TS. Vũ Đình Chuẩn -
Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo
Tóm tắt: Theo quan niệm phổ biến hiện nay, giáo dục bắt buộc là giáo dục mà mọi công dân trong độ tuổi đó bắt buộc phải học tập đạt được trình độ học vấn tối thiểu theo quy định và được Nhà nước bảo đảm điều kiện để thực hiện.
Trước đây, Luật Giáo dục chỉ quy định “Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học và phổ cập giáo dục trung học cơ sở. Nhà nước quyết định kế hoạch phổ cập giáo dục, bảo đảm các điều kiện để thực hiện phổ cập giáo dục trong cả nước.”. Thực hiện Hiến pháp năm 2013 “...bảo đảm giáo dục tiểu học là bắt buộc, Nhà nước không thu học phí…”[6], Luật Giáo dục năm 2019 quy định “Giáo dục tiểu học là giáo dục bắt buộc”[7]. Việc thực hiện giáo dục bắt buộc là thực hiện mong muốn của Bác Hồ kính yêu: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”[5].
Để thực hiện được việc giáo dục bắt buộc đối với cấp tiểu học, mọi công dân trong độ tuổi phải có nghĩa vụ học tập để thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc. Gia đình, người giám hộ có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên trong gia đình ở độ tuổi quy định được thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc. Nhà nước phải bảo đảm miễn học phí và bảo đảm các điều kiện cơ bản để thực hiện giáo dục bắt buộc, đầu tư đầy đủ các yêu cầu cơ bản cho giáo dục.
Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, mặc dù mạng lưới giáo dục công lập cấp tiểu học đã phát triển mạnh về quy mô và chất lượng, nhưng trong chừng mực nào đó, các điều kiện để đáp ứng yêu cầu giáo dục bắt buộc vẫn chưa thật đầy đủ; nên việc thực hiện xã hội hóa giáo dục, mở rộng quy mô giáo dục phổ thông nói chung, phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập nói riêng là rất quan trọng để góp phần thực hiện phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc cấp tiểu học.
Để thực hiện chủ trương xã hội hóa giáo dục nói chung, phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập nói riêng cần phải có cơ chế, chính sách đầy đủ, rõ ràng và nhiều biện pháp cụ thể, khả thi để khuyến khích phát triển giáo dục ngoài công lập. Bài viết trình bày một số ý kiến cá nhân về thực trạng và giải pháp mở rộng quy mô cơ sở giáo dục ngoài công lập đáp ứng yêu cầu giáo dục bắt buộc trong bối cảnh hiện nay.
Từ khóa: Thực trạng, giải pháp, mở rộng quy mô, cơ sở giáo dục, ngoài công lập, giáo dục bắt buộc
1. Vai trò của việc phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập đối với việc thực hiện phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc
Khoản 2, Điều 61 Hiến pháp 2013 đã nêu: “Nhà nước ưu tiên đầu tư và thu hút các nguồn đầu tư khác cho giáo dục...” [6]. Nghị quyết số 29-NQ/TW đặt ra mục tiêu “Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm từ sau năm 2020” và chỉ rõ “Khuyến khích xã hội hóa để đầu tư xây dựng và phát triển các trường chất lượng cao ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo”[1]. Đối với giáo dục phổ thông, Nghị quyết số 29-NQ/TW đã nêu: “Nhà nước ưu tiên tập trung đầu tư xây dựng, phát triển các cơ sở giáo dục công lập và có cơ chế hỗ trợ để bảo đảm từng bước hoàn thành mục tiêu phổ cập theo luật định. Khuyến khích phát triển các loại hình trường ngoài công lập...”. Chủ trương này tạo điều kiện cho nhiều chủ thể ngoài nhà nước tham gia đầu tư vào lĩnh vực giáo dục và đào tạo nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng.
Theo các nhà nghiên cứu, sự ra đời và phát triển của hệ thống cơ sở giáo dục ngoài công lập trên thế giới là một xu thế khách quan, không phải vì các nước thiếu nguồn lực đầu tư cho giáo dục công lập, mà trước hết vì bản chất của giáo dục dù ở cấp độ nào, hình thức nào đều chứa đựng các yếu tố của lợi ích công và lợi ích tư, trách nhiệm công và trách nhiệm tư của các chủ thể liên quan [9]. Đối với nước ta, trước bối cảnh nền giáo dục vận hành trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, giáo dục được xác định là một lĩnh vực dịch vụ, một lĩnh vực đầu tư cho phát triển, với sự tham gia của nhiều chủ thể, nhiều thành phần kinh tế trong xã hội cả trong và ngoài nước thì việc mở rộng giáo dục ngoài công lập có ý nghĩa rất lớn.
Trong những năm qua, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, hệ thống giáo dục ngoài công lập ở nước ta đã từng bước phát triển cả về quy mô, số lượng và chất lượng, đáp ứng được một phần nhu cầu học tập của nhân dân và yêu cầu của xã hội, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của giáo dục cả nước.
Như vậy, có thể nói rằng, việc mở rộng giáo dục phổ thông ngoài công lập không chỉ thực hiện theo chủ trương, chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước về xã hội hóa giáo dục, mà còn thúc đẩy môi trường giáo dục được mở rộng và phát triển quy mô và loại hình, người học sẽ có thêm nhiều cơ hội để lựa chọn nơi và phương thức học tập, giáo dục đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập của nhân dân. Việc mở rộng và phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập là xu thế tất yếu, phù hợp xu thế phát triển của giáo dục trong nước và các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới; thiết thực góp phần thực hiện chủ trương phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc.
2. Vài nét về thực trạng giáo dục phổ thông ngoài công lập
Thực hiện chủ trương của Đảng và các chính sách của Nhà nước về đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, những năm qua, công tác huy động các nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước thông qua đóng góp, đầu tư của các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp, cộng đồng và đông đảo nhân dân cho phát triển giáo dục nói chung, giáo dục phổ thông nói riêng đã đạt được những kết quả nhất định, thu hút đáng kể nguồn lực đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo, nhất là phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập. Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến năm học 2022 – 2023, cả nước có 1.216 cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập (chiếm 4,19% trong tổng số 29.008 cơ sở giáo dục phổ thông cả nước); 575.506 học sinh (chiếm 3,16% trong tổng số 18.221.174 học sinh phổ thông cả nước); thu hút 52.474 giáo viên (chiếm 5,02% trong số 1.044.369 giáo viên phổ thông cả nước). Riêng đối với tiểu học, cả nước có 374 cơ sở giáo dục ngoài công lập (chiếm 2,55% trong tổng số 14.676 cơ sở giáo dục tiểu học cả nước); thu hút 168.222 học sinh (chiếm 1,82% trong tổng số 9.255.951 học sinh tiểu học cả nước); thu hút 15.874 giáo viên (chiếm 3,24% trong số 488.183 giáo viên tiểu học cả nước) [3].
Việc các cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập được đầu tư và phát triển đã làm đa dạng thêm các hình thức, các loại hình giáo dục và các loại hình nhà trường; đáp ứng nhu cầu đi học của con em nhân dân và các nhu cầu giáo dục khác nhau của các đối tượng người học khác nhau; tạo cơ hội nghề nghiệp cho nhiều giáo viên, nhân viên; tạo động lực phát triển, công bằng xã hội trong giáo dục;... Bên cạnh đó, việc phát triển cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập còn góp phần giảm biên chế đối với giáo dục công lập, giảm ngân sách chi cho giáo dục; tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng trong giáo dục, thúc đẩy việc cùng hợp tác và cùng tiến bộ giữa trường công và trường tư, kích thích sự phát triển để nâng cao chất lượng giáo dục. Việc phát triển giáo dục ngoài công lập cũng góp phần thay đổi phương thức quản lý giáo dục và quản trị trong các nhà trường theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy quyền tự chủ, linh hoạt, hiệu quả hơn; giảm các thủ tục phiền hà của cơ chế quản lý hành chính tập trung quan liêu; tiết kiệm chi phí quản lý; góp phần giải quyết vấn đề thiếu hụt kinh phí và cơ sở vật chất của giáo dục phổ thông. Sự phát triển của các cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập thời gian vừa qua cũng đã góp phần thúc đẩy việc áp dụng những cách tiếp cận giáo dục tiên tiến của thế giới, nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế của đất nước.
Bên cạnh những kết quả đạt được nêu trên, theo nhận định của Chính phủ và thực tiễn triển khai, việc huy động các nguồn lực của xã hội cho giáo dục, trong đó có phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập thời gian qua vẫn còn những hạn chế, bất cập. Đơn cử:
- Quy mô phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập còn nhỏ; tỷ lệ số trường, số học sinh và giáo viên của các cơ sở giáo dục ngoài công lập còn khá khiêm tốn so với các cơ sở giáo dục công lập. Các cơ sở giáo dục cũng chủ yếu còn tập trung ở các đô thị và vùng kinh tế - xã hội thuận lợi, còn những vùng nông thôn, miền núi và những vùng kinh tế - xã hội khó khăn việc phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập còn hạn chế.
- Chất lượng giáo dục của các cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập phát triển không đồng đều. Một số cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập được đầu tư bài bản cả về cơ sở vật chất, trang thiết bị và đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên; tổ chức dạy học chương trình tích hợp với một số chương trình giáo dục tiên tiến của nước ngoài nên chất lượng giáo dục tốt, thu hút được nhiều học sinh vào học, đáp ứng nhu cầu xã hội về giáo dục chất lượng cao ở khu vực đô thị. Tuy nhiên, có nhiều cơ sở giáo dục ngoài công lập do điều kiện nguồn lực đầu tư hạn hẹp, công tác quản lý hạn chế nên chất lượng giáo dục thấp hơn nhiều so với các cơ sở giáo dục công lập trên địa bàn nên chưa thu hút được nhiều học sinh vào học.
- Công tác quản lý hệ thống giáo dục phổ thông ngoài công lập ở một số nơi còn bất cập. Mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học loại hình tư thục, nhưng ở một số địa phương vẫn chưa thực sự coi việc quản lý loại hình này là nhiệm vụ quan trọng của cơ quan quản lý giáo dục; việc thực hiện các cơ chế, chính sách phát triển giáo dục ngoài công lập ở một số nơi chưa được thực sự quan tâm đúng mức. Bên cạnh đó, công tác quản trị trong một số cơ sở giáo dục ngoài công lập, nhất là quản trị dạy học/giáo dục và quản trị chất lượng giáo dục chưa thật sự bài bản, khoa học và thiếu chuyên nghiệp hoặc còn chạy theo lợi ích trước mắt, chưa chú ý đến chất lượng và hiệu quả lâu dài.
- Các chính sách đối với nhà giáo và người học trong các cơ sở giáo dục ngoài công lập vẫn còn có những bất cập; chưa có những chính sách thu hút và tạo động lực giữ chân đội ngũ nhà giáo giỏi vào làm việc và người học vào học tập trong các cơ sở giáo dục này.
- Nguồn lực của xã hội thu hút vào khu vực giáo dục phổ thông ngoài công lập còn thấp so với tiềm năng. Các nguồn lực của xã hội huy động chủ yếu từ các cá nhân thông qua học phí, chưa huy động được rộng rãi sự tham gia, đóng góp tích cực của các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư cho giáo dục ngoài công lập…
Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế nói trên trước hết là do nhận thức của một số cấp quản lý, của người học và xã hội chưa đầy đủ và đúng mức. Vẫn còn tâm lý coi trọng, tin tưởng trường công lập hơn trường ngoài công lập; đây đó vẫn còn hiện tượng chỉ coi giáo dục ngoài công lập là dịch vụ giáo dục vì lợi nhuận thuần túy; việc triển khai, thực hiện chủ trương xã hội hóa, khuyến khích đầu tư phát triển các trường phổ thông ngoài công lập của một số cấp chính quyền địa phương chưa thực sự quyết liệt, thường xuyên và bài bản, trong đó vấn đề quy hoạch phát triển hệ thống giáo dục phổ thông nói chung, giáo dục phổ thông ngoài công lập nói riêng chưa bảo đảm nguyên tắc cân đối cung cầu trong giáo dục; công tác phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn chưa được chú trọng đúng mức.
Thực tế thời gian qua, Đảng và Chính phủ đã ban hành khá nhiều văn bản thể hiện chủ trương xuyên suốt với quan điểm, tầm nhìn và định hướng huy động các nguồn lực của xã hội cho giáo dục, trong đó có chủ trương phát triển giáo dục ngoài công lập. Tuy nhiên, điểm hạn chế và rào cản lớn nhất trong việc phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập có lẽ chính là khâu triển khai thực hiện các chính sách đã ban hành.
3. Đề xuất một vài giải pháp mở rộng, phát triển trường ngoài công lập đáp ứng yêu cầu giáo dục bắt buộc trong bối cảnh hiện nay
Như đã phân tích ở trên, việc phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập không chỉ đa dạng hóa các hình thức, các loại hình giáo dục và các loại hình nhà trường, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân, mà còn góp phần quan trọng vào việc thực hiện chủ trương phổ cập giáo dục và đáp ứng yêu cầu giáo dục bắt buộc.
Chính phủ đã đặt ra mục tiêu là tăng cường huy động các nguồn lực của xã hội, tạo bước chuyển biến rõ rệt, thực chất trong thu hút, sử dụng và quản lý các nguồn lực của các cá nhân, tổ chức ở trong và ngoài nước đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Chính phủ cũng khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư phát triển giáo dục ở tất cả các cấp học, trình độ đào tạo. Việc huy động các nguồn lực của xã hội cho giáo dục không để thay thế mà là nguồn bổ sung quan trọng cho ngân sách nhà nước, góp phần làm tăng tổng nguồn lực đầu tư cho giáo dục và đào tạo; khuyến khích các cơ sở giáo dục công lập hợp tác, liên doanh, liên kết với các cơ sở giáo dục ngoài công lập; chuyển đổi một số đơn vị sự nghiệp công lập sang ngoài công lập ở những nơi có điều kiện phù hợp.
Để hệ thống trường ngoài công lập phát triển một cách đồng bộ, hiệu quả, góp phần thực hiện chủ trương xã hội hóa giáo dục, thực hiện giáo dục bắt buộc, theo chúng tôi, cần thực hiện một số giải pháp sau đây:
- Thứ nhất, cần chú trọng nâng cao nhận thức của các cấp quản lý, của người dạy và người học và xã hội về vị trí, vai trò của giáo dục phổ thông ngoài công lập đối với việc phát triển sự nghiệp giáo dục của đất nước và mỗi địa phương, trong đó có việc thực hiện phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc.
Cần tiếp tục tăng cường tổ chức tuyên truyền sâu rộng về các chủ trương, chính sách về xã hội hóa nói chung, phát triển giáo dục phổ thông ngoài công lập nói riêng để tất cả các cơ quan quản lý, nhà đầu tư, đơn vị công lập, ngoài công lập và toàn xã hội nhận thức đầy đủ, đúng đắn và thực hiện có hiệu quả chủ trương huy động các nguồn lực của xã hội cho giáo dục ngoài công lập; khắc phục những định kiến, phân biệt đối xử giữa giáo dục công lập và giáo dục ngoài công lập. Phải coi việc phát triển giáo dục ngoài công lập là một trong những giải pháp quan trọng để đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục, mở rộng quy mô, mạng lưới, nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc.
Cũng cần phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn cho các cán bộ quản lý, các nhà đầu tư, các cơ sở giáo dục ngoài công lập và trong nhân dân về các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, quyền và nghĩa vụ của người tham gia tài trợ, đầu tư cho các cơ sở giáo dục.
- Thứ hai, cần tiếp tục nghiên cứu và ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ, cải thiện môi trường đầu tư xây dựng và phát triển trường ngoài công lập.
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, Chính phủ đã cụ thể hóa việc xã hội hóa giáo dục bằng Nghị quyết số 35/NQ-CP[4] về tăng cường huy động các nguồn lực xã hội đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2019 - 2025. Nghị quyết số 35/NQ-CP đã nêu nhiều giải pháp như: Hoàn thiện thể chế theo hướng chuyển từ hỗ trợ cho các cơ sở giáo dục sang hỗ trợ trực tiếp cho các đối tượng chính sách, chuyển từ hỗ trợ theo cơ chế cấp phát bình quân sang cơ chế Nhà nước đặt hàng; cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa thủ tục trong quá trình thành lập, hoạt động của các cơ sở giáo dục ngoài công lập; đối xử bình đẳng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch, không phân biệt cơ sở giáo dục công lập và ngoài công lập;...
Thực hiện Nghị quyết số 35/NQ-CP của Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các Bộ ngành liên quan, chính quyền địa phương cũng đã đẩy mạnh việc phát triển các trường ngoài công lập giúp mở rộng quy mô, mạng lưới giáo dục ngoài công lập, giảm gánh nặng ngân sách, đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế triển khai Nghị quyết số 35/NQ-CP ở các địa phương, cơ sở hiện còn nhiều khó khăn, vướng mắc, hiệu quả hạn chế.
Chính vì vậy, chúng tôi cho rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tham mưu cho Chính phủ tổ chức đánh giá 5 năm (từ năm 2019 đến năm 2024) thực hiện Nghị quyết số 35/NQ-CP để khẳng định những kết quả, thành tựu đã đạt được, đồng thời, chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong việc huy động các nguồn lực xã hội đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo nói chung, phát triển giáo dục ngoài công lập nói riêng. Tiếp tục rà soát hệ thống các văn bản, chính sách về xã hội hóa đã ban hành, các quy định về huy động các nguồn lực xã hội cho giáo dục, phát hiện những quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn và còn thiếu, đề xuất hướng chỉnh sửa, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ cho phù hợp; từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về địa vị pháp lý, quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của các cá nhân, tổ chức đầu tư phát triển các cơ sở giáo dục ngoài công lập đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc;... Rà soát các điều kiện đầu tư, chính sách thuế, chính sách đất đai trong lĩnh vực giáo dục; hỗ trợ lãi suất tín dụng, hỗ trợ vốn đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm trang thiết bị; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm các thủ tục không cần thiết, đơn giản hóa quy trình thủ tục cho nhà đầu tư; giải quyết kịp thời những thắc mắc của nhà đầu tư trong quá trình thành lập, hoạt động của các cơ sở giáo dục ngoài công lập.
Bảo đảm đối xử bình đẳng và tạo môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch; không phân biệt cơ sở giáo dục công lập và cơ sở giáo dục ngoài công lập để mọi người học đều được tiếp cận cơ hội giáo dục và hưởng lợi từ các chính sách phát triển giáo dục của Đảng và Nhà nước. Cũng cần quan tâm có những cơ chế, chính sách để phát triển các cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập ở những địa bàn kinh tế - xã hội còn khó khăn nhằm mở rộng quy mô giáo dục phổ thông, góp phần thực hiện phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc ở những khu vực này.
Bên cạnh đó, cần nghiên cứu ban hành các chính sách về quyền lợi của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục được tuyển dụng, làm việc tại các cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập, để khuyến khích đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý vào làm việc tại các cơ sở giáo dục công lập.
Chúng tôi cho rằng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các Bộ, ngành liên quan cần tham mưu với Chính phủ sớm sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 86/2018/NĐ-CP ngày 06/6/2021 của Chính phủ quy định về hợp tác, đầu tư của nước ngoài trong lĩnh vực giáo dục; ban hành nghị định về tăng cường huy động các nguồn lực xã hội đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2025 - 2030 thay cho Nghị quyết số 35/NQ-CP; ban hành nghị định về thực hiện giáo dục bắt buộc cấp tiểu học, trong đó xác định quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp, các điều kiện đảm bảo, lộ trình triển khai, phân công trách nhiệm cho các Bộ, ngành, địa phương để tổ chức thực hiện giáo dục bắt buộc để bảo đảm hành lang pháp lý cho việc thực hiện chủ trương này.
- Thứ ba, cần tiếp tục đổi mới công tác quản lý giáo dục phổ thông ngoài công lập và quản trị cơ sở giáo dục ngoài công lập.
Ngày 30/12/2021, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 40/2021/TT-BGDĐT về quy chế tổ chức và hoạt động của trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học loại hình tư thục. Theo Thông tư số 40/2021/ TT-BGDĐT “Trường phổ thông tư thục tự chủ và tự chịu trách nhiệm về thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển; xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên; huy động, sử dụng và quản lý các nguồn lực để thực hiện mục tiêu giáo dục phổ thông.”[2]
Tuy nhiên, trong thực tế, việc tham gia các hoạt động chung của giáo viên và học sinh trường phổ thông ngoài công lập ở một số nơi vẫn chưa được bình đẳng với các trường phổ thông công lập. Việc cử giáo viên, cán bộ quản lý tham gia các lớp tập huấn, bồi dưỡng của cấp trên của các trường phổ thông ngoài công lập chưa được thực hiện như các trường công lập. Việc tuyển sinh đầu vào, việc chuyển trường của học sinh các trường phổ thông ngoài công lập hiện nay ở một số nơi vẫn còn gặp những khó khăn, rào cản...
Chính vì vậy, các cấp quản lý cần rà soát và đổi mới việc quản lý các cơ sở giáo dục ngoài công lập, coi đây là một trong các nhiệm vụ trọng tâm của công tác quản lý giáo dục phổ thông, giải quyết các khâu nghẽn trong quản lý giáo dục ngoài công lập ở từng địa phương; đảm bảo bình đẳng trong đối xử, quản lý giáo dục phổ thông ngoài công lập; tạo môi trường quản lý thuận lợi cho giáo dục phổ thông ngoài công lập phát triển. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kiểm định chất lượng đối với các cơ sở giáo dục ngoài công lập nhằm sớm phát hiện các bất cập, khó khăn, vướng mắc để kịp thời có biện pháp hỗ trợ, hướng dẫn hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền tháo gỡ, xử lý; đồng thời, có chế tài xử lý đối với các cơ sở giáo dục không tuân thủ theo quy định.
Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục ngoài công lập cũng cần từng bước nâng cao năng lực quản trị nhà trường theo hướng đảm bảo các quy định của pháp luật, chuyên nghiệp hơn; tăng cường tính tự chủ và trách nhiệm giải trình, chú trọng quản trị hoạt động dạy học/giáo dục và quản trị chất lượng giáo dục để từng bước tạo sự đồng đều và nâng cao chất lượng chung của giáo dục ngoài công lập.
4. Thay lời kết
Sự phát triển của hệ thống giáo dục ngoài công lập ngày càng khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng ta về xã hội hóa giáo dục đã được sự đồng tình cao của nhân dân và các tổ chức xã hội trong và ngoài nước.
Xây dựng được các cơ chế, chính sách nhằm quản lý và khuyến khích mở rộng cơ sở giáo dục phổ thông ngoài công lập là góp phần giảm ngân sách chi cho giáo dục, tinh giản biên chế các cơ sở giáo dục công lập, để thúc đẩy giáo dục phát triển cả về số lượng, quy mô và chất lượng; đồng thời, góp phần quan trọng vào việc thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc.
Tài liệu tham khảo
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2013), Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Thông tư số 40/2021/TT-BGDĐT ngày 30/12/2021 ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học loại hình tư thục.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2023), Số liệu thống kê giáo dục.
4. Chính phủ (2019), Nghị quyết số 35/NQ-CP ngày 04/6/2019 của Chính phủ về tăng cường huy động các nguồn lực xã hội đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2019 - 2025.
5. Hồ Chí Minh, Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 4, tr.161 - 162.
6. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
7. Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2019), Luật Giáo dục năm 2019, Luật số 43/2019/QH14.
8. Tạp chí Giáo dục Việt Nam (2022), https://giaoduc.net.vn/de-xuat-cac-giai-phap-tang- cuong-mo-rong-va-phat-trien-truong-ngoai-cong-lap-post227577.gd.
9. Trần Quốc Toản, “Hệ thống cơ sở giáo dục ngoài công lập”, https://www.studocu.com/vn/ document/truong-dai-hoc-kinh-te-dai-hoc-quoc-gia-ha-noi/qhe-2021/he-thong-co-so-giao- duc-ngoai-cong-lap/25072414
