Thực hiện bởi: Nguyễn Minh Hương, Hoàng Thùy Linh, Kiều Minh Trang, Trần Hà Trang, Nguyễn Quốc Tuấn
TÓM TẮT
Phim ngắn “Bình Minh Ở Lại” không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật, mà còn là lời ngỏ chân thành gửi đến thế hệ trẻ về lựa chọn quay về đóng góp cho quê hương thay vì chạy theo những hào quang nơi đô thị. Bằng cách khai thác hành trình trở về và thay đổi của nhân vật chính – một người trẻ từng rời làng chài nhỏ để tìm kiếm cơ hội mới – phim tạo ra một câu chuyện gần gũi, thực tế và đầy cảm xúc. Báo cáo này đi sâu vào việc phân tích thông điệp phát triển bền vững mà phim truyền tải, đồng thời làm rõ giá trị của phim ngắn như một công cụ để truyền tải thông điệp đến người trẻ. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập thông qua khảo sát và quan sát phản hồi từ người xem, kết hợp với phân tích nội dung kịch bản và hình ảnh. Từ đó, báo cáo đề xuất các hướng ứng dụng phim trong giáo dục và truyền thông cộng đồng nhằm khơi dậy tinh thần trách nhiệm xã hội ở người trẻ.
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và đô thị hóa ngày càng mạnh mẽ, nhiều vùng quê Việt Nam đang đối mặt với làn sóng di cư của người trẻ tới các đô thị lớn. Điều này không chỉ tạo ra sự thiếu hụt nguồn lực lao động tại địa phương, mà còn khiến cho câu chuyện phát triển bền vững ở nông thôn trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Các nghiên cứu chỉ ra rằng việc duy trì nguồn lực con người tại địa phương là yếu tố thiết yếu để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững (World Bank, 2019).
Theo báo Nhân Dân điện tử, một trong những trở ngại lớn nhất khiến người trẻ rời bỏ quê hương là thiếu cơ hội nghề nghiệp, môi trường sáng tạo và kết nối xã hội. Tuy nhiên, nhiều bạn trẻ thuộc thế hệ Gen Z đã bắt đầu nhìn nhận lại vai trò của quê hương không chỉ như nơi sinh ra, mà còn là không gian để kiến tạo, sáng tạo và phát triển ý nghĩa sống cá nhân (Hoàng Nhật, 2025). Từ xu hướng đó, nghệ thuật – đặc biệt là phim ngắn – đang nổi lên như một phương tiện hữu hiệu để phản ánh, truyền cảm hứng và kêu gọi hành động hướng về sự phát triển quê hương một cách bền vững.
Phim ngắn “Bình Minh Ở Lại” ra đời như một lựa chọn nghệ thuật mang tính chiến lược, sử dụng ngôn ngữ điện ảnh để chuyển tải thông điệp về sự gắn bó, cống hiến và tái định nghĩa khái niệm “ở lại”. Thông qua hành trình của nhân vật Bình Minh – một người trẻ quyết định ở lại quê để lập nghiệp, bộ phim đặt ra câu hỏi mang tính chất gợi mở: Liệu ở lại có phải là một sự “cam chịu”, hay đó là lựa chọn đầy dũng cảm để làm mới quê hương từ bên trong?
Ý tưởng phim xuất phát từ thực tế đáng báo động: nhiều vùng nông thôn hiện nay đang thiếu hụt lực lượng lao động trẻ. Theo một phóng sự của VTV, nhiều huyện miền núi ở phía Bắc đang chứng kiến hiện tượng “làng già hóa”, khi người trẻ dồn lên thành phố, còn lại chủ yếu là người già và trẻ nhỏ (VTV.vn, 2023). Sự vắng mặt của lớp trẻ không chỉ khiến kinh tế địa phương trì trệ mà còn làm mai một các giá trị văn hóa bản địa. Trong khi đó, báo Bắc Kạn cũng từng ghi nhận nhiều tấm gương thanh niên sau khi học tập đã trở về quê để khởi nghiệp, xây dựng mô hình nông nghiệp bền vững, ứng dụng công nghệ và lan tỏa cảm hứng sống có ích cho cộng đồng (Bích Huyền, 2023). Những câu chuyện đó là minh chứng cho thấy “ở lại” không đồng nghĩa với chậm tiến, mà có thể là một lựa chọn phát triển thông minh và bền vững.
Với tính cấp thiết của chủ đề phát triển nông thôn trong thời đại số và sự phổ biến của phim ngắn như một phương tiện truyền thông hiện đại, nghiên cứu này hướng đến việc phân tích các yếu tố thông điệp, hình tượng nhân vật và thủ pháp nghệ thuật trong “Bình Minh Ở Lại”, nhằm làm rõ vai trò của nghệ thuật trong việc kích hoạt tư duy phát triển quê hương bền vững ở giới trẻ.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU HIỆN HÀNH
Trong những năm gần đây, phim ngắn nghệ thuật ngày càng được công nhận như một công cụ truyền thông mạnh mẽ, không chỉ bởi khả năng kể chuyện súc tích mà còn nhờ vào sức lan tỏa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội. Ở cả góc độ nghệ thuật và xã hội học, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng phim ngắn có thể trở thành chất xúc tác cho nhận thức xã hội và hành động cộng đồng, đặc biệt là trong giới trẻ.
Theo nghiên cứu của Nguyễn Thanh Tùng đăng trên Tạp chí Khoa học Trường Đại học Văn Hiến, phim ngắn mang đến một hình thức truyền thông trực quan hiệu quả, bởi chúng có khả năng truyền tải thông điệp nhân văn, định hướng giá trị và kích thích tư duy phản biện trong thời lượng ngắn. Tác giả nhấn mạnh rằng phim ngắn dễ tiếp cận với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ – những người có xu hướng sử dụng mạng xã hội để chia sẻ cảm xúc và quan điểm xã hội, từ đó tạo ra hiệu ứng truyền thông hai chiều (Nguyễn Thanh Tùng, 2023).
Bên cạnh đó, một số công trình trong nước và quốc tế cũng tập trung vào vai trò của nội dung truyền cảm hứng (inspirational content) trong phim ngắn. Những tác phẩm hướng đến việc khơi dậy tinh thần tích cực, khuyến khích tư duy phát triển bền vững hoặc phản ánh các vấn đề cộng đồng thường có mức độ tương tác cao trên các nền tảng số. Điều này phù hợp với hướng tiếp cận trên các nền tảng mạng xã hội – nơi người dùng không chỉ tiêu thụ nội dung mà còn tham gia vào quá trình lan tỏa, tái định nghĩa và bình luận.
Tại Việt Nam, mặc dù chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về năng lực truyền thông của phim ngắn trong môi trường số, một số dự án nghệ thuật độc lập và chương trình của tổ chức phi lợi nhuận đã bước đầu cho thấy tiềm năng này. Phim ngắn “Bình Minh Ở Lại” – một sản phẩm do nhóm Sóng Ảnh Production thực hiện – có thể được xem như một ví dụ tiêu biểu cho mô hình “truyền thông từ cơ sở”, nơi thông điệp phát triển cộng đồng, tình yêu quê hương được chuyển tải qua hình ảnh chân thực, gần gũi, và dễ đồng cảm.
Từ những cơ sở lý thuyết và nghiên cứu hiện hành, có thể thấy rằng việc khai thác phim ngắn như một công cụ truyền cảm hứng không chỉ mở ra một hướng đi mới, mà còn góp phần khẳng định vai trò sáng tạo của người trẻ trong việc định hình các giá trị tích cực trong cộng đồng.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp khảo sát thực tế để phân tích khả năng truyền tải thông điệp trên mạng xã hội của phim ngắn nghệ thuật “Bình Minh Ở Lại” trong việc truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Cách tiếp cận này giúp làm rõ cả hai khía cạnh: (1) cách bộ phim truyền tải thông điệp thông qua yếu tố nghệ thuật và hình ảnh, và (2) mức độ tiếp nhận, đồng cảm và tác động thực tế đối với sinh viên – nhóm khán giả trẻ mà phim hướng tới.
Trước hết, phần phân tích định tính tập trung vào các yếu tố nghệ thuật của phim như: ngôn ngữ hình ảnh, cấu trúc kịch bản, biểu tượng thị giác, và mạch cảm xúc xuyên suốt câu chuyện. Việc phân tích này dựa trên việc xem phim nhiều lần, kết hợp tham khảo các lý thuyết về truyền thông thị giác, truyền cảm hứng trong điện ảnh và vai trò của phim ngắn trong việc truyền tải thông điệp. Ngoài ra, phim còn được đối chiếu với bối cảnh thực tế của giới trẻ hiện nay – đặc biệt là xu hướng tìm kiếm giá trị sống tích cực và trách nhiệm xã hội trong các sản phẩm nghệ thuật.
Bên cạnh đó, để đánh giá mức độ lan tỏa và khả năng truyền cảm hứng của phim đối với sinh viên, nghiên cứu tiến hành khảo sát nhanh một nhóm 42 sinh viên Trường Đại học FPT Hà Nội – những người đã trực tiếp xem phim tại buổi triển lãm nghệ thuật thị giác. Bảng khảo sát được thiết kế với các câu hỏi ngắn nhằm ghi nhận cảm nhận cá nhân, mức độ đồng cảm, ấn tượng về nội dung và thông điệp của phim, cũng như khả năng khơi gợi hành động hoặc suy ngẫm về phát triển bền vững tại quê hương.
Kết hợp hai phương pháp trên giúp nghiên cứu không chỉ đi sâu vào nội dung và kỹ thuật nghệ thuật của phim, mà còn kiểm chứng được tác động thực tế của phim đối với khán giả mục tiêu – đặc biệt là thế hệ Gen Z. Đây là hướng tiếp cận phù hợp để đánh giá một tác phẩm nghệ thuật không đơn thuần trên phương diện thẩm mỹ, mà còn trên khía cạnh chức năng xã hội và hiệu quả truyền thông.
Để phục vụ cho quá trình thu thập dữ liệu định tính, một bảng khảo sát trắc nghiệm đã được xây dựng và triển khai trên nền tảng Google Form. Đối tượng khảo sát được nhắm đến là sinh viên trong độ tuổi từ 18 đến 25, chủ yếu đến từ các trường đại học tại Hà Nội – trong đó tập trung vào cộng đồng “Sinh viên Hà Nội” và sinh viên Trường Đại học FPT. Đây là nhóm đối tượng có đặc điểm nhân khẩu học phù hợp với chủ đề nghiên cứu, đồng thời đại diện cho thế hệ Gen Z – nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp từ văn hóa tiêu dùng nội dung nhanh và cũng là nhóm thường xuyên tiếp cận với các sản phẩm truyền thông nghệ thuật.
Khảo sát bao gồm 10 câu hỏi trắc nghiệm, sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ “Hoàn toàn không đồng ý” đến “Hoàn toàn đồng ý”, nhằm đánh giá quan điểm của người trẻ về vai trò của phim ngắn nghệ thuật trong việc truyền tải thông điệp xã hội. Các câu hỏi tập trung khai thác các khía cạnh như: mức độ tiếp cận với phim ngắn nghệ thuật, khả năng truyền tải thông điệp của thể loại này, mức độ ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi, cũng như mức độ tin tưởng vào sức mạnh lan tỏa của phim ngắn trong đời sống xã hội hiện đại.
Khảo sát dự kiến thu thập khoảng 50 phiếu phản hồi hợp lệ. Dữ liệu thu được sẽ được tổng hợp, mã hóa và phân tích dưới dạng bảng biểu, từ đó rút ra những nhận định hỗ trợ phần thảo luận và củng cố cho các lập luận trong bài nghiên cứu.
KẾT QUẢ & PHÂN TÍCH
Sau khi khảo sát 43 sinh viên đến từ nhiều năm học khác nhau, nhóm nghiên cứu đã thu được những kết quả đáng chú ý, phản ánh quan điểm và cảm nhận của sinh viên về phim ngắn nghệ thuật, đặc biệt là ý tưởng phim “Bình Minh Ở Lại”.
Thông tin chung về người tham gia khảo sát
Tổng cộng có 43 sinh viên tham gia khảo sát. Trong đó, sinh viên năm hai chiếm tỷ lệ cao nhất với 34,9%, còn lại phân bố khá đều giữa năm nhất (20,9%), năm ba (23,3%) và năm tư (20,9%). Điều này cho thấy nhóm khảo sát có độ trải rộng về trải nghiệm học tập, giúp kết quả có cái nhìn khách quan hơn.
Về giới tính, có 40 sinh viên phản hồi, trong đó nam và nữ bằng nhau, mỗi bên chiếm 50%. Sự cân bằng này góp phần tạo ra một kết quả phản ánh được góc nhìn từ cả hai giới.
Nhận thức và thái độ đối với phim ngắn nghệ thuật
Khi được hỏi về việc đã từng xem phim ngắn nghệ thuật hay chưa, 58,1% sinh viên cho biết đã từng xem, trong khi 34,9% trả lời chưa từng, và 7% còn lại không chắc. Điều này cho thấy tuy vẫn còn một bộ phận sinh viên chưa tiếp cận thể loại này, nhưng phần lớn đã có trải nghiệm nhất định.
Khi được hỏi sâu hơn rằng phim ngắn nghệ thuật có thể truyền cảm hứng tích cực đến cộng đồng hay không, một con số áp đảo – 90,5% sinh viên – trả lời “Có”, chứng tỏ các bạn đánh giá rất cao tiềm năng của thể loại phim này trong việc tác động đến xã hội.
Niềm tin vào tác động của phim với nhận thức giới trẻ
Câu hỏi về việc liệu phim nghệ thuật có thể tác động đến nhận thức của người trẻ về quê hương, môi trường sống, hoặc phát triển cộng đồng hay không, cũng nhận được phản hồi tích cực. 48,8% rất đồng ý, 46,5% đồng ý, chỉ có một tỷ lệ rất nhỏ không đồng tình. Điều này khẳng định niềm tin của sinh viên vào khả năng giáo dục và truyền cảm hứng của phim ngắn nghệ thuật.
Cảm nhận về ý tưởng phim “Bình Minh Ở Lại”
Sau khi được giới thiệu nội dung phim “Bình Minh Ở Lại”, một tác phẩm do sinh viên đề xuất với nội dung xoay quanh hành trình trở về quê hương để lập nghiệp và bảo tồn giá trị bản sắc địa phương, phần lớn sinh viên đã bày tỏ cảm nhận tích cực. Cụ thể, có tới 46,5% người tham gia khảo sát cho rằng nội dung phim rất truyền cảm hứng. Bên cạnh đó, 39,5% đánh giá phim ở mức khá truyền cảm hứng. Tỷ lệ sinh viên cảm thấy nội dung phim chỉ ở mức bình thường chiếm 11,6%, trong khi chỉ 2,3% không cảm thấy được truyền cảm hứng.
Từ những số liệu này, có thể thấy phần lớn sinh viên đều cảm nhận được tinh thần tích cực và cảm xúc mà kịch bản phim mang lại. Điều này cho thấy ý tưởng “Bình Minh Ở Lại” có khả năng chạm đến cảm xúc người trẻ và khơi gợi sự đồng cảm với các vấn đề mang tính xã hội và cộng đồng.
Khả năng tiếp nhận nếu phim được phát hành
Với câu hỏi: “Nếu phim được phát hành, bạn có sẵn sàng xem và chia sẻ không?”, 41,9% trả lời “Có”, 46,5% cho biết “Có thể”, và chỉ 11,6% còn phân vân. Điều này cho thấy tiềm năng lan tỏa của bộ phim là khá tích cực nếu được thực hiện chỉn chu và quảng bá đúng cách.
Đánh giá về ý nghĩa xã hội của phim
Khi được hỏi về mức độ đánh giá ý nghĩa xã hội của bộ phim dựa trên nội dung đã được giới thiệu, phần lớn sinh viên thể hiện sự đồng tình cao. Có 44,2% sinh viên cho rằng phim mang ý nghĩa xã hội rất cao, trong khi 41,9% đánh giá phim ở mức khá cao. Một tỷ lệ nhỏ hơn, chiếm 11,6%, đánh giá phim có mức độ ý nghĩa trung bình và chỉ 2,3% đưa ra đánh giá thấp.
Những con số này cho thấy kịch bản phim không chỉ nhận được sự đồng thuận về mặt cảm xúc, mà còn được nhìn nhận như một sản phẩm có tiềm năng truyền tải thông điệp xã hội mạnh mẽ. Phim có khả năng định hướng nhận thức tích cực cho thế hệ trẻ, đặc biệt là trong việc nuôi dưỡng tinh thần yêu quê hương, cống hiến và phát triển cộng đồng một cách bền vững.
Kết quả khảo sát cho thấy phim ngắn nghệ thuật có tiềm năng tạo ảnh hưởng xã hội tích cực trong cộng đồng sinh viên. Đa số người tham gia đánh giá cao tính sáng tạo của phim và nhận thấy thông điệp về phát triển quê hương được truyền tải rõ ràng, truyền cảm hứng. Ngoài ra, yếu tố hình ảnh, âm thanh và biểu tượng sắp đặt cũng góp phần tăng tính thuyết phục. Tuy nhiên, một số phản hồi chỉ ra hạn chế về thời lượng phim và sự tiếp cận với nhóm khán giả chưa quan tâm đến vấn đề phát triển bền vững. Những kết quả này cho thấy việc kết hợp nghệ thuật với giáo dục xã hội là hướng đi cần tiếp tục được khai thác trong môi trường đại học.
ĐỀ XUẤT & ỨNG DỤNG
Từ kết quả khảo sát và phân tích nội dung phim “Bình Minh Ở Lại”, có thể thấy rõ tiềm năng của phim ngắn nghệ thuật trong việc truyền cảm hứng, nâng cao nhận thức xã hội và khơi gợi trách nhiệm cộng đồng ở người trẻ. Dựa trên những phát hiện này, nhóm nghiên cứu đề xuất một số hướng ứng dụng như sau:
1. Ứng dụng trong giáo dục và đào tạo kỹ năng mềm:
Phim có thể được đưa vào các hoạt động ngoại khóa, môn học về kỹ năng sống, truyền thông hoặc phát triển bền vững trong môi trường đại học. Việc sử dụng phim như một chất liệu giảng dạy giúp sinh viên rèn luyện tư duy phản biện, nâng cao khả năng cảm thụ nghệ thuật và khuyến khích hành động hướng về cộng đồng.
2. Tích hợp vào các chiến dịch truyền thông cộng đồng:
Với khả năng truyền tải thông điệp ngắn gọn, giàu cảm xúc và dễ lan tỏa, phim ngắn như “Bình Minh Ở Lại” có thể được sử dụng trong các chiến dịch nâng cao nhận thức về quê hương, bảo tồn giá trị văn hóa và phát triển địa phương. Đây là hình thức truyền thông hiệu quả, đặc biệt với nhóm Gen Z.
3. Thúc đẩy mô hình sáng tạo nghệ thuật hướng cộng đồng:
Kết quả nghiên cứu gợi ý rằng sinh viên có thể trở thành tác nhân sáng tạo và truyền tải thông điệp tích cực nếu được tạo điều kiện tiếp cận và tham gia sản xuất các sản phẩm nghệ thuật có định hướng xã hội. Do đó, các trường đại học nên khuyến khích và hỗ trợ nhiều hơn cho các dự án phim ngắn có chủ đề cộng đồng.
4. Mở rộng nghiên cứu và thử nghiệm thực tiễn:
Cần có thêm các nghiên cứu mở rộng ở quy mô lớn hơn để kiểm chứng khả năng lan tỏa và ảnh hưởng thực tế của phim ngắn trong bối cảnh đa dạng về văn hóa, địa phương và tầng lớp xã hội. Đồng thời, các buổi chiếu phim kết hợp thảo luận có thể là mô hình hữu ích để đánh giá sâu hơn tác động của phim đến người xem.
KẾT LUẬN
Kết quả nghiên cứu cho thấy phim ngắn nghệ thuật có tiềm năng lớn trong việc truyền cảm hứng và nâng cao nhận thức xã hội trong giới trẻ, đặc biệt là sinh viên đại học. Dự án phim "Bình Minh Ở Lại" được đánh giá tích cực về cả nội dung thông điệp lẫn yếu tố nghệ thuật, góp phần phản ánh sâu sắc vấn đề "bỏ quê – bỏ gốc" trong đời sống hiện đại.
Phần lớn người tham gia khảo sát đồng thuận rằng các yếu tố như nhân vật truyền cảm hứng, cốt truyện cảm động, và bối cảnh gần gũi với đời sống nông thôn đã tạo ra sự đồng cảm mạnh mẽ. Dù vẫn còn những quan ngại về độ lan tỏa và khả năng hành động thực tiễn sau khi xem phim, kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy phim ngắn nghệ thuật hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hiệu quả trong giáo dục và vận động xã hội, đặc biệt trong các chiến dịch truyền thông về phát triển bền vững.
Qua đó, nghiên cứu này không chỉ làm nổi bật vai trò của nghệ thuật trong thay đổi nhận thức mà còn mở ra hướng tiếp cận sáng tạo, gần gũi hơn với giới trẻ trong công cuộc gìn giữ và xây dựng quê hương.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Hoàng Nhật. (2025). Vì sao GenZ được kỳ vọng sẽ ‘giải cứu’ báo in? Nhân Dân Điện Tử. https://special.nhandan.vn/gen-z-giai-cuu-bao-in/index.html
World Bank. (2019). Vietnam Development Report. World Bank Group. https://documents1.worldbank.org/curated/en/590451578409008253/pdf/Vietnam%E2%80%91Development%E2%80%91Report%E2%80%912019%E2%80%91Connecting%E2%80%91Vietnam%E2%80%91for%E2%80%91Growth%E2%80%91and%E2%80%91Shared%E2%80%91Prosperity.pdf
VTV.vn. (2023, March 26). Thanh niên chung tay xây dựng quê hương. VTV. https://vtv.vn/video/thanh-nien-chung-tay-xay-dung-mien-que-co-tich-611397.htm
Nguyễn Thanh Tùng. (2023, June 6). Hoạt động giải trí của thanh niên nông thôn trong quan hệ với “hiện đại hóa” và “tính hiện đại”. https://js.vhu.edu.vn/index.php/vhujsvn/article/view/375
Bích Huyền. (2024). Khát vọng xây dựng quê hương, đất nước của thế hệ trẻ. Bắc Kạn Online. https://baobackan.vn/khat-vong-xay-dung-que-huong-dat-nuoc-cua-the-he-tre-post65543.html
PHỤ LỤC
Mẫu khảo sát: https://forms.gle/azUJVhAsQvPxuCYMA
