Chu Mạnh Côn - Đoàn Quang Trung
Hệ 5, Học viện Chính trị
Tóm tắt: Đoàn viên thanh niên (ĐVTN) là lực lượng đông đảo, trực tiếp tham gia các hoạt động học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học và thực hiện nhiệm vụ ở các trường sĩ quan quân đội. Hiệu quả thực hiện “5 vững” phụ thuộc không chỉ vào sự lãnh đạo, chỉ đạo của các tổ chức, lực lượng mà còn phụ thuộc rất lớn vào tính tích cực, chủ động và vai trò chủ thể của ĐVTN. Bài viết làm rõ sự cần thiết, yêu cầu và đề xuất một số biện pháp phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện.
Từ khóa: đoàn viên thanh niên; vai trò chủ thể; 5 vững; trường sĩ quan quân đội; tự học tập, tự rèn luyện.
1. Đặt vấn đề
Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước và sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [2, tr.185]. Nhận thức sâu sắc vai trò của thanh niên, Đảng, Nhà nước và Quân đội luôn quan tâm giáo dục, bồi dưỡng và phát huy tiềm năng, sức sáng tạo của thế hệ trẻ trong thực hiện nhiệm vụ cách mạng.
Trong các trường sĩ quan quân đội, ĐVTN là lực lượng chiếm số lượng đông đảo, trực tiếp tham gia quá trình học tập, rèn luyện, nghiên cứu khoa học, xây dựng chính quy, rèn luyện kỷ luật và thực hiện các nhiệm vụ được giao. Đồng thời, đây cũng là lực lượng giữ vai trò trung tâm trong việc thực hiện các nội dung, tiêu chí của “5 vững”. Vì vậy, việc phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN có ý nghĩa quan trọng đối với nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và xây dựng nhà trường vững mạnh toàn diện.
Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp và sự hướng dẫn của tổ chức đoàn, đa số ĐVTN đã phát huy tốt tinh thần trách nhiệm, ý thức tự giác, tích cực học tập, rèn luyện và tham gia các hoạt động tập thể. Tuy nhiên, ở một số đơn vị vẫn còn hiện tượng một bộ phận đoàn viên thiếu tính chủ động trong học tập, nghiên cứu, chưa mạnh dạn đề xuất sáng kiến, còn biểu hiện trông chờ, ỷ lại hoặc tham gia các hoạt động mang tính hình thức. Những hạn chế đó ảnh hưởng nhất định đến chất lượng thực hiện “5 vững” và kết quả hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị.
Từ thực tiễn đó, nghiên cứu các biện pháp nhằm phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN trong thực hiện “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Sự cần thiết phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững”
Phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN là yêu cầu khách quan xuất phát từ vị trí, vai trò của thanh niên trong các trường sĩ quan quân đội. ĐVTN vừa là đối tượng của quá trình giáo dục, quản lý, vừa là chủ thể trực tiếp tham gia thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện và các nội dung của mô hình “5 vững”. Chất lượng thực hiện mô hình phụ thuộc rất lớn vào nhận thức, trách nhiệm, ý thức tự giác và sự nỗ lực phấn đấu của mỗi đoàn viên. Do đó, chỉ khi phát huy được vai trò chủ thể của thanh niên thì các mục tiêu giáo dục, đào tạo và xây dựng nhà trường mới có thể đạt được hiệu quả cao.
Bên cạnh đó, yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong quân đội hiện nay đòi hỏi người học viên phải có khả năng tự học, tự nghiên cứu, tự rèn luyện và không ngừng hoàn thiện bản thân. Trong điều kiện khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ, môi trường quân sự ngày càng hiện đại, người học viên không chỉ tiếp thu tri thức từ hoạt động giảng dạy mà còn phải chủ động tìm tòi, sáng tạo, nâng cao năng lực tư duy và kỹ năng nghề nghiệp quân sự. Điều đó chỉ có thể thực hiện hiệu quả khi mỗi ĐVTN phát huy tốt vai trò chủ thể của mình trong quá trình học tập và rèn luyện.
Mặt khác, phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN còn là điều kiện quan trọng để khơi dậy khát vọng cống hiến, tinh thần trách nhiệm, ý chí vươn lên và khả năng sáng tạo của tuổi trẻ quân đội. Thông qua quá trình tự giáo dục, tự quản lý và tự rèn luyện, ĐVTN từng bước hình thành bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, tác phong công tác và năng lực thực tiễn của người sĩ quan tương lai. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt đối với việc thực hiện mô hình “5 vững” mà còn là nhân tố có ý nghĩa lâu dài đối với quá trình xây dựng đội ngũ cán bộ quân đội đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.
2.2. Yêu cầu phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong thực hiện mô hình “5 vững”
Phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN trong thực hiện mô hình “5 vững” là quá trình tác động có mục đích của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường nhằm khơi dậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm của mỗi đoàn viên trong học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ. Để đạt được mục tiêu đó, cần bảo đảm một số yêu cầu cơ bản sau:
Một là, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đoàn viên thanh niên đối với việc thực hiện các tiêu chí của “5 vững”
Đây là yêu cầu có ý nghĩa nền tảng, bởi nhận thức đúng là cơ sở để hình thành động cơ, thái độ và hành động đúng. Mỗi ĐVTN cần nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của mình trong quá trình học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ; hiểu rõ mục tiêu, nội dung, ý nghĩa của “5 vững” đối với sự phát triển của bản thân và kết quả hoàn thành nhiệm vụ của đơn vị. Đồng thời, phải xác định việc thực hiện các tiêu chí của mô hình không chỉ là trách nhiệm trước tổ chức mà còn là nhu cầu tự thân nhằm hoàn thiện phẩm chất, năng lực và bản lĩnh của người cán bộ quân đội tương lai. Khi nhận thức được nâng cao, ĐVTN sẽ có ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm cao hơn trong quá trình phấn đấu.
Hai là, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đoàn viên thanh niên trong học tập, rèn luyện và tham gia các hoạt động tập thể
Vai trò chủ thể của ĐVTN chỉ được thể hiện đầy đủ khi mỗi đoàn viên thực sự trở thành trung tâm của quá trình tự học tập, tự rèn luyện và tự hoàn thiện bản thân. Vì vậy, cần khuyến khích ĐVTN chủ động xây dựng kế hoạch học tập, rèn luyện phù hợp với mục tiêu đào tạo; tích cực nghiên cứu tài liệu, tìm tòi phương pháp học tập hiệu quả và mạnh dạn đề xuất các sáng kiến, giải pháp trong thực hiện nhiệm vụ. Bên cạnh đó, cần phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện, sáng tạo của tuổi trẻ trong tham gia các hoạt động đoàn, phong trào thi đua, nghiên cứu khoa học và các nhiệm vụ đột xuất của đơn vị. Đây là điều kiện quan trọng để thanh niên khẳng định vai trò, năng lực và trách nhiệm của mình trong thực hiện “5 vững”.
Ba là, gắn phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên với xây dựng môi trường giáo dục, rèn luyện tích cực trong nhà trường
Vai trò chủ thể của ĐVTN không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu một môi trường giáo dục, rèn luyện thuận lợi. Do đó, quá trình phát huy vai trò chủ thể phải được đặt trong môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, đoàn kết, kỷ luật và giàu tính giáo dục. Các tổ chức, lực lượng trong nhà trường cần tạo điều kiện để ĐVTN được tham gia đóng góp ý kiến, thể hiện năng lực, phát huy sở trường và khẳng định bản thân thông qua các hoạt động thực tiễn. Đồng thời, cần xây dựng các mối quan hệ tập thể trong sáng, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập và rèn luyện, tạo động lực thúc đẩy thanh niên không ngừng phấn đấu vươn lên.
Bốn là, kết hợp chặt chẽ giữa tự giáo dục, tự quản lý, tự rèn luyện của đoàn viên thanh niên với sự giáo dục, quản lý của tổ chức
Phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN không đồng nghĩa với việc tuyệt đối hóa tính tự giác hay buông lỏng vai trò lãnh đạo, quản lý của tổ chức. Ngược lại, cần kết hợp hài hòa giữa sự nỗ lực tự thân của mỗi đoàn viên với vai trò định hướng, giáo dục, quản lý và hỗ trợ của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn và các lực lượng liên quan. Thông qua sự kết hợp đó, ĐVTN vừa có điều kiện phát huy tính chủ động, sáng tạo, vừa được định hướng đúng đắn về nhận thức và hành động, tránh những biểu hiện lệch lạc hoặc phát triển tự phát. Đây là yêu cầu quan trọng bảo đảm cho quá trình phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN diễn ra đúng hướng, hiệu quả và bền vững.
2.3. Một số biện pháp phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững”
Phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững” là quá trình tác động tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó bản thân đoàn viên thanh niên giữ vai trò trung tâm, đồng thời cần có sự lãnh đạo, định hướng và tạo điều kiện của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường. Để khơi dậy và phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, sáng tạo của đoàn viên thanh niên, cần tập trung thực hiện tốt một số biện pháp chủ yếu sau:
Thứ nhất, nâng cao ý thức trách nhiệm, động cơ và quyết tâm phấn đấu của đoàn viên thanh niên trong thực hiện “5 vững”
Đây là biện pháp có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở để hình thành động lực bên trong thúc đẩy đoàn viên thanh niên tích cực học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ. Các tổ chức, lực lượng trong nhà trường cần thường xuyên giáo dục cho ĐVTN nhận thức đúng đắn về vị trí, vai trò của bản thân đối với việc thực hiện “5 vững”, làm rõ mối quan hệ giữa kết quả học tập, rèn luyện của mỗi cá nhân với chất lượng đào tạo và nhiệm vụ xây dựng quân đội trong tình hình mới.
Thông qua các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục truyền thống, sinh hoạt đoàn, tọa đàm, diễn đàn thanh niên và các phong trào thi đua, giúp ĐVTN xây dựng động cơ học tập, rèn luyện đúng đắn; hình thành ý chí quyết tâm vượt khó, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Đồng thời, khuyến khích mỗi đoàn viên chủ động xây dựng mục tiêu, kế hoạch phấn đấu cụ thể, thường xuyên tự đánh giá kết quả thực hiện để không ngừng hoàn thiện bản thân.
Thứ hai, phát huy tính chủ động, sáng tạo của đoàn viên thanh niên trong học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ
Vai trò chủ thể của ĐVTN được thể hiện trực tiếp thông qua tính chủ động và sáng tạo trong mọi hoạt động. Vì vậy, cần tạo điều kiện để đoàn viên thanh niên phát huy khả năng tư duy độc lập, tinh thần dám nghĩ, dám làm và ý thức tự học tập, tự nghiên cứu.
Mỗi đoàn viên cần chủ động xây dựng phương pháp học tập khoa học, tích cực khai thác các nguồn tài liệu, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào học tập, nghiên cứu khoa học. Đồng thời, mạnh dạn đề xuất các sáng kiến, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ. Các tổ chức đoàn cần khuyến khích, hỗ trợ và tạo môi trường thuận lợi để những ý tưởng sáng tạo của thanh niên được hiện thực hóa, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện “5 vững”.
Thứ ba, xây dựng môi trường đoàn kết, dân chủ, kỷ luật và tích cực để đoàn viên thanh niên phát huy vai trò chủ thể
Môi trường giáo dục, rèn luyện có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực của ĐVTN. Do đó, các trường sĩ quan quân đội cần xây dựng môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, chính quy, mẫu mực; phát huy dân chủ đi đôi với giữ vững kỷ luật; xây dựng các mối quan hệ đoàn kết, gắn bó và giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện.
Các tổ chức đoàn cần tạo điều kiện để ĐVTN được tham gia đóng góp ý kiến, đề xuất sáng kiến, tham gia giải quyết những vấn đề liên quan đến hoạt động của đơn vị và tổ chức đoàn. Qua đó, giúp thanh niên phát huy tính chủ động, nâng cao tinh thần trách nhiệm và ý thức làm chủ trong thực hiện nhiệm vụ.
Thứ tư, đẩy mạnh các phong trào thi đua, hoạt động thực tiễn nhằm tạo điều kiện cho đoàn viên thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành
Hoạt động thực tiễn là môi trường quan trọng để ĐVTN khẳng định vai trò chủ thể của mình. Vì vậy, cần tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng các phong trào thi đua, các hoạt động hành động cách mạng của tuổi trẻ gắn với nhiệm vụ chính trị của nhà trường và các tiêu chí của mô hình “5 vững”.
Tổ chức tốt các hoạt động nghiên cứu khoa học, diễn đàn thanh niên, hội thi, hội thao, hoạt động tình nguyện, công tác dân vận, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao và các nhiệm vụ đột xuất. Thông qua đó, tạo điều kiện để ĐVTN được trải nghiệm, rèn luyện kỹ năng, phát huy năng lực, tinh thần trách nhiệm và khả năng sáng tạo; đồng thời tích lũy kinh nghiệm thực tiễn phục vụ cho quá trình công tác sau này.
Thứ năm, kết hợp chặt chẽ giữa tự học tập, tự rèn luyện của đoàn viên thanh niên với sự quản lý, giáo dục và giúp đỡ của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường
Phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN không tách rời vai trò lãnh đạo, quản lý và định hướng của các tổ chức, lực lượng trong nhà trường. Vì vậy, cần kết hợp hài hòa giữa tính tích cực, tự giác của đoàn viên với sự giáo dục, quản lý và giúp đỡ của cấp ủy, chỉ huy, cơ quan chính trị, tổ chức đoàn, đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý học viên.
Các tổ chức, lực lượng cần thường xuyên quan tâm, động viên, hướng dẫn và tạo điều kiện thuận lợi để ĐVTN phát huy khả năng của mình; đồng thời kịp thời phát hiện, uốn nắn những biểu hiện lệch lạc trong nhận thức và hành động. Sự kết hợp chặt chẽ giữa tự giáo dục, tự rèn luyện với giáo dục, quản lý của tổ chức sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp, bảo đảm cho quá trình phát huy vai trò chủ thể của ĐVTN đạt hiệu quả thiết thực và bền vững.
3. Kết luận
Phát huy vai trò chủ thể của đoàn viên thanh niên là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện “5 vững” ở các trường sĩ quan quân đội hiện nay. Thông qua việc nâng cao nhận thức, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và tinh thần tự học tập, tự rèn luyện của mỗi đoàn viên sẽ góp phần hình thành đội ngũ học viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt và năng lực đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam trong tình hình mới.
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Hồ Chí Minh (2011), Hồ Chí Minh Toàn tập, Tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Quân ủy Trung ương (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, nhiệm kỳ 2025–2030, Hà Nội.
4. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2022), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XII, nhiệm kỳ 2022–2027, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
PROMOTING THE SUBJECT ROLE OF YOUTH UNION MEMBERS IN IMPLEMENTING THE "5 STRONGS" AT MILITARY OFFICER ACADEMIES TODAY
Abstract: Youth Union members constitute a large force directly participating in learning, training, scientific research, and task performance at military officer academies. The efficacy of implementing the "5 Strongs" depends not only on the leadership and direction of organizations and forces but also greatly on the activeness, initiative, and subject role of the Youth Union members themselves. This article clarifies the necessity and requirements, and proposes several measures to promote the subject role of Youth Union members in implementing the "5 Strongs" at military officer academies today, thereby contributing to improving the quality of education and training, and building comprehensively strong academies.
Keywords: Youth Union members; subject role; 5 Strongs; military officer academies; self-directed learning, self-training.
