc điểm cá nhân.
3. Thực trạng nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Ưu điểm:
Những năm qua, cấp ủy, tổ chức đảng, chỉ huy các cấp ở Trường Sĩ quan Chính trị: “Cấp ủy, chỉ huy các cấp trong Nhà trường phát huy tốt vai trò, trách nhiệm, tích cực, chủ động, sáng tạo, kịp thời đề ra chủ trương, biện pháp lãnh đạo đúng đắn, sát với tình hình, nhiệm vụ của cơ quan, khoa, đơn vị” [3; tr.24], đã quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý mối quan hệ xã hội của học viên tương đối toàn diện, chặt chẽ. Nhận thức của các tổ chức, lực lượng về vị trí, vai trò của công tác này từng bước được nâng lên. Nhiều đơn vị đã đưa nội dung quản lý mối quan hệ xã hội vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác, chương trình kiểm tra, giám sát và tổ chức thực hiện tương đối nền nếp.
Nguyên tắc lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất cơ bản được thực hiện nghiêm túc. Các chế độ nắm tình hình, giao ban, báo cáo, kiểm tra, sơ kết, tổng kết từng bước được duy trì, góp phần phát hiện và xử lý kịp thời nhiều vấn đề nảy sinh trong quan hệ xã hội của học viên. Nguyên tắc kết hợp giữa “xây” và “chống” được triển khai tương đối hiệu quả. Thông qua giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức, xây dựng môi trường văn hóa quân sự, học viên từng bước hình thành nhận thức đúng, thái độ đúng, kỹ năng giao tiếp và ứng xử phù hợp. Đồng thời, nhiều biểu hiện lệch chuẩn, sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát hoặc giao tiếp chưa phù hợp đã được nhắc nhở, chấn chỉnh kịp thời. Sự phối hợp giữa cán bộ quản lý học viên, giảng viên, tổ chức đoàn, tập thể quân nhân, gia đình và các lực lượng liên quan từng bước được tăng cường, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý toàn diện học viên.
Hạn chế:
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở TSQCT vẫn còn những hạn chế nhất định. Ở một số đơn vị, việc cụ thể hóa nội dung quản lý vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác có thời điểm chưa thật sâu sát, chưa gắn chặt với đặc điểm từng đối tượng học viên.
Một số cán bộ quản lý học viên trong thực hiện nhiệm vụ còn thiên về quản lý hành chính, chưa thật sâu sát trong nắm bắt diễn biến tâm lý, hoàn cảnh gia đình, đặc điểm các mối quan hệ và những biến động trong đời sống tinh thần của học viên. Việc phối hợp giữa các lực lượng trong một số trường hợp chưa thật đồng bộ; trao đổi thông tin với gia đình, địa phương hoặc đơn vị thực tập có lúc chưa thường xuyên. Công tác quản lý các mối quan hệ của học viên trên không gian mạng, trong thời gian nghỉ phép, tranh thủ hoặc tham gia hoạt động xã hội còn gặp nhiều khó khăn. Một bộ phận học viên khả năng tự quản lý bản thân chưa cao; kỹ năng ứng xử, xử lý tình huống xã hội còn hạn chế; cá biệt vẫn có biểu hiện giao tiếp thiếu chuẩn mực hoặc sử dụng mạng xã hội chưa đúng quy định.
4. Những vấn đề có tính nguyên tắc nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Một là, lãnh đạo, chỉ huy quản lý tập trung, thống nhất hoạt động nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị
Đây vấn đề có tính nguyên tắc, giữ vai trò chi phối toàn bộ quá trình tổ chức, điều hành và thực hiện các nội dung, biện pháp quản lý. Đây không chỉ là yêu cầu xuất phát từ nguyên tắc lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng đối với Quân đội, mà còn là điều kiện bảo đảm cho công tác quản lý mối quan hệ xã hội của học viên được tiến hành đúng định hướng chính trị, đúng mục tiêu đào tạo và phù hợp với đặc điểm hoạt động của Nhà trường.
Thực tiễn cho thấy, mối quan hệ xã hội của của học viên hiện nay ngày càng đa dạng, phạm vi giao tiếp ngày càng mở rộng, không chỉ diễn ra trong đơn vị mà còn với gia đình, địa phương, bạn bè, các mối quan hệ xã hội của học viên ngoài Nhà trường và trên không gian mạng. Nếu thiếu sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất sẽ dễ dẫn đến buông lỏng quản lý, thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện, thậm chí xuất hiện khoảng trống trong nắm bắt, định hướng và xử lý các vấn đề phát sinh. Vì vậy, cấp ủy, tổ chức đảng, chỉ huy các cấp trong Trường Sĩ quan Chính trị phải thường xuyên quán triệt sâu sắc vị trí, vai trò của công tác quản lý mối quan hệ xã hội của học viên; xác định đây là một nội dung quan trọng trong công tác giáo dục, quản lý, rèn luyện và xây dựng nhân cách người cán bộ chính trị tương lai.
Để thực hiện tốt nguyên tắc này, cấp ủy, chỉ huy các cấp cần đưa nội dung quản lý mối quan hệ xã hội của học viên vào nghị quyết lãnh đạo, kế hoạch công tác và chương trình kiểm tra, giám sát hằng tháng, hằng quý; xác định rõ mục tiêu, yêu cầu, nội dung, biện pháp và trách nhiệm của từng tổ chức, từng lực lượng trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, duy trì nghiêm chế độ nắm tình hình, chế độ báo cáo, giao ban, sơ kết, tổng kết, bảo đảm mọi diễn biến liên quan đến các mối quan hệ xã hội của học viên đều được phát hiện sớm, xử lý kịp thời.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò tham mưu của cơ quan chức năng, trách nhiệm trực tiếp của đội ngũ cán bộ quản lý học viên, giảng viên, tổ chức đoàn, hội đồng quân nhân và sự phối hợp của gia đình, địa phương trong quản lý, giáo dục, định hướng. Thực hiện tốt sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung thống nhất sẽ tạo sự đồng bộ trong nhận thức và hành động, phát huy sức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng, góp phần nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị trong tình hình hiện nay.
Hai là, kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống” trong nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị
Đây là vấn đề có tính nguyên tắc, bảo đảm cho quá trình quản lý vừa tạo nền tảng bền vững, vừa chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những tác động tiêu cực có thể ảnh hưởng đến nhận thức, tư tưởng, hành vi và quá trình hình thành nhân cách quân nhân của học viên. Đây là yêu cầu khách quan xuất phát từ đặc điểm môi trường đào tạo trong quân đội, đồng thời phù hợp với sự phát triển ngày càng đa dạng, phức tạp của các mối quan hệ xã hội trong điều kiện hiện nay.
Xây trong quản lý mối quan hệ xã hội của học viên trước hết là xây dựng nhận thức đúng, động cơ đúng và thái độ đúng trong thiết lập, duy trì và xử lý các mối quan hệ. Cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, đội ngũ cán bộ quản lý học viên, giảng viên và các tổ chức quần chúng cần tập trung giáo dục cho học viên nắm vững quan điểm, nguyên tắc, chuẩn mực trong giao tiếp, ứng xử và xây dựng các mối quan hệ xã hội của người quân nhân cách mạng. Đồng thời, chú trọng xây dựng môi trường văn hóa sư phạm quân sự lành mạnh, đoàn kết, dân chủ, kỷ cương; tạo điều kiện để học viên được rèn luyện thông qua học tập, sinh hoạt tập thể, hoạt động thực tiễn, công tác dân vận, giao lưu kết nghĩa và các phong trào thi đua. Thông qua đó, từng bước hình thành ở học viên bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống trong sáng, kỹ năng ứng xử đúng mực và khả năng tự điều chỉnh hành vi trong các mối quan hệ xã hội.
Bên cạnh đó, “chống” là chống những nhận thức lệch lạc, hành vi thiếu chuẩn mực, những biểu hiện vi phạm nguyên tắc trong thiết lập và duy trì các mối quan hệ xã hội. Các chủ thể quản lý cần chủ động phát hiện, ngăn chặn kịp thời những tác động tiêu cực từ môi trường xã hội, từ mặt trái của Internet, mạng xã hội, từ các mối quan hệ phức tạp ngoài đơn vị hoặc những biểu hiện giao tiếp thiếu văn hóa, thiếu trách nhiệm trong tập thể. Kiên quyết đấu tranh với biểu hiện sống thực dụng, cá nhân chủ nghĩa, thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, lợi dụng các mối quan hệ vì mục đích cá nhân hoặc để xảy ra những hành vi làm ảnh hưởng đến uy tín của tập thể và phẩm chất người học viên sĩ quan.
Xây là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài; “chống” là nhiệm vụ thường xuyên, cấp thiết. Hai nội dung này có quan hệ chặt chẽ, bổ sung cho nhau trong một quá trình thống nhất. Thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ tạo môi trường giáo dục tích cực, giúp học viên hình thành các mối quan hệ xã hội lành mạnh, đúng định hướng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ở Trường Sĩ quan Chính trị.
Ba là, phối hợp đồng bộ các lực lượng trong nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị
Đây là vấn đề có tính nguyên tắc, giữ vai trò quan trọng trong tạo sức mạnh tổng hợp, bảo đảm công tác quản lý được tiến hành toàn diện, chặt chẽ và hiệu quả. Quản lý mối quan hệ xã hội của học viên là nội dung rộng, liên quan trực tiếp đến nhiều lĩnh vực như giáo dục chính trị, quản lý tư tưởng, rèn luyện kỷ luật, xây dựng môi trường văn hóa và định hướng hành vi. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào một tổ chức hay một lực lượng riêng lẻ sẽ khó nắm chắc tình hình, khó quản lý toàn diện và khó xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.
Thực tiễn ở Trường Sĩ quan Chính trị cho thấy, học viên hiện nay có phạm vi giao tiếp ngày càng rộng, các mối quan hệ không chỉ diễn ra trong đơn vị mà còn với gia đình, địa phương, bạn bè, đơn vị kết nghĩa và trên không gian mạng. Sự tác động đan xen của nhiều yếu tố xã hội đặt ra yêu cầu phải phát huy trách nhiệm của tất cả các chủ thể tham gia quản lý, giáo dục và định hướng học viên. Theo đó, cấp ủy, tổ chức đảng các cấp giữ vai trò lãnh đạo, định hướng chủ trương, biện pháp và kiểm tra việc thực hiện; chỉ huy các cấp trực tiếp tổ chức, điều hành, phân công trách nhiệm và xử lý các tình huống phát sinh. Các cơ quan chức năng có trách nhiệm tham mưu, hướng dẫn, kiểm tra, tổng hợp tình hình và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp với từng đối tượng học viên.
Đội ngũ cán bộ quản lý học viên là lực lượng trực tiếp, thường xuyên gần gũi, nắm chắc đặc điểm tư tưởng, tâm lý, các mối quan hệ và diễn biến của học viên trong học tập, công tác, sinh hoạt. Đội ngũ giảng viên thông qua hoạt động giảng dạy, trao đổi, định hướng nhận thức và xây dựng thái độ đúng đắn cho học viên trong giao tiếp, ứng xử. Tổ chức đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân, tập thể học viên có vai trò hỗ trợ, phát hiện, phản ánh tình hình, tạo môi trường rèn luyện tích cực và thúc đẩy tính tự quản, tự giáo dục trong mỗi học viên.
Bốn là, nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và từng đối tượng học viên
Đây là nguyên tắc quan trọng, bảo đảm các nội dung, biện pháp quản lý sát thực tiễn, đúng đối tượng và phát huy hiệu quả giáo dục. Học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị chủ yếu ở độ tuổi thanh niên, có sự phát triển mạnh về nhận thức, tình cảm, nhu cầu giao tiếp và khẳng định bản thân. Đây là giai đoạn tâm lý có nhiều biến đổi, dễ tiếp thu cái mới nhưng cũng dễ bị tác động bởi những yếu tố tiêu cực từ môi trường xã hội, đặc biệt là từ Internet, mạng xã hội và các mối quan hệ ngoài đơn vị. Bên cạnh đó, học viên có sự khác nhau về độ tuổi, trình độ nhận thức, môi trường sống, kinh nghiệm xã hội, hoàn cảnh gia đình và quá trình công tác trước khi vào học, vì vậy nếu quản lý theo một cách chung, thiếu phân loại sẽ khó đạt hiệu quả.
Xuất phát từ đặc điểm đó, cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chức năng, đội ngũ cán bộ quản lý học viên và giảng viên cần thường xuyên nắm chắc đặc điểm tâm lý, tư tưởng, hoàn cảnh cụ thể và các mối quan hệ xã hội của từng học viên. Trên cơ sở đó, tiến hành phân loại đối tượng để lựa chọn nội dung, hình thức, biện pháp quản lý, giáo dục và định hướng phù hợp. Đối với học viên năm thứ nhất, cần tập trung giúp họ thích nghi với môi trường quân sự, xây dựng phương pháp giao tiếp, ứng xử và chấp hành nền nếp, kỷ luật. Đối với học viên các năm tiếp theo, cần chú trọng bồi dưỡng bản lĩnh, kỹ năng xử lý các tình huống xã hội, khả năng tự kiểm soát hành vi và trách nhiệm trong xây dựng các mối quan hệ. Với những học viên có hoàn cảnh gia đình đặc biệt, tâm lý chưa ổn định hoặc có biểu hiện phức tạp trong quan hệ xã hội, cần quan tâm nhiều hơn, theo dõi sát hơn và có biện pháp giáo dục riêng phù hợp.
Quá trình quản lý phải kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục chung với giáo dục cá biệt, giữa quản lý theo tổ chức với phát huy tính tự giác của mỗi học viên. Đồng thời, thường xuyên điều chỉnh nội dung, biện pháp quản lý theo sự phát triển tâm lý, nhận thức và yêu cầu nhiệm vụ của từng giai đoạn đào tạo. Thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ giúp các chủ thể quản lý tác động đúng đối tượng, đúng thời điểm, góp phần hình thành ở học viên bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và các MQHXH lành mạnh, đúng chuẩn mực.
5. Kết luận
Nâng cao chất lượng quản lý mối quan hệ xã hội của học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là nhiệm vụ quan trọng, tác động trực tiếp đến chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị trong Quân đội. Thực hiện tốt những nguyên tắc cơ bản như bảo đảm sự lãnh đạo, chỉ huy tập trung, thống nhất; kết hợp chặt chẽ giữa xây và chống; phối hợp đồng bộ các tổ chức, lực lượng; quản lý phù hợp với từng đối tượng học viên sẽ tạo cơ sở quan trọng để định hướng nhận thức, điều chỉnh hành vi, hình thành các mối quan hệ xã hội lành mạnh, góp phần xây dựng người cán bộ chính trị có bản lĩnh, phẩm chất và năng lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
[1] C.Mác, Tư bản, quyển 1, tập 2, nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội. 1960.
[2] C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, tập 25, nhà xuất bản chính trị quốc gia, Hà Nội. 1994.
[3] Đảng ủy Trường Sĩ quan Chính trị, Báo cáo chính trị và báo cáo kiểm điểm của Ban Chấp hành Đảng bộ Nhà trường khóa X tại Đại hội đại biểu Đảng bộ lần thứ XI nhiệm kỳ 2025 -2030, Hà Nội. 2025.
