TS Nguyễn Huy Điểm -
Trường Đại học Chính trị.
1. Đặt vấn đề
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự phát triển mạnh mẽ của cách mạng công nghiệp lần thứ tư và những yêu cầu mới của sự nghiệp xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số lực lượng tiến thẳng lên hiện đại, việc rèn luyện nhân cách cho học viên sĩ quan chính trị trở thành một nhiệm vụ cấp thiết, có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Nhân cách không chỉ là thước đo trình độ, phẩm chất, năng lực của mỗi học viên mà còn là yếu tố quyết định sự trưởng thành toàn diện, nền tảng hình thành người sĩ quan chính trị vững vàng về chính trị, mẫu mực về đạo đức, giỏi về chuyên môn, sẵn sàng hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao.
Trong môi trường quân sự đặc thù, nơi tính kỷ luật, tinh thần tập thể và lý tưởng cách mạng là những chuẩn mực hàng đầu, nhân cách của học viên không thể chỉ dừng lại ở tri thức mà phải là sự kết tinh hài hòa giữa “đức” và “tài”, giữa ý chí chiến đấu và bản lĩnh chính trị. Đặc biệt, trước những tác động đa chiều của đời sống xã hội hiện nay, việc rèn luyện nhân cách cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị đặt ra một cách toàn diện, hệ thống, sát với thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị Quân đội nhân dân trong thời kỳ mới. Chính vì vậy, nghiên cứu và xác định rõ những yêu cầu trong rèn luyện nhân cách cho học viên góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị vững mạnh, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
2. Nội dung nghiên cứu
2.1. Sự cần thiết phải rèn luyện nhân cách cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị
Nhân cách học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị giữ vai trò then chốt trong việc hình thành đội ngũ cán bộ chính trị “vừa hồng, vừa chuyên” - những người sẽ trực tiếp đảm nhiệm công tác đảng, công tác chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong bối cảnh hiện nay, khi tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều biến động, các thế lực thù địch không ngừng chống phá bằng âm mưu “diễn biến hòa bình”, việc xây dựng và rèn luyện nhân cách cho học viên không chỉ là nhiệm vụ đào tạo chuyên môn, mà còn bảo đảm chiều sâu chính trị - tư tưởng cho Quân đội. Trước hết, nhân cách vững vàng giúp học viên giữ vững bản lĩnh chính trị, kiên định lý tưởng cách mạng, không bị dao động trước khó khăn hay bị tác động tiêu cực bởi những luận điệu xuyên tạc, phản động. Đây chính là “lá chắn” tinh thần đầu tiên bảo vệ phẩm chất người cán bộ chính trị tương lai. Thứ hai, nhân cách chính trị - đạo đức là nền tảng để học viên thực hiện tốt vai trò nêu gương, xây dựng môi trường chính trị - tinh thần lành mạnh trong đơn vị. Sự mẫu mực trong lời nói, việc làm, tinh thần trách nhiệm và lòng nhân ái góp phần lan tỏa giá trị văn hóa quân sự, củng cố khối đoàn kết trong tập thể đơn vị. Thứ ba, nhân cách còn là động lực thúc đẩy tinh thần tự học, tự rèn luyện, không ngừng vươn lên trong học tập và rèn luyện. Một học viên có nhân cách đúng đắn sẽ biết vượt qua khó khăn, không ngừng đổi mới tư duy, tiếp thu cái mới để hoàn thiện bản thân và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Ngoài ra, nhân cách chính trị đúng đắn giúp học viên sớm hình thành phong cách làm việc khoa học, dân chủ, kỷ cương và sáng tạo - những phẩm chất cốt lõi của người cán bộ chính trị hiện đại.
Nhân cách không chỉ phản ánh bản chất người sĩ quan chính trị mà còn quyết định hiệu quả hoạt động của công tác chính trị trong Quân đội. Đó là “nội lực” tạo nên phẩm chất người cán bộ chính trị vững vàng về tư tưởng, sâu sắc về lý luận, tận tụy với nhân dân và gắn bó máu thịt với đơn vị - Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “cách tu dưỡng của người cách mạng là phải giữ vững đạo đức cách mạng, nắm vững lập trường và quan điểm của giai cấp vô sản, ra sức tham gia vào cuộc đấu tranh cách mạng, phải nghiên cứu chính trị, phải rèn luyện và tu dưỡng về mọi mặt, phải cải tạo tư tưởng và lề lối làm việc” [7, tr.586].
Hiện nay, nhận thức về vai trò rèn luyện nhân cách học viên của đa số chủ thể được nâng cao. Nội dung và phương pháp rèn luyện ngày càng được hoàn thiện. Môi trường sư phạm có tính giáo dục cao. Phong trào thi đua, hoạt động đoàn thể được đẩy mạnh. Bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế, khuyết điểm về ý thức tự rèn luyện của một bộ phận học viên còn hạn chế. Sự tác động tiêu cực từ không gian mạng và đời sống xã hội dẫn đến có những trường hợp học viên sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát, tiếp nhận thông tin sai lệch, lệch chuẩn, ảnh hưởng đến tư duy, nhận thức chính trị và đạo đức nghề nghiệp. Phương pháp giáo dục rèn luyện có mặt chưa đồng bộ. Công tác kiểm tra, đánh giá rèn luyện nhân cách học viên có thời điểm còn hình thức.
2.2. Yêu cầu rèn luyện nhân cách cho học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị hiện nay
Một là, vững vàng về chính trị, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân” [8, tr.604]. Đây là yêu cầu cốt lõi, giữ vai trò nền tảng trong cấu trúc nhân cách của người học viên sĩ quan chính trị. Học viên cần được rèn luyện bản lĩnh chính trị kiên định, có lập trường tư tưởng vững vàng, không dao động trước những tác động tiêu cực của mặt trái xã hội, các luồng tư tưởng sai trái, thù địch. Tư tưởng Hồ Chí Minh và chủ nghĩa Mác - Lênin phải trở thành kim chỉ nam trong hành động và suy nghĩ.
Hai là, mẫu mực về đạo đức, lối sống và tác phong quân nhân cách mạng. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn, cán bộ phải có ý thức “gương mẫu trong mọi công việc, liên hệ chặt chẽ với quần chúng, nội bộ thật sự đoàn kết; chấp hành tốt đường lối, chính sách của Đảng, lãnh đạo tốt sản xuất và chiến đấu; một lòng một dạ phục vụ nhân dân, thiết thực chăm lo đến đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân” [10, tr.98]. Theo đó, học viên sĩ quan chính trị phải gương mẫu trong lời nói, hành động, sống có lý tưởng, giàu tình cảm cách mạng, có lòng nhân ái, khiêm tốn, giản dị và tôn trọng đồng chí, đồng đội. Rèn luyện nhân cách đạo đức còn thể hiện ở tinh thần trách nhiệm cao, ý thức tổ chức kỷ luật, sống và làm việc theo hiến pháp và pháp luật, nêu gương trong mọi mặt công tác, học tập và sinh hoạt.
Ba là, giỏi về chuyên môn, có tư duy khoa học và năng lực thực tiễn. Nhân cách người sĩ quan chính trị không thể tách rời khỏi năng lực chuyên môn. Học viên cần nắm chắc lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận công tác đảng, công tác chính trị, có phương pháp tư duy khoa học, khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết hiệu quả các tình huống thực tiễn. Đây là yêu cầu nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị đủ tâm - tầm - tài, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong thời kỳ mới. Nên trong việc xây dựng Đảng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt ra yêu cầu: “công tác xây dựng Đảng nhằm làm cho Đảng thống nhất về ý chí và hành động, có đường lối đúng, có tư tưởng cách mạng triệt để, có tổ chức vững mạnh và đội ngũ đảng viên vững vàng về chính trị, tư tưởng, giỏi chuyên môn, gắn bó chặt chẽ với quần chúng, để hoàn thành vai trò của mình” [9, tr.11].
Bốn là, có ý chí vươn lên, tinh thần tự học, tự rèn và khả năng thích ứng cao. Trong môi trường học tập, rèn luyện với cường độ cao, học viên cần phát huy ý chí, nghị lực, tinh thần vượt khó, tự học, tự tu dưỡng không ngừng. Bối cảnh chuyển đổi số, chiến tranh thông tin và những thách thức phi truyền thống đòi hỏi người sĩ quan phải có khả năng thích ứng linh hoạt, sáng tạo trong chỉ huy và công tác chính trị. Đây là yêu cầu, đồng thời là nhiệm vụ quan trọng đối với học viên Trường Sĩ quan Chính trị nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn. Nếu không nỗ lực, cố gắng vươn lên rèn luyện bản thân, sớm muộn học viên đó không hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ được giao.
Năm là, biết sống vì tập thể, phát huy tinh thần đoàn kết, trách nhiệm với cộng đồng. Nhận thấy, “Khi đã được chủ nghĩa xã hội soi sáng, tư tưởng mọi người đã chuyển biến tốt, thì đạo đức cách mạng và tinh thần tập thể của quần chúng sẽ biến thành một lực lượng vô cùng to lớn” [9, tr.703]. Nhân cách của học viên không chỉ thể hiện qua năng lực cá nhân mà còn ở khả năng sống hòa đồng, gắn bó, giúp đỡ đồng chí, đồng đội. Việc rèn luyện nhân cách còn là quá trình xây dựng văn hóa quân sự, giữ gìn hình ảnh cao đẹp “Bộ đội Cụ Hồ”, thể hiện rõ trong ứng xử, giao tiếp và trong các mối quan hệ hằng ngày.
Tóm lại, rèn luyện nhân cách học viên ở Trường Sĩ quan Chính trị là yêu cầu tất yếu trong sự nghiệp đào tạo cán bộ chính trị cho Quân đội. Nhân cách ấy phải được hình thành trên nền tảng chính trị vững chắc, đạo đức trong sáng, trí tuệ sắc bén và hành động chuẩn mực. Chỉ khi đáp ứng đầy đủ những yêu cầu đó, người học viên mới xứng đáng trở thành cán bộ chính trị Quân đội trong thời kỳ mới - người chiến sĩ không chỉ “giỏi việc quân”, mà còn “sáng việc Đảng”.
2.3. Giải pháp rèn luyện nhân cách cho học viên ở trường sĩ quan chính trị hiện nay
Để rèn luyện và phát triển nhân cách toàn diện cho học viên, Trường Sĩ quan Chính trị cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp cả về tư tưởng, tổ chức, phương pháp và môi trường giáo dục. Dưới đây là một số giải pháp trọng tâm, có tính khả thi và phù hợp với đặc thù đào tạo sĩ quan chính trị hiện nay:
Một là, tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức cách mạng. Nhà trường cần tiếp tục đẩy mạnh công tác giáo dục lý luận chính trị, nâng cao nhận thức cho học viên về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước. Tổ chức tốt các hoạt động học tập chuyên đề, tọa đàm, hội thảo về xây dựng phẩm chất người cán bộ chính trị, giúp học viên củng cố niềm tin, lý tưởng cách mạng và xác định rõ trách nhiệm chính trị, đạo đức trong học tập, rèn luyện.
Hai là, kết hợp chặt chẽ giữa dạy học với rèn luyện phẩm chất nhân cách trong môi trường quân đội. Quá trình học tập không tách rời rèn luyện thực tiễn. Cần tổ chức các đợt huấn luyện, diễn tập, sinh hoạt chính trị tư tưởng, hành quân dã ngoại gắn với nội dung giáo dục truyền thống, đạo đức cách mạng, ý thức tổ chức kỷ luật. Đây là môi trường “thử lửa” để học viên thể hiện bản lĩnh, ý chí, tinh thần vượt khó và rèn luyện tác phong người quân nhân cách mạng.
Ba là, phát huy vai trò của tập thể, tổ chức Đảng, đoàn thể trong quản lý, giáo dục nhân cách học viên. Tổ chức Đảng, đoàn thanh niên, hội đồng quân nhân cần được phát huy vai trò là nơi rèn luyện ý thức chính trị, đạo đức và kỹ năng sống. Cần xây dựng cơ chế kiểm tra, đánh giá nhân cách học viên thông qua các tiêu chí cụ thể, minh bạch và công bằng, tạo động lực cho mỗi cá nhân tự phấn đấu, tự hoàn thiện mình trong môi trường tập thể.
Bốn là, tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử, giải quyết tình huống thực tiễn. Trong bối cảnh hiện đại, người sĩ quan chính trị không chỉ cần bản lĩnh mà còn cần khả năng giao tiếp, thuyết phục, xử lý các tình huống xã hội - tâm lý phức tạp trong đơn vị. Vì vậy, cần bổ sung các nội dung đào tạo về kỹ năng lãnh đạo, kỹ năng truyền thông, tư duy phản biện và quản lý tập thể nhằm nâng cao năng lực thực tiễn, từ đó phát triển nhân cách một cách hài hòa.
Năm là, xây dựng môi trường văn hóa quân sự trong sạch, lành mạnh, dân chủ, kỷ luật. Môi trường sống và học tập ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự hình thành nhân cách. Trường cần duy trì nền nếp kỷ cương, phát huy tinh thần dân chủ, đoàn kết, trách nhiệm trong toàn học viên. Đồng thời, xây dựng lối sống “mẫu mực, nhân ái, khiêm tốn, trung thực” trở thành giá trị cốt lõi, xuyên suốt trong mọi hoạt động của nhà trường.
Sáu là, đẩy mạnh công tác nêu gương của cán bộ, giảng viên và cán bộ quản lý học viên. Nhân cách học viên chịu ảnh hưởng sâu sắc từ tấm gương của người thầy, người cán bộ quản lý. Do đó, đội ngũ cán bộ, giảng viên cần thực sự là những hình mẫu về đạo đức, phong cách, lối sống và phương pháp giáo dục. Việc “nói đi đôi với làm”, “dạy người trước khi dạy chữ” cần được thực hiện nghiêm túc và hiệu quả.
Bảy là, ứng dụng công nghệ thông tin, truyền thông hiện đại để hỗ trợ quá trình rèn luyện nhân cách. Trong thời đại số, việc ứng dụng nền tảng công nghệ để kết nối, tuyên truyền, giáo dục và quản lý học viên là cần thiết. Xây dựng các mô hình giáo dục trực tuyến, nền tảng tương tác, diễn đàn trao đổi chính trị - tư tưởng giúp lan tỏa giá trị tích cực, phát hiện và xử lý kịp thời những biểu hiện lệch lạc về nhận thức và nhân cách.
Tóm lại, rèn luyện nhân cách học viên không phải là quá trình đơn giản, một chiều mà là kết quả của sự tác động tổng hợp, thường xuyên, liên tục giữa giáo dục, tổ chức, môi trường và bản thân người học viên. Chỉ khi thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, Trường Sĩ quan Chính trị mới có thể đào tạo nên những sĩ quan chính trị có nhân cách vững vàng - vừa là người chiến sĩ trung thành, vừa là người truyền lửa tư tưởng trong Quân đội nhân dân Việt Nam.
Tài liệu tham khảo
[1]. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2021), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Tập I, II. Nxb Chính trị quốc gia Sự thật.
[2]. Bộ Quốc phòng (2018), Điều lệnh quản lý bộ đội. Nxb Quân đội nhân dân.
[3]. Bộ Quốc phòng (2015), Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong Quân đội đến năm 2020 và những năm tiếp theo, Văn bản nội bộ.
[4]. Cục Chính trị - Tổng cục Chính trị (2023), Báo cáo chuyên đề về công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong các trường sĩ quan.
[5]. Cục Nhà trường - Bộ Tổng Tham mưu (2020), Hướng dẫn công tác giáo dục, đào tạo sĩ quan chính trị giai đoạn 2020 - 2025.
[6]. Nguyễn Văn Hùng (2022), Ảnh hưởng của mạng xã hội đến nhân cách học viên sĩ quan và giải pháp khắc phục, Tạp chí Giáo dục quốc phòng, số 7.
[7]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 6, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[8]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 11, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[9]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[10]. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 15, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
